Những "quan tòa" nghiệp dư
Kỳ 1: "Xử" cho hai bên cùng có lợi

Trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao, Ban Tư pháp xã Phước An (huyện Nhơn Trạch) được đánh giá là một đơn vị mạnh. Trong đó, nổi bật là Ban Tư pháp xã này đã làm tốt vai trò hòa giải những tranh chấp, khiếu nại trong nội bộ nhân dân, giải quyết những quyền lợi của bà con bị xâm hại thấu tình đạt lý...

Trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao, Ban Tư pháp xã Phước An (huyện Nhơn Trạch) được đánh giá là một đơn vị mạnh. Trong đó, nổi bật là Ban Tư pháp xã này đã làm tốt vai trò hòa giải những tranh chấp, khiếu nại trong nội bộ nhân dân, giải quyết những quyền lợi của bà con bị xâm hại thấu tình đạt lý...

* Giải quyết thành công nhiều vụ khiếu kiện

Anh Trương Văn Thọ, cán bộ tư pháp xã Phước An cho biết, phần lớn người dân ở đây sinh sống bằng nghề nuôi trồng, đánh bắt thủy sản, làm nông nghiệp. Những năm gần đây, do ảnh hưởng của tốc độ công nghiệp và đô thị hóa, nên đất đai trở nên tăng giá, đã phần nào ảnh hưởng đến đời sống vốn rất đoàn kết, tương thân, tương trợ ở vùng quê này. Và những vụ khiếu kiện phát sinh.

Các cán bộ hòa giải ở xã Phước An (bên phải) đang tìm hiểu tình hình một vụ tranh chấp đất.

Phần lớn đơn thư khiếu nại của bà con đều tập trung ở các lĩnh vực như: tranh chấp đất đai, khiếu nại đền bù, giải tỏa, tranh chấp dân sự và hôn nhân gia đình. Bình quân mỗi năm, Ban Tư pháp xã Phước An tiếp nhận, thụ lý từ 80-100 đơn khiếu kiện. Theo anh Trương Văn Thọ, khi gửi đơn thư khiếu kiện, tranh chấp, ai cũng mong phần thắng thuộc về mình. Nhiều vụ khá gay cấn, phức tạp và có cả nguyên đơn và bị đơn nặng lời nhau trước cơ quan công quyền, không ai nhường ai. Do vậy, mỗi khi nhận được đơn thư khiếu nại của bà con, Ban Tư pháp xã khẩn trương xác minh nội dung đơn, tìm hiểu kỹ vấn đề phát sinh mâu thuẫn, tranh chấp mà người dân khiếu kiện để có phương cách hòa giải cho phù hợp. Nhiều vụ giải quyết của cán bộ tư pháp được cả người khiếu kiện và người bị kiện đều vừa lòng với cách giải quyết thấu tình đạt lý của cán bộ tư pháp xã, không để xảy ra tình trạng gửi đơn vượt cấp, góp phần giảm bớt gánh nặng cho hệ thống tư pháp cấp trên.

Trong 2 năm 2008-2009, Ban Tư pháp xã Phước An đã trực tiếp thụ lý 175 đơn khiếu nại, tranh chấp của người dân, trong đó đã giải quyết thành công 168 vụ, đạt tỷ lệ 96%.

* Tòa án cấp... xã

Vào năm 2003, ông Hồ Văn Bạch, cư ngụ ở xã Phước Thái (huyện Long Thành) đã làm đơn khiếu kiện lên UBND xã Phước An yêu cầu ông Lưu Kim Lón phải trả lại đất sản xuất. Qua thẩm tra đơn của ông Bạch, Ban Tư pháp xã xác định, năm 1975, ông Hồ Văn Bạch được UBND xã Phước An cấp cho diện tích 2.600m2 đất để sản xuất. Vào thời điểm ấy, do điều kiện công tác ở xa nên ông Bạch để số đất cho em gái của ông là bà Hồ Thị Vinh canh tác. Năm 1990, bà Vinh đem số đất này cầm cho ông Lưu Kim Lón thời hạn 7 năm với giao ước khi đến hạn trả lại đất, bà Vinh phải trả cho ông Lón số tiền tương đương 1.100kg lúa (tính theo thời điểm bà Vinh nhận lại đất). Nếu đến hạn mà bà Vinh không thực hiện đúng cam kết thì phải chịu trả lãi suất "thị trường".

Tuy nhiên, đến hết năm 1997, bà Vinh không chuộc lại số diện tích đất đã cầm cho ông Lón và cũng không đăng ký kê khai quyền sử dụng đất. Khi phát hiện ra sự việc, ông Bạch có đến yêu cầu ông Lón trả lại đất. Ông Lón đồng ý, nhưng với điều kiện ông Bạch phải trả cho ông số tiền chuộc (giá trị gấp đôi so với số lúa bà Vinh đã cam kết, tức là tương đương 2,4 triệu đồng). Sau nhiều lần thương lượng không thành, năm 2003, ông Bạch làm đơn khiếu kiện gửi lên UBND xã nhờ giải quyết.

Quá trình hòa giải, ông Bạch cho rằng đất thuộc quyền sử dụng của ông, việc bà Vinh đem cầm cố là sai, nhưng ông đồng ý trả lại cho ông Lón số tiền tương đương 1.100kg lúa như đã thỏa thuận trước đó. Còn ông Lón thì nhất quyết đòi ông Bạch phải trả 2,4 triệu đồng. Đến năm 2004, ông Bạch đồng ý trả lại cho ông Lón số tiền 2,4 triệu đồng. Nhưng khi đó, ông Lón lại nâng lên 10 triệu đồng vì cho rằng tiền mất giá. Đến năm 2009, ông Bạch đồng ý trả lại ông Lón số tiền 10 triệu đồng, nhưng ông Lón lại tiếp tục nâng giá lên đến 60 triệu đồng hoặc giao cho ông Lón 1.000m2.

Trước sự việc hết sức căng thẳng này, Ban hòa giải xã đã mời ông Lón đến vận động, phân tích tình, lý để ông nhận thấy về mặt pháp lý là việc đòi lại đất của ông Bạch có cơ sở. Riêng đối với ông Bạch, Ban hòa giải yêu cầu cần xác định lại quyền lợi đối với ông Lón. Qua vận động thấu tình đạt lý của Ban hòa giải, ông Bạch chấp nhận trả cho ông Lón số tiền 55 triệu đồng và nhận lại diện tích 2.600m2 đất.

Tiếp đó, Ban Tư pháp xã Phước An lại tiếp nhận vụ tranh chấp đất giữa ông Hồ Văn Thanh (cư ngụ ở ấp Bà Bông) với các ông: Mai Thuận Nhĩ và Lê Văn Bi kéo dài từ giữa năm 2007. Vào năm 1993, cha của ông Thanh là Hồ Văn Tô có cho ông Nhĩ và ông Bi ở nhờ trên đất của gia đình với thỏa thuận sẽ cho mượn đến... hết đời ông Tô. Năm 1999, ông Tô được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng diện tích đất nêu trên. Năm 2007, ông Tô qua đời thì ông Thanh là người thừa kế quyền sử dụng số diện tích đất mà cha mình để lại. Vì vậy, ông Thanh đã đề nghị ông Nhĩ, ông Bi thực hiện giao ước, nhưng hai ông này không đồng ý.

Do đó, ông Thanh đã làm đơn khiếu kiện lên UBND xã Phước An. Tại cuộc hòa giải, ông Nhĩ và ông Bi cho rằng, khi mượn thì đất hoang hóa, còn hiện nay đã được cải tạo thành khoảnh. Vì thế, hai ông chỉ chấp nhận trả lại đất nếu ông Thanh bồi thường thỏa đáng công sức theo giá thị trường. Sự việc tranh chấp vì vậy càng căng thẳng. Trước diễn biến này, Ban hòa giải xã thuyết phục đôi bên ngồi lại tìm cách tháo gỡ. Theo lập luận của Ban hòa giải, việc ông Thanh đòi lại đất là có cơ sở. Tuy nhiên, xét hoàn cảnh gia đình ông Nhĩ và ông Bi quá khó khăn nên xã đã thuyết phục ông Thanh cần có sự hỗ trợ cho hai ông này khi di dời vì dù sao hai ông cũng có công cải tạo và gìn giữ phần đất. Riêng đối với ông Nhĩ và ông Bi việc đòi hỏi của hai ông đối với ông Thanh là thiếu căn cứ, vì điều đó là không đúng với thỏa thuận ban đầu. Qua cách giải quyết hợp tình, hợp lý này, ông Thanh chấp nhận cho lại ông Nhĩ, ông Bi số đất làm nhà ở với diện tích 500m2. Hai ông Nhĩ và Bi cũng đã hoàn trả lại đủ số đất cho ông Thanh. Vậy là tình làng nghĩa xóm lại vẫn như ngày nào. 

Đức Việt