Nhân kỷ niệm 64 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2-9:
Người lái xe lửa chở dân Biên Hòa về Sài Gòn tham gia cướp chính quyền

Trong sách "Biên Hòa - Đồng Nai 300 năm hình thành và phát triển" cũng như trong "Lịch sử Đảng bộ TP. Biên Hòa" (NXB Đồng Nai - Hội Khoa học lịch sử Đồng Nai) đều nêu sự kiện: "4 giờ sáng ngày 25-8-1945, chuyến xe lửa đầu tiên trong ngày do ông Ba Miều lái từ ga Biên Hòa đã đưa hơn 500 người, bao gồm đại diện công nhân các nhà máy, nhân dân các ấp thuộc xã Bình Trước, quận Châu Thành (thị xã Biên Hòa) về Sài Gòn cùng tham gia giành chính quyền.

Trong sách "Biên Hòa - Đồng Nai 300 năm hình thành và phát triển" cũng như trong "Lịch sử Đảng bộ TP. Biên Hòa" (NXB Đồng Nai - Hội Khoa học lịch sử Đồng Nai) đều nêu sự kiện: "4 giờ sáng ngày 25-8-1945, chuyến xe lửa đầu tiên trong ngày do ông Ba Miều lái từ ga Biên Hòa đã đưa hơn 500 người, bao gồm đại diện công nhân các nhà máy, nhân dân các ấp thuộc xã Bình Trước, quận Châu Thành  (thị xã Biên Hòa) về Sài Gòn cùng tham gia giành chính quyền. Thắng lợi ở Sài Gòn càng làm nức lòng cán bộ, nhân dân Biên Hòa. Lực lượng xung kích đã chiếm giữ hầu hết các công sở thị xã Biên Hòa".

Vào đầu những năm 90 của thế kỷ trước, nhà giáo Nguyễn Yên Tri - người có nhiều công trình nghiên cứu biên soạn về lịch sử Đồng Nai, đã phải 3 lần tìm đến tận nhà ông Ba Miều ở  khóm 7, phường Thống Nhất (TP. Biên Hòa) mới được ông tiếp xúc và tiết lộ: "Thời đó, mỗi ngày ga Biên Hòa  có 2 chuyến xe lửa chạy đi Sài Gòn. Chuyến sáng khởi hành lúc  5 giờ 30. Nhưng từ tối  24-8-1945, tôi được mấy ông trong Ủy ban khởi nghĩa tỉnh Biên Hòa bí mật tìm đến gặp và bảo là sáng mai đúng 4 giờ chở  đoàn người ở Biên Hòa đi gấp lên Sài Gòn tham gia cướp chính quyền. Trưởng lái là người Sài Gòn, còn tôi chỉ là công nhân hỏa xa làm nhiệm vụ đổ nước vào nồi hơi và xúc than vào lò... Công việc chính của tôi là tại tháp nước, đề pô ga xe lửa Biên Hòa, nhưng nhờ làm lâu năm trong nghề và thường đi theo xe, tôi cũng tập tành lái xe lửa được. Trong khí thế rầm rập của quần chúng nhân dân trong thị xã Biên Hòa  chuẩn bị cướp chính quyền và nhìn thấy bọn lính Nhật đóng đồn ở gần xe khiếp vía, án binh bất động, tôi hứng chí quá nhận nhiệm vụ ngay. Ngoài đầu máy chạy bằng hơi nước, xe chỉ có 6 toa chở hàng, nhưng anh em công nhân, mà nhiều nhất là thanh niên tiền phong với tầm vong gọt nhọn, đeo bó dây thừng, trên tay cầm cờ đã đứng chen kín các toa tàu...".

Trong "Lịch sử Đảng bộ TP. Biên Hòa" có nêu rõ, trong không khí rộn ràng chuẩn bị cho cuộc đổi đời vào tháng Tám lịch sử đó, tổ chức Thanh niên tiền phong do thầy giáo Huỳnh Thiện Nghệ làm thủ lĩnh được thành lập ở Biên Hòa đã mau chóng thu hút đông đảo thanh niên các quận, công nhân đồn điền cao su, nhà máy. Tại ga xe lửa Biên Hòa, anh Kiểm (trưởng ga) và anh Tho (thư ký ga) đứng ra lãnh đạo lực lượng Thanh niên tiền phong của ga xe lửa Biên Hòa.

Tại cuộc họp bàn kế hoạch khởi nghĩa giành chính quyền tỉnh Biên Hòa vào ngày 23-8-1945 do đồng chí Hoàng Minh Châu chủ trì trong nhà của đồng chí Ngô Hà Thành ở dãy phố Sáu Sử (nay là công viên Biên Hùng) đã giao trách nhiệm cho đồng chí Lê Ngọc Liệu và Nguyễn Đình Ưu tổ chức đưa 500 người ở thị xã Biên Hòa về Sài Gòn tham gia khởi nghĩa.

Cơn lốc Cách mạng tháng Tám đã lôi cuốn anh công nhân hỏa xa Phạm Văn Liều (tên thường gọi là Ba Miều), 31 tuổi, nhà ở xóm miễu Ba Làng (sau đó là ấp Vinh Sang, xóm Gò Me - nay thuộc phường Thống Nhất, TP. Biên Hòa) trở thành một trưởng xa không bằng lái trong chuyến xe lịch sử ở Đồng Nai. Ông Ba Miều mất năm 1998, thọ 84 tuổi.

Bùi Thuận