Quy định mới trong xử phạt vi phạm đất đai

Nguyên tắc trong xử lý vi phạm hành chính (VPHC) trong lĩnh vực đất đai là mọi VPHC phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời, xử lý nghiêm minh… theo đúng quy định của pháp luật.

Lãnh đạo phường Bình Phước chỉ đạo công tác thực hiện giải phóng mặt bằng Dự án Cao tốc Gia Nghĩa - Chơn Thành đi qua địa bàn. Ảnh minh họa: Q.M

Để khắc phục những điểm bất cập, quy định không còn phù hợp với thực tiễn của Nghị định số 123/2024/NĐ-CP, ngày 4-10-2024 của Chính phủ quy định về xử phạt VPHC trong lĩnh vực đất đai (gọi tắt là Nghị định 123), Chính phủ đã ban hành Nghị định số 281/2026/NĐ-CP, ngày 13-7-2026 sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định 123 (gọi tắt là Nghị định 281) với nhiều quy định đáng chú ý.

Quy định xử phạt rõ ràng hơn

Quyền sử dụng đất (SDĐ) là tài sản chung của vợ chồng được pháp luật quy định, phải ghi thông tin của cả vợ và chồng vào giấy chứng nhận quyền SDĐ, hoặc vợ chồng được quyền thỏa thuận ghi tên 1 người trong giấy chứng nhận. Điều này vẫn không làm ảnh hưởng tới quyền tài sản chung của vợ chồng được tạo lập, tặng cho trong thời kỳ hôn nhân.

Luật sư Cao Sơn Hà, Đoàn Luật sư thành phố Đồng Nai cho hay: Việc vợ và chồng có chung quyền SDĐ là thuật ngữ không mới. Tuy nhiên, để xử lý hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai đối với trường hợp vợ và chồng có chung quyền SDĐ thì Nghị định 123 vẫn chưa quy định rõ. Cụ thể, tại điểm b, khoản 1, Điều 2 Nghị định 123 chỉ quy định: Hộ gia đình, cộng đồng dân cư bị xử phạt như đối với cá nhân vi phạm.

Để hoàn thiện hơn, tại Điều 1 Nghị định 281 đã bổ sung Điều 3a vào sau Điều 3 của Nghị định 123 như sau: Vợ và chồng chung quyền SDĐ thì áp dụng xử phạt VPHC như đối với một cá nhân (khoản 2, Điều 3a Nghị định 123).

Cũng theo luật sư Cao Sơn Hà, kể từ ngày 31-8-2026, trong các đối tượng có chung quyền SDĐ như: Hộ gia đình, vợ và chồng, cộng đồng dân cư khi thực hiện hành vi VPHC trong lĩnh vực đất đai thì sẽ được áp dụng hình thức, mức chế tài như cá nhân vi phạm. Việc phân tách này không làm thay đổi bản chất của hành vi và giúp cho người vi phạm nhận thức đúng đắn nguyên tắc xử phạt, mức độ bị chế tài, không còn phân vân, hoài nghi trong cách hiểu nên thuyết phục được người bị xử lý.

Ông Huỳnh Ngọc Tú (ở xã Thuận Lợi) chia sẻ: Quy định nêu trên giúp ông hiểu thấu đáo hơn vấn đề, chỉ cần vợ/chồng, hoặc cả 2 người có hành vi VPHC về đất đai đối với thửa đất mà vợ chồng đứng tên, hoặc chỉ 1 người đứng tên nhưng thuộc sở hữu chung thì sẽ được áp dụng hình thức chế tài như 1 cá nhân vi phạm. Bên cạnh đó, Nghị định 281 không cho phép cơ quan, người có thẩm quyền tách riêng từng người để xử lý, vì như vậy sẽ bất cập.

Đồng thời, ông Huỳnh Ngọc Tú còn cho biết thêm: Ngoài quy định trên, Nghị định 281 còn sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 123 mà ông quan tâm. Chẳng hạn, Chủ tịch UBND xã được phạt tiền lên tới 250 triệu đồng (khoản 1, Điều 6). Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành về đất đai do Cục trưởng Cục Quản lý đất đai thành lập, trưởng đoàn kiểm tra do thủ trưởng tổ chức thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao thực hiện nhiệm vụ kiểm tra trong phạm vi quản lý nhà nước của bộ thành lập, giám đốc sở nông nghiệp và môi trường có quyền phạt tiền đến 400 triệu đồng (khoản 2, Điều 7).

Nhiều quy định đáng chú ý khác

Khoản 3, Điều 4 Nghị định 123 quy định biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt VPHC trong lĩnh vực đất đai như sau: Ngoài các biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại điểm a và điểm i, khoản 1, Điều 28 Luật Xử lý VPHC, căn cứ tính chất, mức độ vi phạm mà tổ chức, cá nhân VPHC còn bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả sau đây: Buộc đăng ký đất đai; buộc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và làm thủ tục để được bàn giao đất trên thực địa; buộc bên nhận chuyển quyền, bên thuê, bên thuê lại, bên nhận góp vốn, bên nhận tài sản gắn liền với đất phải trả lại đất…

Tuy nhiên, trong quá trình xử lý nhiều hành vi VPHC trong lĩnh vực đất đai, các cơ quan, người có thẩm quyền xử phạt VPHC áp dụng hình phạt bổ sung, khắc phục hậu quả thấy rằng: Cần phải loại bỏ những biện pháp khắc phục hậu quả không phù hợp và bổ sung thêm biện pháp khắc phục hậu quả mới.

Khoản 1, Điều 3a Nghị định 123 (được bổ sung bởi Điều 1 Nghị định 281) có quy định: Việc xử phạt VPHC trong lĩnh vực đất đai đối với đơn vị hành chính đặc khu được công nhận loại đô thị theo quy định của pháp luật thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng của chính quyền địa phương ở phường thì áp dụng mức xử phạt như đơn vị hành chính của phường. Việc xử phạt VPHC trong lĩnh vực đất đai đối với đơn vị hành chính đặc khu thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng của chính quyền địa phương ở xã thì áp dụng mức xử phạt như đơn vị hành chính của xã.

Chính vì vậy, khoản 4, Điều 9 Nghị định 281 đã bãi bỏ biện pháp, buộc thực hiện thủ tục để được phê duyệt dự án chăn nuôi tập trung có quy mô lớn trước đây được quy định tại (điểm b, khoản 3, Điều 4 Nghị định 123). Đồng thời, khoản 2, Điều 2 Nghị định 281 đã bổ sung 4 biện pháp vào danh mục các biện pháp khắc phục hậu quả khi xử phạt VPHC trong lĩnh vực đất đai vào khoản 3, Điều 4 Nghị định 123 như sau: Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm gồm: Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của mốc địa giới đơn vị hành chính; buộc thực hiện lại thủ tục hành chính về đất đai; buộc nộp lại các giấy tờ đã bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung; giấy tờ giả đã sử dụng.

Bên cạnh đó, tại Điều 4 Nghị định 281 sửa đổi, bổ sung khoản 2, Điều 16 Nghị định 123 như sau: Phạt tiền từ 2-3 triệu đồng đối với hành vi không thực hiện đăng ký biến động đất đai theo quy định tại các điểm a, b, i, k, l, m và q, khoản 1, Điều 133 Luật Đất đai, trừ trường hợp nhận quyền SDĐ để thực hiện dự án đầu tư thông qua việc thỏa thuận về nhận quyền SDĐ theo quy định tại Điều 127 Luật Đất đai.

Thạc sĩ Nguyễn Ngọc Tuấn, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Pháp chế doanh nghiệp Đồng Nai cho hay: Như vậy, từ ngày 31-8, trường hợp nhận quyền SDĐ để thực hiện dự án đầu tư thông qua thỏa thuận theo Điều 127 Luật Đất đai năm 2024, sửa đổi năm 2025 sẽ không bị áp dụng mức phạt tiền từ 2-3 triệu đồng về hành vi không đăng ký biến động đất đai.

Ðoàn Phú