Sống cùng tuổi thơ của con

"Cha mẹ không hiểu con, bây giờ con không muốn đi học nữa, con chỉ muốn bỏ nhà ra đi thôi". Đó là tâm sự của H.N., một em gái 13 tuổi, nhà ở phường Long Bình (TP.Biên Hòa) khi gọi điện đến cho chúng tôi để được tư vấn, chia sẻ bởi sự cấm đoán quá khắt khe của cha và sự quản lý quá mức của mẹ.

"Cha mẹ không hiểu con, bây giờ con không muốn đi học nữa, con chỉ muốn bỏ nhà ra đi thôi". Đó là tâm sự của H.N., một em gái 13 tuổi, nhà ở phường Long Bình (TP.Biên Hòa) khi gọi điện đến cho chúng tôi để được tư vấn, chia sẻ bởi sự cấm đoán quá khắt khe của cha và sự quản lý quá mức của mẹ. Em cho biết, đã 13 tuổi mà em vẫn thường bị cha mắng chửi, thậm chí còn đánh em trước mặt bạn bè. Bước vào tuổi dậy thì nhưng dường như em ít có cơ hội để nói chuyện với cha mẹ và dần rơi vào trạng thái cô đơn ngay chính trong  ngôi nhà của mình. Em cũng là đại diện cho hàng ngàn bạn trẻ trong giai đoạn bước vào tuổi dậy thì và thanh thiếu niên có những mâu thuẫn với cha mẹ mình. Các nhà tâm lý học coi mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái ở tuổi thanh thiếu niên là một thực trạng và nó gắn liền với giai đoạn phát triển này của trẻ như một đặc trưng tâm lý. Tuy nhiên, chính những mâu thuẫn này, nếu không được xử lý đúng mức sẽ dẫn tới nhiều hậu quả đáng tiếc mà chúng ta không lường trước được.

Qua thực tế công việc, chúng tôi thấy nhiều em rơi vào trạng thái stress trầm trọng bởi mâu thuẫn với cha mẹ, nhiều em có các biểu hiện rối loạn tâm thần như phân ly, trầm cảm, lo âu, rối loạn phản ứng stress. Nhiều em có ý nghĩ tự sát hoặc đã có hành vi tự sát. Nhiều em lại có ý nghĩ bỏ nhà ra đi hoặc sống bất cần đời, rơi vào tệ nạn xã hội như rượu chè, đua xe, ăn cắp, ma túy và cả quan hệ tình dục ở tuổi vị thành niên.

* Tại sao cha mẹ và con cái thường mâu thuẫn?

Tuổi thanh thiếu niên, nhiều nhà tâm lý còn gọi là tuổi chuyển tiếp, là giai đoạn bước ngoặt hay tuổi ngựa chứng. Ở lứa tuổi này, các em không còn là trẻ con nhưng cũng chưa là người lớn. Cùng với sự phát triển nhanh của cả sinh lý lẫn tâm lý như về ngoại hình, cơ quan sinh dục, việc mở rộng các mối quan hệ, thay đổi về cảm xúc và tư duy, sự rung động giới tính lần đầu...  là những đặc trưng cho lứa tuổi này. Các em đã phát triển cái tôi một cách rõ ràng cả về chất và đã hình thành ý thức mình là người trưởng thành. Bên cạnh đó, người lớn, mà đặc biệt là cha mẹ các em, chưa quen hoặc không chấp nhận sự thay đổi đó một cách đột ngột. Chính vì vậy nên nảy sinh mâu thuẫn nội tại giữa cha mẹ và các em.

Bên cạnh đó, trong thời đại xã hội công nghiệp hiện nay, do thời gian ở gần nhau quá ít, cha mẹ không có điều kiện để tiếp xúc với các em thường xuyên. Điều đó như một rào cản tâm lý dẫn tới sự khó khăn khi tiếp xúc giữa cha mẹ và các em và thiếu sự đồng cảm giữa cha mẹ - con cái.

* Để các em lên tiếng

Cha mẹ nên chủ động tiếp cận thông tin để có thể hiểu biết một cách khoa học, về đặc điểm tâm - sinh lý từng lứa tuổi, đặc biệt là tuổi mới lớn, để có thể chủ động gợi mở, lắng nghe, chia sẻ và giúp đỡ các em.

Người lớn, đặc biệt là cha mẹ, hãy là bạn, là người hướng dẫn, người uốn nắn những cảm xúc, những suy nghĩ "mới lớn" nơi các em khi cần thiết; không nên áp đặt những suy nghĩ của mình lên các em, điều đó tạo thành một bức tường lớn khi không thể hiểu các em và không thể chia sẻ được với các em.

Cha mẹ có thể thường xuyên nhớ về tuổi thơ của mình để sống cùng tuổi thơ của các em, để cảm thông những lỗi lầm "trẻ con",  để bay cùng những mộng  mơ của một thời niên thiếu...

Không khí gia đình cởi mở, bình đẳng là môi trường cần thiết của sự sẻ chia giữa cha mẹ và con cái. Thỉnh thoảng (hoặc định kỳ) cả nhà có thể có một "cuộc họp" vui vẻ: trước tiên, có thể để các con nói ra những gì chúng muốn ở cha mẹ, kế đến là mong muốn của cha mẹ đối với từng con và cả nhà cùng bàn cách làm sao để thực hiện được những điều đó. Có thể mỗi thành viên trong gia đình làm "chủ tọa" một lần họp, thành viên chủ tọa phải tự mình điều khiển, tự mình chủ động về nội dung. Đây là kinh nghiệm nhiều gia đình đã rút ra từ những thành công của họ...

Lê Minh Công

(Phó khoa tâm lý lâm sàng Bệnh viện tâm thần trung ương 2)