Liên kết vùng để phát triển kinh tế khu vực phía Nam

Hạ tầng giao thông đang tạo thêm nhiều điểm kết nối giữa các địa phương trong vùng kinh tế phía Nam, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của khu vực, kiến tạo không gian kinh tế ngày càng gắn kết. Tuy nhiên, để những tuyến đường, sân bay, cảng biển phát huy hiệu quả, đòi hỏi các địa phương phải nỗ lực hơn để kết nối sản xuất, logistics, đầu tư và thị trường thành những chuỗi giá trị chung.

Đường cao tốc Bến Lức - Long Thành là công trình giao thông quan trọng kết nối đồng bằng sông Cửu Long với Thành phố Hồ Chí Minh tới Đồng Nai. Ảnh: Vương Thế

Đây cũng là trọng tâm hợp tác được đặt ra trong giai đoạn 2026-2030 cho toàn khu vực.

Mở rộng không gian phát triển

Ngày 18-9-2026, Thành phố Hồ Chí Minh cùng thành phố Đồng Nai, thành phố Cần Thơ và các tỉnh Tây Ninh, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang, Cà Mau đã tổ chức Hội nghị Tổng kết hợp tác phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2023-2025 và ký kết thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2026-2030.

Theo đánh giá, trong những năm qua, hợp tác giữa các địa phương đã chuyển từ trao đổi, xúc tiến sang một số chương trình, dự án cụ thể. Đường vành đai 3, vành đai 4 - Thành phố Hồ Chí Minh, các tuyến đường cao tốc, các công trình kết nối Cảng hàng không quốc tế (sân bay) Long Thành, cảng biển và logistics được đặt trong mạng lưới giao thông liên vùng. Việc gắn kết giữa Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ được triển khai mạnh mẽ với đường cao tốc, đường bộ ven biển và giao thông thủy cũng như nghiên cứu phát triển tuyến đường sắt.

Tuy nhiên, nhìn nhận một cách thực tế, liên kết vùng vẫn còn những điểm nghẽn. Hạ tầng giữa đồng bằng sông Cửu Long với Thành phố Hồ Chí Minh và Đông Nam Bộ chưa đồng bộ; các chuỗi giá trị quy mô lớn chưa hình thành bền vững. Đây là lý do giai đoạn mới đặt trọng tâm vào các chuỗi công nghiệp, nông nghiệp, logistics và đầu tư thay vì chỉ kết nối từng công trình.

Theo Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh, hợp tác giai đoạn tới cần chuyển từ phối hợp giữa từng địa phương sang cùng kiến tạo không gian phát triển. Các địa phương phải phát huy lợi thế bổ trợ, tạo giá trị cụ thể cho người dân và doanh nghiệp.

Với Đồng Nai, yêu cầu liên kết thể hiện rõ ở hệ thống giao thông đang được đầu tư và sự xuất hiện của Sân bay Long Thành. Giám đốc Sở Xây dựng thành phố Đồng Nai Nguyễn Anh Tuấn nhận định: Giai đoạn 2026-2030 cần chuyển từ phối hợp triển khai từng dự án sang cùng hoạch định một hệ thống kết nối thống nhất cho cả vùng.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, giao thông Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai cần phục vụ cả nhu cầu đi lại và phát triển không gian kinh tế - đô thị. Đồng Nai đề xuất hoàn thiện mạng lưới đường bộ, cầu kết nối; kết nối Sân bay Long Thành với Thành phố Hồ Chí Minh, cảng biển và các trung tâm logistics; đồng thời nghiên cứu đường sắt, metro liên vùng.

Khi Sân bay Long Thành, các tuyến cao tốc, vành đai và cảng biển được kết nối, Đồng Nai có thể đảm nhận nhiều hơn vai trò trung chuyển hàng hóa và công nghiệp của khu vực phía Đông. Hàng hóa từ các tỉnh, thành  miền Tây cũng có thêm hướng tiếp cận sân bay, cảng biển và các trung tâm sản xuất.

Ở phía Tây, Tây Ninh có lợi thế về cửa khẩu, công nghiệp và kết nối với Thành phố Hồ Chí Minh. Đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Mộc Bài là một trong những công trình quan trọng để mở rộng hành lang kinh tế này. Theo lãnh đạo tỉnh Tây Ninh, liên kết đầu tư cần được đặt trong một không gian rộng, gắn quy hoạch, hạ tầng, logistics với nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường.

Nối sản xuất với logistics và thị trường

Không chỉ là các tuyến giao thông mà việc kết nối cần tạo sự lan tỏa vào sản xuất. Doanh nghiệp cần hàng hóa đi từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ với thời gian và chi phí hợp lý. Đây là vấn đề đặc biệt rõ với đồng bằng sông Cửu Long, nơi có sản lượng lớn về lúa gạo, trái cây, thủy sản nhưng hệ thống logistics chưa theo kịp yêu cầu của sản xuất và xuất khẩu.

Đường cao tốc Bến Lức - Long Thành là công trình giao thông quan trọng kết nối đồng bằng sông Cửu Long với Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai. Ảnh: C.T.V

Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Cần Thơ Lê Công Lý nhìn nhận: Lợi thế vận tải thủy cần được khai thác mạnh hơn. Hàng hóa từ các địa phương trong vùng có thể vận chuyển bằng đường thủy đến các đầu mối logistics và cảng biển, giảm áp lực cho đường bộ. Đây cũng là hướng để Cần Thơ phát huy vai trò đầu mối logistics của vùng.

Từ góc độ chuyên gia, Tiến sĩ Trần Du Lịch phân tích: Liên kết vùng phải đi theo chuỗi giá trị, không nên dừng ở việc các địa phương hỗ trợ nhau từng phần. Với nông sản đồng bằng sông Cửu Long, chuỗi này phải gồm vùng nguyên liệu, chế biến, kho lạnh, vận chuyển và thị trường. Không nên mặc định toàn bộ hàng hóa đồng bằng sông Cửu Long phải tập trung về Thành phố Hồ Chí Minh trước khi đi xuất khẩu. Những nơi có điều kiện về cảng và logistics cần được tổ chức để hàng hóa đi theo tuyến phù hợp hơn.

Cách tiếp cận này cũng thay đổi vai trò của từng địa phương. Đồng bằng sông Cửu Long có thể tập trung vùng nguyên liệu và chế biến; Cần Thơ phát triển đầu mối logistics; Đồng Nai, Tây Ninh phát huy công nghiệp, sân bay, cảng biển và cửa khẩu, hành lang biên giới; Thành phố Hồ Chí Minh cung cấp dịch vụ tài chính, thương mại, công nghệ và kết nối thị trường quốc tế.

Theo các chuyên gia, để liên kết đi vào thực chất, cần phân công rõ: Việc nào thuộc địa phương, việc nào cần phối hợp và dự án nào phải ưu tiên ở cấp vùng. Những công trình liên kết cũng tính đến sự đồng bộ từ đầu, tránh tình trạng một tuyến đã hoàn thành nhưng kết nối phía sau chưa đáp ứng. Hợp tác giai đoạn mới phải đi vào chiều sâu, phát huy lợi thế bổ trợ giữa các địa phương và tạo giá trị cụ thể cho người dân, doanh nghiệp.

Các chuyên gia khuyến nghị xây dựng “bản đồ cơ hội đầu tư” toàn vùng phía Nam. Thay vì mỗi địa phương đưa ra một danh mục dự án riêng, thông tin về quỹ đất, hạ tầng, nguyên liệu, năng lượng, logistics, thị trường và các dự án có liên quan được đặt trong cùng một hệ thống. Cách làm này giúp nhà đầu tư nhìn thấy cả chuỗi chứ không chỉ từ một dự án đơn lẻ.

Vương Thế