Phát triển hành lang kinh tế phía Nam

Liên kết vùng đã trở thành yêu cầu tất yếu khách quan của tiến trình phát triển hiện nay. Nghị quyết số 27-NQ/TW, ngày 28-8-2026 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới (gọi tắt là Nghị quyết số 27) đặt ra yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển quốc gia theo chức năng, lợi thế và mối liên kết giữa các địa phương.

Kết nối giao thông là mắt xích quan trọng trong chuỗi liên kết hành lang kinh tế phía Nam giữa thành phố Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: V.N

Trong cấu trúc mới của phía Nam, hành lang Mộc Bài (Tây Ninh) - Thành phố Hồ Chí Minh - Biên Hòa (Đồng Nai) - Vũng Tàu (Thành phố Hồ Chí Minh) được xác định là một trong những hành lang kinh tế ưu tiên. Với Đồng Nai, đây là cơ sở để tính lại vai trò của địa phương trong mạng lưới sản xuất, logistics, đô thị và giao thương của vùng.

Kết nối để cộng hưởng giá trị chung

Nghị quyết số 27 chỉ ra một số hạn chế sau hơn 3 năm thực hiện các nghị quyết phát triển vùng. Trong đó, hạ tầng vẫn là điểm nghẽn; các hành lang kinh tế, cụm liên kết ngành phát triển chậm; liên kết giữa các địa phương chưa tạo được hiệu quả tương xứng với tiềm năng.

Điểm mới trong cách tiếp cận của Nghị quyết số 27 là không gian phát triển được nhìn theo chức năng và mối liên kết, thay vì chỉ giới hạn trong địa giới hành chính. Các cực tăng trưởng, hành lang kinh tế, chuỗi đô thị và trung tâm kinh tế phải được kết nối bằng hạ tầng và chuỗi giá trị. Với những công trình có tính liên vùng, nghị quyết đặt yêu cầu các địa phương cùng tham gia quyết định, đầu tư, chịu trách nhiệm và chia sẻ lợi ích.

Trong danh mục các hành lang kinh tế ưu tiên, Nghị quyết số 27 xác định hành lang Mộc Bài - Thành phố Hồ Chí Minh - Biên Hòa - Vũng Tàu không đơn thuần là một trục giao thông xuyên qua nhiều địa phương. Mục tiêu lớn hơn là hình thành không gian liên kết giữa cửa khẩu, đô thị, trung tâm sản xuất, cảng biển và các đầu mối logistics.

Trước đó, Quyết định số 615/QĐ-TTg, ngày 4-4-2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch vùng Đông Nam Bộ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 cũng xác định hành lang Mộc Bài - Thành phố Hồ Chí Minh - Biên Hòa - Vũng Tàu là một trong những hành lang phát triển quan trọng của vùng.

Ông Phạm Quang Nhật, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh cho hay: Theo Nghị quyết số 27, không gian phát triển phải dựa trên chức năng, lợi thế và liên kết, thay vì bị chia cắt bởi địa giới hành chính. Đây là nền tảng để kiến thiết lại sự kết nối giữa Thành phố Hồ Chí Minh, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh tập hợp thị trường, vốn, công nghệ, dịch vụ chất lượng cao và mạng lưới quốc tế; Đông Nam Bộ tạo quy mô công nghiệp, sản xuất và logistics; Đồng bằng sông Cửu Long tạo nền tảng cho nông nghiệp, thủy sản, chế biến, kinh tế biển, năng lượng và thích ứng biến đổi khí hậu. Kết nối thành chuỗi giá trị sẽ làm tăng giá trị của cả 3 không gian.

Khai thác lợi thế hạ tầng

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, sự thống nhất trong liên kết vùng rất được kỳ vọng. Tại Hội nghị Kết nối đầu tư và hợp tác phát triển giữa Thành phố Hồ Chí Minh với các tỉnh, thành vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long ngày 17-9, ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Thành phố Hồ Chí Minh cùng các tỉnh, thành Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long cần xây dựng một không gian liên kết thống nhất. Khi đó, doanh nghiệp nhìn thấy cơ hội ở quy mô vùng, thay vì từng địa phương riêng lẻ, mục tiêu cuối cùng phải là để doanh nghiệp thực sự đầu tư, sản xuất và kinh doanh trong một không gian kinh tế liên kết.

Đồng Nai có lợi thế về vị trí đặc biệt khi nằm giữa Thành phố Hồ Chí Minh và khu vực Cảng biển Cái Mép - Thị Vải, kết nối với Tây Nguyên và các tỉnh phía Nam. Đặc biệt, sự hình thành đồng thời của Cảng hàng không quốc tế (sân bay) Long Thành, Cảng Phước An và mạng lưới đường cao tốc, vành đai đang làm thay đổi đáng kể vai trò giao thông của địa phương.

Trong dịch vụ logistics, Đồng Nai đang tính toán các trung tâm logistics phía Nam và Đông Bắc Sân bay Long Thành, trung tâm trung chuyển hàng hóa và trung tâm logistics Phước An. Cảng Phước An được xác định là một đầu mối trong hành lang logistics cảng biển - sân bay của địa phương.

Những điều kiện này cho thấy Đồng Nai có thể đảm nhận nhiều chức năng trong hành lang kinh tế phía Nam. Tuy nhiên, vấn đề không phải là địa phương có bao nhiêu dự án giao thông hay bao nhiêu trung tâm logistics, mà là các công trình đó được kết nối với nhau và phục vụ cho không gian kinh tế nào.

Đặc biệt, việc xây dựng các dự án, công trình kết nối trực tiếp giữa thành phố Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh là hết sức quan trọng để khai thác lợi thế của 2 địa phương. Theo Thành ủy viên, Giám đốc Sở Xây dựng thành phố Đồng Nai Nguyễn Anh Tuấn, trong giai đoạn tới, giao thông kết nối giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai không nên chỉ được nhìn nhận dưới góc độ giải quyết ùn tắc hoặc tăng năng lực đi lại giữa 2 địa phương. Mục tiêu lớn hơn là hình thành một không gian kinh tế - đô thị liên kết. Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục là trung tâm kinh tế, tài chính, dịch vụ và đổi mới sáng tạo; Đồng Nai phát huy vai trò là cực phát triển song hành với công nghiệp, đô thị, dịch vụ, logistics và đặc biệt là cửa ngõ hàng không quốc tế của vùng với Sân bay Long Thành.

Nghị quyết số 27 xác định 3 hành lang kinh tế được ưu tiên phát triển gồm: Bắc - Nam trên cơ sở trục giao thông Bắc - Nam phía Ðông; Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh; Mộc Bài - Thành phố Hồ Chí Minh - Biên Hòa - Vũng Tàu.

Vương Thế