‘Chìa khóa’ giải phóng mặt bằng: Tăng đối thoại, giảm khiếu nại

Trong quá trình triển khai các dự án hạ tầng, giải phóng mặt bằng (GPMB) luôn là phần việc khó và phức tạp.

Tại thành phố Đồng Nai, giải pháp tuyên truyền, vận động, đối thoại, tạo sự đồng thuận trong nhân dân đang được xem là “chìa khóa” tháo gỡ điểm nghẽn GPMB, tạo đà cho các dự án sớm triển khai, về đích.

Thi công xây tuyến đường ven sông Cái trên địa bàn phường Trấn Biên. Ảnh: Công Nghĩa

100% trường hợp đồng thuận bàn giao mặt bằng

Dự án Nâng cấp, mở rộng đường 25B trên địa bàn phường Long Thành vừa hoàn thành bàn giao 100% mặt bằng là một minh chứng rõ nét cho hiệu quả của công tác tuyên truyền, vận động. Toàn dự án có 191 hộ gia đình, cá nhân có đất, tài sản bị ảnh hưởng. Kết quả, 191/191 trường hợp đồng thuận, với 244/244 thửa đất, khoảng 7,59ha mặt bằng được bàn giao, đạt 100%; không phải tổ chức cưỡng chế thu hồi đất đối với bất kỳ trường hợp nào.

Đằng sau kết quả này là quá trình phối hợp chặt chẽ giữa Trung tâm Phát triển quỹ đất chi nhánh Long Thành, UBND phường Long Thành và cả hệ thống chính trị tại địa phương.

UBND phường Long Thành khen thưởng các hộ dân bàn giao mặt bằng dự án đường 25B. Ảnh: ĐVCC

Thực hiện chủ trương của Đảng ủy phường Long Thành, UBND phường đã phối hợp với Ủy ban MTTQ Việt Nam phường, các tổ chức chính trị - xã hội, khu phố và cơ quan chuyên môn triển khai nhiều hình thức tuyên truyền, vận động.

Ngoài tuyên truyền tại các cuộc họp và thông qua phương tiện thông tin đại chúng, các tổ công tác trực tiếp đến từng hộ gia đình để giải thích chính sách, đối thoại, ghi nhận kiến nghị. Đã có 10 đợt các tổ công tác, Ban chỉ đạo đến nhà dân có đất bị thu hồi để tuyên truyền, vận động. Qua đó, người dân thống nhất, đồng thuận và bàn giao mặt bằng theo kế hoạch.

Theo ông Mai Ngọc Thắng, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất chi nhánh Long Thành, có được kết quả trên là nhờ sự phối hợp thường xuyên, trách nhiệm giữa cơ quan chuyên môn, chính quyền cơ sở và các tổ chức trong hệ thống chính trị. Từ xác nhận nguồn gốc đất, tài sản trên đất, niêm yết công khai phương án, tháo gỡ những vướng mắc pháp lý tồn tại qua nhiều năm đến giải quyết kiến nghị và bố trí tái định cư đều được thực hiện đồng bộ.

Phó Chủ tịch UBND phường Long Thành PHẠM THỊ THỦY TRANG:

Sự phối hợp của cả hệ thống chính trị là yếu tố quan trọng trong quá trình vận động. Chính quyền, MTTQ, các đoàn thể và khu phố vừa tuyên truyền chủ trương, chính sách, vừa nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân để kịp thời phản ánh, tham mưu giải pháp xử lý.

Với những trường hợp còn băn khoăn, nội dung chủ yếu liên quan đến đơn giá bồi thường, nguồn gốc, diện tích đất, tài sản trên đất, chính sách hỗ trợ và quyền lợi khi Nhà nước thu hồi đất. Thay vì chỉ vận động người dân chấp hành, chính quyền phối hợp với cơ quan chuyên môn tổ chức đối thoại, giải thích từng vấn đề; đồng thời tiếp nhận những kiến nghị chính đáng để chuyển cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết.

Tăng vận động, đối thoại để giảm khiếu nại

Từ thực tế Dự án Nâng cấp, mở rộng đường 25B trên địa bàn phường Long Thành có thể thấy, GPMB không chỉ là việc thực hiện các thủ tục để thu hồi đất, mà phải tạo dựng niềm tin và sự đồng thuận trong nhân dân.

Cảng hàng không quốc tế Long Thành đang trong giai đoạn hoàn thiện thi công. Công trình là nỗ lực lớn của phường Long Thành và Thành phố Đồng Nai trong công tác giải phóng mặt bằng.

Thành phố Đồng Nai đang cùng lúc triển khai hàng loạt dự án trọng điểm, quy mô lớn, có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, chỉnh trang đô thị và kết nối vùng. Khối lượng công việc liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và GPMB vì thế rất lớn.

Đây là khâu có quy trình lên đến 16 bước và tác động trực tiếp đến đời sống, sinh kế và tương lai của người dân. Vì thế, nếu không tạo được sự đồng thuận ngay từ đầu, quá trình thực hiện dễ phát sinh vướng mắc, khiếu nại.

Từ thực tiễn và kinh nghiệm các dự án đã làm, thành phố Đồng Nai xác định cần công khai, công bằng, thấu tình, đạt lý, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và chủ đầu tư trong GPMB. Cùng với thực hiện đầy đủ các thủ tục theo quy định, các địa phương còn thành lập tổ công tác, tổ vận động; phân công cán bộ phụ trách dự án, bám sát địa bàn, gặp gỡ từng hộ dân, tuyên truyền chủ trương, chính sách, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và giải thích cụ thể những vấn đề người dân còn băn khoăn. Qua đó, người dân được biết mục tiêu, ý nghĩa của dự án; phạm vi thu hồi đất; quyền lợi được hưởng, phương án tái định cư và lộ trình thực hiện.

Ông Nguyễn Hồng Quế, Phó Trưởng phòng Đất đai, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đồng Nai cho rằng: Sự đồng thuận của người dân tác động trực tiếp đến tiến độ bàn giao mặt bằng. Do đó, trước khi tuyên truyền, vận động, cần thực hiện tốt nguyên tắc bồi thường công khai, dân chủ, minh bạch, công bằng; đồng thời chú trọng tái định cư, xác định giá đất bồi thường và chính sách hỗ trợ phù hợp.

Tại nhiều dự án, công tác tuyên truyền, vận động và giải quyết quyền lợi chính đáng của người dân được thực hiện song song với các bước trong quy trình thu hồi đất. Cách làm này vừa bảo đảm tính pháp lý, vừa hạn chế phát sinh khiếu nại, khiếu kiện.

Tuyến hạ tầng giao thông kết nối đang trong giai đoạn hoàn thiện trên địa bàn phường Trấn Biên.

Bà Võ Thị Trúc Biên, cán bộ Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố từng tham gia nhiều tổ công tác vận động bàn giao mặt bằng tại các dự án: cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, Khu công nghiệp Biên Hòa 1, Khu tái định cư hơn 49ha tại phường Phước Tân, cho biết: Về cơ bản, người dân đồng thuận với chủ trương thu hồi đất để triển khai các dự án phục vụ mục tiêu phát triển của thành phố và đất nước.

Tuy nhiên, do lịch sử quản lý, sử dụng đất để lại, vẫn còn những trường hợp sử dụng đất không đúng mục đích, xây dựng nhà trên đất của người khác, dẫn đến không đủ điều kiện được bố trí tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

“Với những trường hợp này, cán bộ phải nắm chắc hồ sơ, hoàn cảnh cụ thể, giải thích rõ quy định để người dân hiểu, đồng thời phân loại từng trường hợp để tham mưu chính sách hỗ trợ phù hợp, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân” - bà Biên chia sẻ.

Thi công xây dựng dự án hạ tầng giao thông trên địa bàn phường Nhơn Trạch, kết nối với Cảng hàng không quốc tế Long Thành.

Cùng với tuyên truyền, vận động, Đồng Nai chú trọng tái thiết cuộc sống cho người dân sau thu hồi đất thông qua việc vận dụng linh hoạt các chính sách và nguồn lực của địa phương.

Theo quy định của Luật Đất đai năm 2024, UBND cấp tỉnh có thể quyết định biện pháp, mức hỗ trợ khác nhằm bảo đảm chỗ ở, ổn định đời sống và sản xuất. Trên cơ sở đó, thành phố Đồng Nai đã ban hành các quy định như: hỗ trợ cây trồng, vật kiến trúc trên đất; ưu tiên mua nhà ở xã hội đối với các hộ không đủ điều kiện tái định cư; cơ chế ghi nợ tiền sử dụng đất tái định cư; xét tái định cư phụ cho gia đình có nhiều thế hệ cùng chung sống…

Những chính sách này đặc biệt có ý nghĩa đối với các trường hợp đặc thù như: xây dựng nhà trên đất của người khác, xây nhà trên đất chưa chuyển mục đích sử dụng hoặc sử dụng đất có nguồn gốc sông, suối. Bởi nếu áp dụng cứng nhắc các điều kiện pháp lý, những trường hợp này sẽ khó được giải quyết nhu cầu về chỗ ở sau thu hồi đất, việc GPMB có thể bị kéo dài.

Theo lãnh đạo thành phố, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được địa phương thực hiện theo hướng đúng quy định pháp luật, sát thực tế, phân loại đúng đối tượng và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và dự án. Việc thông tin cụ thể về chính sách hỗ trợ, phương án tái định cư và giải pháp ổn định cuộc sống sau thu hồi đất trong quá trình tuyên truyền, vận động giúp người dân hiểu rõ quyền lợi, từ đó tạo sự đồng thuận và nâng cao hiệu quả GPMB.

Cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc

GPMB là nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị. Bên cạnh thực hiện đầy đủ quy trình, chính sách, việc đẩy mạnh tuyên truyền, vận động sẽ giúp tăng sự đồng thuận, giảm khiếu nại, khiếu kiện.

Cán bộ Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố và phường Phước Tân đến nhà người dân tuyên truyền, vận động bàn giao mặt bằng.

Tại phường Trấn Biên, địa phương đang triển khai nhiều dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước, trong đó có các dự án lớn như: chuyển đổi công năng Khu công nghiệp Biên Hòa 1, đường ven sông Cái và các công trình chỉnh trang đô thị.

Đến nay, nhiều dự án đã hoàn thành công tác bồi thường, GPMB. Riêng dự án chuyển đổi công năng Khu công nghiệp Biên Hòa 1, địa phương đã hoàn thành thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với hơn 1,5 ngàn hộ dân.

Theo ông Phạm Đức Hoàng, Phó Chủ tịch UBND phường Trấn Biên, cấp ủy phải lãnh đạo sâu sát, hệ thống chính trị vào cuộc đồng bộ, người đứng đầu phát huy tốt vai trò, trách nhiệm thì công tác GPMB sẽ thuận lợi hơn, hạn chế khiếu nại và tạo được sự đồng thuận.

Từ kinh nghiệm triển khai các dự án, địa phương xác định phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, gặp từng hộ”, tuyên truyền thấu tình, đạt lý. Người đứng đầu phải trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc; chủ động đối thoại, lắng nghe và tháo gỡ khó khăn ngay từ cơ sở. MTTQ và các đoàn thể phát huy vai trò tuyên truyền, vận động, giám sát; khu phố, tổ dân phố và những người có uy tín trong cộng đồng trở thành cầu nối đưa chính sách đến gần người dân.

Cùng với đó, các địa phương đa dạng hóa hình thức tuyên truyền. Với những nội dung chung, có thể thông tin qua phương tiện truyền thông, nhà văn hóa khu phố, nhóm Zalo và hệ thống thông tin cơ sở. Với những trường hợp còn băn khoăn về quyền lợi, cần trực tiếp gặp gỡ, đối thoại, giải thích để người dân hiểu rõ chính sách.

Thời gian tới, công tác bồi thường, GPMB tiếp tục đặt ra yêu cầu cao hơn khi Đồng Nai triển khai hàng loạt công trình giao thông, đô thị và hạ tầng động lực.

Theo ông Phạm Văn Bảy, Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất chi nhánh Nhơn Trạch, bên cạnh tuyên truyền, vận động, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng đồng bộ, minh bạch; xác định giá đất, giá tài sản, cây trồng, vật nuôi sát thực tế; chú trọng tái định cư gắn với sinh kế, việc làm, đào tạo nghề và thu nhập của người dân.

Một khu vực mới được giải phóng mặt bằng trên địa bàn phường Trấn Biên.

Đồng thời, cần tăng cường đào tạo đội ngũ cán bộ về chuyên môn pháp luật, kỹ năng dân vận, đối thoại và xử lý tình huống; phân công rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm; tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm những trường hợp tiêu cực, lợi dụng chính sách.

Một yêu cầu quan trọng khác là chủ động công khai thông tin ngay từ đầu. Khi thông tin đầy đủ, minh bạch, người dân có điều kiện giám sát, phản hồi; những vấn đề phát sinh cũng được nhận diện và xử lý sớm hơn.

Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Dương Minh Dũng cho rằng: Trong công tác GPMB, Đồng Nai xác định tạo sự đồng thuận xã hội là một trong những yếu tố quan trọng để bảo đảm tiến độ các dự án. Thời gian tới, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy sẽ tiếp tục chỉ đạo đẩy mạnh tuyên truyền, vận động, đối thoại với người dân; phát huy vai trò của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội và hệ thống chính trị ở cơ sở trong nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, giải thích và giám sát thực hiện chính sách với người dân.

Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy DƯƠNG MINH DŨNG:

Công tác tuyên truyền phải giúp người dân hiểu rõ chủ trương, mục tiêu, ý nghĩa và lợi ích lâu dài của từng dự án; đồng thời, những quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân phải được quan tâm giải quyết thấu đáo. Khi người dân đồng thuận, Nhà nước và nhân dân cùng chung sức, công tác GPMB sẽ thuận lợi hơn, các dự án được triển khai nhanh hơn, hiệu quả hơn. Qua đó, tạo thêm động lực phát triển thành phố và để người dân được thụ hưởng những thành quả từ quá trình phát triển.

GPMB không dừng ở việc thu hồi đất và bồi thường tiền, quan trọng hơn đó là câu chuyện của niềm tin và sự đồng thuận. Chính sách đúng là nền tảng, công khai minh bạch là điều kiện, còn đối thoại và dân vận khéo là cầu nối. Khi chính quyền gần dân, hiểu dân và giải quyết đúng những vấn đề người dân quan tâm, sự đồng thuận ấy sẽ trở thành nguồn lực quan trọng để đưa các dự án về đích, mở thêm không gian và động lực phát triển cho thành phố.

Lê An