Doanh nghiệp trước sức ép khi chuỗi cung ứng thay đổi luật chơi

Một doanh nghiệp (DN) có thể làm ra sản phẩm tốt nhưng chưa chắc được chọn. Trong chuỗi cung ứng hiện nay, khách hàng không chỉ quan tâm đến sản phẩm mà còn muốn biết DN sản xuất như thế nào, nguyên liệu từ đâu, kiểm soát chất lượng ra sao, khả năng giao hàng có ổn định và đáp ứng các yêu cầu về môi trường đến đâu.

Công nhân sản xuất tại một doanh nghiệp ngành gỗ ở Đồng Nai.

Đây là sức ép ngày càng rõ đối với DN Việt Nam khi các tập đoàn toàn cầu đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng.

Luật chơi thay đổi, doanh nghiệp phải thích ứng

Sau những đứt gãy về nguyên liệu, logistics và thị trường, các tập đoàn không còn chỉ tìm nhà cung cấp có giá thấp. Họ muốn có nhiều nguồn cung, giảm phụ thuộc vào một thị trường và quan trọng hơn là nhà cung cấp phải đủ năng lực duy trì sản xuất khi có biến động.

Vì vậy, một đơn hàng hôm nay đi kèm với nhiều điều kiện hơn trước. DN phải kiểm soát chất lượng ổn định thay vì chỉ bảo đảm một lô hàng; phải có dữ liệu để truy xuất thay vì chỉ cam kết bằng văn bản; phải chứng minh được nguồn nguyên liệu, mức tiêu thụ năng lượng, phát thải và quy trình sản xuất khi khách hàng yêu cầu.

Chuyển đổi là sức ép, nhưng đồng thời cũng là phép thử đối với năng lực của DN trong nước. DN nào chủ động thay đổi sẽ có cơ hội tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng; ngược lại, nếu vẫn chờ đơn hàng mới đầu tư, rất dễ bỏ lỡ những cơ hội đang hình thành ngay trong hệ sinh thái công nghiệp của Đồng Nai.

Yêu cầu về sản xuất xanh đang tạo sức ép này rõ hơn. Nhiều khách hàng quốc tế đã mở rộng yêu cầu về dữ liệu phát thải xuống cả các nhà cung cấp cấp 1, cấp 2 trong chuỗi. Điều đó có nghĩa, một DN dù không trực tiếp xuất khẩu vẫn có thể phải đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường từ chính khách hàng của mình.

Theo ông Nguyễn Phương, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Thủ công mỹ nghệ Đồng Nai, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH MTV Vitana (phường Trảng Bom), thương mại toàn cầu còn tiềm ẩn nhiều bất định, cùng những áp lực từ chính sách thương mại của một số thị trường lớn. Trong khi đó, các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng phức tạp, đa chiều, liên quan đến chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, tiếp tục tác động đến sản xuất của ngành.

Điều này đòi hỏi ngành gỗ phải đẩy nhanh chuyển đổi mô hình phát triển từ chiều rộng sang chiều sâu, theo hướng xanh, bền vững; chú trọng chế biến sâu, bảo đảm chất lượng, nâng cao hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng.

Đây cũng là bài toán chung của nhiều DN sản xuất đang tham gia chuỗi cung ứng. Theo các chuyên gia, đổi mới đối với DN nhỏ và vừa không thể thực hiện trong ngày một ngày hai. Đầu tư máy móc, số hóa quản trị, kiểm kê phát thải hay xây dựng hệ thống truy xuất đều cần vốn, trong khi khách hàng chưa chắc chấp nhận tăng giá chỉ vì DN phải đầu tư để đáp ứng những tiêu chuẩn mới.

Do đó, quá trình đổi mới, chuyển đổi của DN cần đi cùng các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước và sự liên kết giữa các hiệp hội, ngành hàng. Nếu mỗi DN tự xoay xở, chi phí chuyển đổi sẽ lớn và khả năng đáp ứng cũng khó đồng đều.

Chuyển đổi theo chuỗi để đáp ứng yêu cầu mới

Đồng Nai có sự hiện diện của hàng ngàn DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Đây là nguồn cầu lớn đối với công nghiệp hỗ trợ và các DN cung ứng trong nước. Tuy nhiên, khoảng cách từ việc ở gần một nhà máy FDI đến việc trở thành nhà cung cấp của nhà máy đó vẫn rất lớn.

Đó cũng là lý do dù cùng đứng trong một hệ sinh thái công nghiệp, DN trong nước chưa phải lúc nào cũng hưởng được đầy đủ lợi ích từ sự phát triển của khu vực FDI.

Vấn đề đặt ra ở cả phía các tập đoàn và DN trong nước. Tâm lý chờ khách hàng đặt hàng rồi mới đầu tư sẽ ngày càng khó phù hợp. Chuỗi cung ứng mới đòi hỏi nhà cung cấp phải chuẩn bị trước năng lực công nghệ, chất lượng, dữ liệu và nhân lực.

Tiến sĩ Huỳnh Thanh Điền, giảng viên Trường đại học Nguyễn Tất Thành (Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng: Vấn đề quan trọng hiện nay là làm sao thu hút được DN lớn, nhưng đồng thời phải tạo cơ hội cho DN trong nước vươn lên, trở thành “mắt xích” tin cậy trong chuỗi cung ứng. Qua đó mới tạo được sự chuyển biến thực chất trong quá trình phát triển công nghiệp.

Sự chuyển đổi này diễn ra trong lĩnh vực sản xuất và cả chuỗi cung ứng, đặc biệt là logistics.

Tại hội nghị với chủ đề “Chuyển đổi số trong giao dịch logistics - Ứng dụng mô hình lai trong giai đoạn chuyển tiếp” tổ chức ngày 26-8 tại Thành phố Hồ Chí Minh, ông Nguyễn Duy Hưng, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Logistics Đồng Nai cho biết: Các DN, đặc biệt là tại các cảng, ICD (cảng cạn) và kho vận đã ứng dụng nhiều giải pháp như: quản lý kho, cảng điện tử, lệnh giao hàng điện tử, hóa đơn điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và giám sát hải quan tự động.

Từ sản xuất đến logistics, yêu cầu đặt ra ngày càng rõ là không thể chỉ thay đổi từng khâu riêng lẻ mà phải nâng năng lực của cả chuỗi. Một DN có thể đầu tư công nghệ nhưng nếu dữ liệu không kết nối; nhà cung cấp có thể nâng chất lượng nhưng logistics không đáp ứng; hoặc DN đáp ứng được đơn hàng nhưng không chứng minh được nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường thì khả năng tham gia sâu vào chuỗi vẫn bị hạn chế.

Chuỗi cung ứng thay đổi đang buộc DN Việt Nam phải thay đổi theo. Không chỉ làm tốt sản phẩm, DN phải chứng minh được năng lực sản xuất, khả năng kiểm soát và mức độ đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của khách hàng.        

Vương Thế