[Tuyến Megastory] Chuyên gia hiến kế cho Đồng Nai phát triển: Phát triển hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược cho Đồng Nai: Gỡ ‘điểm nghẽn’ về nguồn lực đầu tư

*Thưa ông, Nghị quyết số 16-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065 đề ra một trong những nhiệm vụ trọng tâm đối với địa phương là phát triển hạ tầng chiến lược thế hệ mới, trong đó có hạ tầng giao thông. Ông có thể chia sẻ rõ hơn quan điểm của ông về định hướng phát triển về hạ tầng giao thông chiến lược thế hệ mới cụ thể của thành phố Đồng Nai?

- Thành phố Đồng Nai được định vị là cực tăng trưởng mới, trung tâm kết nối chiến lược của vùng Đông Nam Bộ và cả nước, với mô hình “thành phố sân bay” là trụ cột phát triển quan trọng. Với vị trí tiếp giáp Thành phố Hồ Chí Minh, Lâm Đồng, Tây Ninh và Vương quốc Campuchia, Đồng Nai có lợi thế đặc biệt trong việc phát triển hạ tầng giao thông liên vùng. Theo định hướng phát triển, thành phố Đồng Nai sẽ tập trung vào các trục giao thông huyết mạch kết nối với các địa phương và khu vực kinh tế trọng điểm.

Trong đó, các dự án kết nối Cảng hàng không quốc tế (sân bay) Long Thành gồm các tuyến T1, T2, đường 25C là dự án trọng điểm quốc gia, đóng vai trò hạt nhân trong mô hình “thành phố sân bay” của Đồng Nai, tạo động lực phát triển cho toàn bộ khu vực.

Cùng với đó, hệ thống các đường vành đai, cao tốc, quốc lộ đang được đẩy mạnh đầu tư sẽ giúp kết nối liên vùng và giảm áp lực giao thông đô thị.

Thành phố Đồng Nai cũng đang đầu tư các tuyến trục chính Bắc Nam của thành phố bao gồm các tuyến ĐT.753, ĐT.761 và cầu Mã Đà tạo thành trục xương sống cho thành phố Đồng Nai.

Để hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược thế hệ mới, thành phố Đồng Nai cũng đang phối hợp với các địa phương, đơn vị đẩy nhanh Dự án đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành trước năm 2030, kết nối Sân bay Tân Sơn Nhất - Sân bay Long Thành thông qua mạng lưới đường sắt đô thị. Định hướng phát triển hệ thống đường sắt từ cửa khẩu Hoa Lư về đến cảng Phước An và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, tạo thành hành lang logistics công nghiệp xuyên quốc gia. Phát triển hệ thống cảng biển tập trung hàng hóa xuất nhập khẩu vào Khu bến Phước An - Phước Thái. Phát triển 13 trung tâm logistics tập trung, các trung tâm, kho bãi cung ứng các dịch vụ logistics chuyên dụng trải rộng khắp thành phố Đồng Nai theo hướng hiện đại, kết nối đa phương thức.

*Đồng Nai hiện là một trong những địa phương sở hữu đủ 5 loại hình giao thông. Trong đó, bên cạnh các tuyến cao tốc, vành đai, cảng biển đã, đang được đầu tư xây dựng thì Sân bay Long Thành cũng sắp đưa vào khai thác. Thành phố cũng đang triển khai các dự án đường sắt đô thị. Vậy theo ông, đâu là những “mảnh ghép” mới mà Đồng Nai cần triển khai đầu tư thời gian tới để có thể hoàn thành mục tiêu hình thành một hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược thế hệ mới?

- Để hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược thế hệ mới, bên cạnh những dự án đã và đang triển khai, thành phố Đồng Nai cần tập trung vào các “mảnh ghép” còn thiếu, đóng vai trò kết nối và tạo động lực lan tỏa. Dựa trên các định hướng quy hoạch vùng, quy hoạch của thành phố Đồng Nai, có thể xác định các mảnh ghép trọng tâm sau:

Hoàn thiện mạng lưới giao thông công cộng (metro, đường sắt). Đây là mảnh ghép then chốt để kết nối các trung tâm kinh tế và giảm áp lực cho hạ tầng đường bộ. Mạng lưới giao thông công cộng của thành phố Đồng Nai cần kết nối với mạng lưới giao thông công cộng của Thành phố Hồ Chí Minh. Thành phố Đồng Nai cần đẩy nhanh các dự án metro để kết nối trực tiếp với hệ thống giao thông công cộng của Thành phố Hồ Chí Minh, đặc biệt là kết nối với Sân bay Long Thành và trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh.

Cùng với đó, Đồng Nai có thể khai thác tối đa hệ thống giao thông đường thủy và cảng biển. Với lợi thế về hệ thống sông, đặc biệt là sông Đồng Nai, việc khai thác giao thông đường thủy là một mảnh ghép chiến lược. Cần đầu tư hoàn thiện hệ thống cảng biển, cảng sông, cảng cạn và các trung tâm logistics hiện đại để tận dụng lợi thế về vị trí địa lý. Điều này sẽ giúp kết nối đa phương thức và giảm tải cho đường bộ. Đồng thời, triển khai nâng tĩnh không cầu Đồng Nai, cầu Ghềnh, cầu Hóa An, đảm bảo tĩnh không từ 7-9,5m đồng bộ với cấp sông hiện tại (cấp II) để tăng cường lưu thông hàng hóa bằng đường thủy từ các khu công nghiệp phía Bắc thành phố Đồng Nai về với hệ thống cảng biển. Khai thác hiệu quả giao thông đường thủy không chỉ cho vận tải hàng hóa mà còn để thúc đẩy kinh tế, dịch vụ và du lịch bền vững, gắn với trục không gian chiến lược là sông Đồng Nai.

Mặt khác, thành phố Đồng Nai có thể đẩy nhanh các dự án giao thông kết nối vùng và nội thành. Với sự chia cắt địa lý tự nhiên giữa 2 khu vực phía Bắc và phía Nam thành phố Đồng Nai do hồ Trị An, Vườn quốc gia Cát Tiên tạo ra, dẫn đến thực trạng kết nối giao thông hiện tại phải vòng qua Thành phố Hồ Chí Minh, làm khó khăn trong việc di chuyển của người dân, gia tăng chi phí logistics, giảm sức cạnh tranh của hàng hóa. Chính vì thế phải ưu tiên phát triển trục giao thông nội bộ giữa khu vực phía Bắc và phía Nam thành phố Đồng Nai.

*Thưa ông, đầu tư cho hạ tầng giao thông luôn cần một nguồn lực rất lớn, vậy theo ông từ Nghị quyết số 16 cũng như Luật Phát triển đô thị, “điểm nghẽn” về nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đối với thành phố Đồng Nai sẽ được tháo gỡ như thế nào?

- Tổng nhu cầu vốn cho phát triển hạ tầng giao thông giai đoạn 2026-2030 của thành phố Đồng Nai dự kiến lên tới hơn 340 ngàn tỷ đồng. Đây là nguồn vốn rất lớn. Việc tháo gỡ “điểm nghẽn” về nguồn lực cho hạ tầng giao thông tại Đồng Nai sẽ dựa trên sự kết hợp giữa các cơ chế đặc thù từ Nghị quyết số 16 và những thay đổi mang tính đột phá trong hệ thống pháp luật, đặc biệt là Luật Phát triển đô thị, các luật sửa đổi về đầu tư, đấu thầu. Theo đó, tôi đưa ra một số đề xuất để tháo gỡ “điểm nghẽn” về nguồn lực đầu tư đối với thành phố như sau:

Thứ nhất, đa dạng hóa nguồn vốn. Thành phố cần huy động tổng lực các nguồn vốn, bao gồm vốn đầu tư công, vốn đối tác công tư (PPP) và các nguồn xã hội hóa khác.

Thứ hai, hoàn thiện hành lang pháp lý cho PPP. Các luật sửa đổi, bổ sung về đầu tư theo phương thức PPP và đấu thầu đã được ban hành. Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và hấp dẫn hơn, từ đó thu hút các nhà đầu tư chiến lược trong và ngoài nước tham gia vào các dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn của thành phố Đồng Nai.

Thứ ba, áp dụng cơ chế đặc thù. Thành phố cần nghiên cứu và áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù trong các lĩnh vực đầu tư, tài chính, đất đai để tạo thuận lợi cho việc triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm.

Thứ tư, thực hiện phân cấp, phân quyền trong quản lý đầu tư. Cùng với xu hướng chung, các luật sửa đổi cũng đẩy mạnh việc phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính về đầu tư, tài chính, ngân sách. Điều này giúp chính quyền địa phương như thành phố Đồng Nai có thể chủ động hơn trong việc phê duyệt và triển khai các dự án, rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư.

*Luật Phát triển đô thị lần đầu tiên cũng đã luật hóa rõ nét mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Vậy theo ông, với định hướng phát triển hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược thế hệ mới, tiềm năng để thành phố Đồng Nai phát triển TOD sẽ như thế nào?

- Theo tôi, Đồng Nai hiện có một trong những điều kiện thuận lợi để phát triển đô thị TOD khá rõ ở Việt Nam. Nhưng, tiềm năng đó không nên được hiểu đơn giản là cứ có đường sắt, metro hay nhà ga thì sẽ hình thành TOD.

TOD thực chất là một cách tổ chức không gian đô thị trong đó giao thông công cộng trở thành một trong những yếu tố định hướng cấu trúc phát triển đô thị, gắn với sử dụng đất, phân bố dân cư - việc làm - dịch vụ và tổ chức không gian đô thị. Vì vậy, cơ hội của Đồng Nai nằm ở chỗ địa phương đang đồng thời hình thành một hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược mới và một cấu trúc đô thị mới, tạo điều kiện để hai quá trình này được quy hoạch ngay từ đầu theo hướng tích hợp.

Thứ nhất, tiềm năng của Đồng Nai đến từ sự thay đổi rất lớn về cấu trúc giao thông và không gian phát triển. Sân bay Long Thành, các tuyến đường cao tốc, vành đai, các tuyến đường sắt và các tuyến giao thông đô thị dự kiến hình thành một mạng lưới kết nối đa phương thức có quy mô vùng. Định hướng phát triển hiện nay của Đồng Nai cũng xác định hạ tầng chiến lược thế hệ mới là một trục quan trọng để tổ chức lại không gian phát triển, đồng thời đặt yêu cầu phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng. Đây là điều kiện rất quan trọng. Bởi, TOD sẽ hiệu quả hơn nhiều nếu được đặt trong một mạng lưới giao thông công cộng có khả năng kết nối các khu vực đô thị với nhau, thay vì chỉ phát triển từng khu vực nhà ga riêng lẻ.

Thứ hai, khu vực Long Thành - Sân bay Long Thành có thể trở thành một không gian TOD đặc biệt quan trọng, nhưng cần nhìn nó trong mối quan hệ với toàn bộ cấu trúc đô thị của Đồng Nai. Khu vực sân bay đang được định hướng phát triển thành đô thị sân bay, gắn với các chức năng như logistics, dịch vụ hàng không, thương mại, công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, giáo dục và các hoạt động dịch vụ chất lượng cao. Đồng thời, Đồng Nai đang nghiên cứu phát triển đô thị gắn với các tuyến đường sắt, metro và các trục giao thông chiến lược. Như vậy, TOD ở Đồng Nai không nhất thiết chỉ là “TOD quanh nhà ga”, mà có thể hình thành một chuỗi các khu vực phát triển đô thị gắn với các đầu mối giao thông, trong đó mỗi khu vực có chức năng và quy mô khác nhau.

Thứ ba, tôi cho rằng Đồng Nai có cơ hội rất lớn để làm TOD theo hướng chủ động ngay từ quy hoạch, thay vì phải cải tạo một cấu trúc đô thị đã hoàn chỉnh. Đây là lợi thế đáng kể. Một số đô thị lớn đã phát triển lâu đời thường gặp khó khăn khi đưa TOD vào những khu vực đã có mật độ xây dựng cao, đất đai phân mảnh và mạng lưới đường phố khó điều chỉnh như Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay. Trong khi đó, nhiều khu vực phát triển mới của Đồng Nai, đặc biệt quanh Long Thành, Nhơn Trạch và các hành lang giao thông mới, còn có khả năng tổ chức lại sử dụng đất và không gian đô thị. Chính quyền thành phố Đồng Nai hiện cũng đã xác định các vị trí nghiên cứu phát triển đô thị theo mô hình TOD gắn với tuyến metro Suối Tiên - Long Thành, cho thấy quá trình này đã bắt đầu chuyển từ định hướng sang nghiên cứu cụ thể.

*Vậy theo ông, đâu là những điểm cần lưu ý để thành phố Đồng Nai phát triển TOD hợp lý và hiệu quả?

- Theo tôi, có những vấn đề cần lưu ý sau: phải tránh tư duy “có nhà ga là có TOD”. Không phải mọi nhà ga đều cần phát triển TOD, việc lựa chọn và tổ chức các khu vực TOD cần được xem xét trong tổng thể mạng lưới giao thông công cộng và cấu trúc đô thị; phải đặt người dân và khả năng tiếp cận giao thông công cộng vào trung tâm của TOD. Không đánh giá tiềm năng TOD chỉ bằng khả năng xây dựng hạ tầng giao thông hoặc quỹ đất phát triển, mà phải đánh giá khả năng hình thành nhu cầu sử dụng giao thông công cộng; phải có cơ chế phối hợp thống nhất giữa quy hoạch đô thị, quy hoạch giao thông và đầu tư hạ tầng. Đây có lẽ là điều kiện quyết định.

Nếu xác định trước các hành lang và đầu mối giao thông chiến lược, sau đó đồng bộ hóa quy hoạch sử dụng đất, mạng lưới đường phố, giao thông công cộng, không gian công cộng và chính sách phát triển đất đai thì TOD có thể trở thành công cụ tổ chức lại không gian đô thị của Đồng Nai; huy động nguồn lực và cơ chế tài chính đặc thù. Bởi, phát triển TOD đòi hỏi nguồn vốn lớn; phải kiểm soát việc khai thác giá trị đất đai quanh các nhà ga; tận dụng sự hình thành đồng thời của hệ thống giao thông mới và các không gian đô thị mới để tổ chức lại cấu trúc phát triển đô thị theo hướng giao thông công cộng ngay từ đầu.

Nếu làm được điều đó, TOD có thể trở thành một công cụ quan trọng giúp Đồng Nai chuyển từ phát triển đô thị dựa nhiều vào mở rộng không gian và phương tiện cá nhân sang phát triển đô thị có cấu trúc, kết nối tốt hơn, sử dụng đất hiệu quả hơn và bền vững hơn.

*Xin cảm ơn ông!