Biến rác thải thành tài nguyên

Từ bùn thải công nghiệp, nhựa phế liệu đến rác sinh hoạt, những thứ tưởng chỉ có thể chôn lấp, xử lý đang được các doanh nghiệp ở thành phố tìm cách đưa trở lại vòng đời sản xuất.

Nhân viên Công ty cổ phần Dịch vụ Sonadezi  kiểm tra mùn phân hữu cơ được làm từ chất thải sinh hoạt tại Khu xử lý chất thải Quang Trung (xã Gia Kiệm).

Khi rác trở thành nguyên liệu đầu vào, bài toán môi trường và kinh tế đồng thời được giải quyết.

Khi rác trở thành nguyên liệu

Một viên gạch được tạo ra từ bùn thải. Một tấm ván, bức tranh, chiếc bàn hay thùng rác được làm từ nhựa phế liệu. Những sản phẩm ấy cho thấy ranh giới giữa rác thải và nguyên liệu đôi khi không nằm ở bản thân vật chất, mà ở cách con người xử lý và sử dụng.

Tại Công ty TNHH MTV Thanh Tùng 2 (xã Tân An), chất thải công nghiệp sau khi được xử lý theo quy định được nghiên cứu, tái chế thành nhiều sản phẩm. Một trong những hướng đi là tận dụng bùn thải đã qua xử lý để sản xuất các loại gạch, ngói tái chế.

Với chất thải nhựa, doanh nghiệp cũng đầu tư dây chuyền tái chế. Nhựa phế liệu sau khi phân loại, xử lý được đưa trở lại dây chuyền để tạo ra tấm ván nhựa, gạch nhựa, ngói nhựa và nhiều sản phẩm gia dụng như: bàn ghế, thùng rác, tủ đựng quần áo, túi xách, tranh 3D…

Thời gian qua, HÐND, UBND thành phố đã ban hành nhiều chính sách liên quan đến tái chế, tái sử dụng chất thải như: Quyết định 58/2026/QÐ-UBND về lộ trình phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn; Nghị quyết số 12/2026/NQ-HÐND quy định chính sách hỗ trợ cho hoạt động quản lý chất thải rắn sinh hoạt; Quyết định số 385/QÐ-UBND phê duyệt Ðề án giảm thiểu khí carbon đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050; Kế hoạch số 76/KH-UBND về chuyển hóa các khu công nghiệp hiện hữu thành khu công nghiệp xanh, khu công nghiệp sinh thái đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo ông Bùi Xuân Hùng, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Thanh Tùng 2, hiện các sản phẩm tái chế từ chất thải của công ty được tiêu thụ trong và ngoài nước. Trong đó, tấm ván nhựa tái chế của doanh nghiệp từng được cung cấp cho các nhà máy sản xuất đồ nội thất, nhà chòi, cửa hàng tiện lợi tại Tây Ban Nha, Scotland, Đức, Mỹ. Tranh ảnh làm từ rác thải nhựa cũng được nhiều khách hàng, đối tác nước ngoài đặt hàng làm quà tặng.

Với cách làm này, chất thải công nghiệp đã có một vòng đời mới, từ thứ bị loại bỏ trở thành nguyên liệu, rồi thành sản phẩm và cuối cùng là hàng hóa lưu thông trên thị trường.

Một hướng tiếp cận khác đang được thực hiện tại Công ty cổ phần Dịch vụ Sonadezi ở Khu xử lý chất thải Quang Trung (xã Gia Kiệm) do doanh nghiệp làm chủ đầu tư. Thay vì để toàn bộ rác sinh hoạt đi thẳng đến ô chôn lấp, rác được đưa qua dây chuyền phân loại. Thành phần hữu cơ, vật liệu có khả năng tái chế và phần chất trơ được tách thành những dòng khác nhau để xử lý.

Ông Trần Anh Dũng, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Dịch vụ Sonadezi cho hay: Khu xử lý hiện tiếp nhận 1,5 ngàn tấn chất thải sinh hoạt mỗi ngày, chiếm khoảng 55% tổng lượng rác toàn thành phố. Phần lớn chất thải này được tái chế, tái sử dụng. Thành phần hữu cơ được đưa vào quy trình làm mùn compost. Các loại vật liệu như: thủy tinh, giấy, carton, nylon, kim loại… được thu hồi để tái chế hoặc chuyển cho các đơn vị có chức năng xử lý tiếp. Khoảng 14% chất trơ không còn khả năng thu hồi mới đưa đi chôn lấp.

Mới đây, công ty khánh thành hệ thống sản xuất phân hữu cơ, phân hữu cơ khoáng từ mùn compost để phục vụ cho sản xuất nông nghiệp, thay vì chỉ làm mùn compost như trước. Cuối năm 2025, công ty cũng đưa vào vận hành hệ thống tái chế nhựa, túi nylon và rác thải nhựa, chuyển hóa thành các hạt nhựa quay trở lại phục vụ sản xuất.

Tạo giá trị cho rác

Bên cạnh chất thải công nghiệp và rác thải sinh hoạt, nhiều mô hình tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, nước thải công nghiệp cũng đang được hộ dân, doanh nghiệp thực hiện. Giá trị đầu tiên của các mô hình này là môi trường. Mỗi lượng chất thải được thu hồi, sử dụng lại đồng nghĩa với việc giảm khối lượng phải chôn lấp, xử lý, qua đó giảm áp lực lên các khu xử lý chất thải và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.

Sản phẩm thùng rác làm từ nhựa thải công nghiệp tại Công ty TNHH MTV Thanh Tùng 2 (xã Tân An).

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn tái chế, tái sử dụng ở góc độ môi trường thì chưa đủ. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng biến chi phí xử lý thành nguồn lực sản xuất. Thay vì bỏ chi phí để xử lý toàn bộ chất thải, khi một phần được thu hồi, tái chế thành nguyên liệu hoặc sản phẩm bán ra thị trường, dòng chất thải đó đang tạo ra giá trị kinh tế. Đây là điểm khác biệt giữa xử lý chất thải theo cách truyền thống và tiếp cận theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Ngoài yêu cầu xử lý chất thải an toàn, mục tiêu cao hơn là đưa rác thải trở thành nguyên liệu sản xuất, sản phẩm phục vụ đời sống. Làm được điều này chính là gia tăng giá trị cho chất thải.

Theo nhiều chuyên gia môi trường, để tái chế, tái sử dụng được nhiều chất thải nhất, trước hết chất thải phải được phân loại, kiểm soát thành phần và xử lý bằng công nghệ phù hợp. Sản phẩm tái chế phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, an toàn trong sử dụng và có giá thành phù hợp để cạnh tranh trên thị trường. Người tiêu dùng cũng cần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường thông qua việc sử dụng sản phẩm tái chế, tạo thị trường để doanh nghiệp yên tâm đầu tư công nghệ, dây chuyền.

Biến rác thành sản phẩm trước hết cần thay đổi cách nhìn về rác. Rác không chỉ là thứ bỏ đi mà còn là nguồn tài nguyên thứ cấp. Bùn thải công nghiệp có thể trở thành nguyên liệu làm gạch, chất thải thực phẩm thành nguyên liệu làm phân bón hữu cơ, chất thải công nghiệp có thể trở thành nguyên liệu đốt…

Trong nền kinh tế tuần hoàn, thứ bị loại bỏ ở quá trình này có thể là nguyên liệu cho quá trình khác. Vì vậy, thước đo của tái chế không nên chỉ tính bằng việc giảm được bao nhiêu tấn rác phải chôn lấp, mà còn là giữ lại được bao nhiêu tài nguyên và tạo ra bao nhiêu giá trị từ nguồn tài nguyên ấy. Khi đó, xử lý rác không còn đơn thuần là xử lý chất thải mà chuyển sang khai thác giá trị từ rác.

Hoàng Lộc