Hỏi - đáp về kinh tế tập thể

Hỏi: Trong liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản, khi giá thị trường biến động dẫn đến hợp tác xã (HTX) hoặc doanh nghiệp (DN) không thực hiện đúng cam kết thu mua, cung ứng sản phẩm, bên bị vi phạm có quyền yêu cầu bồi thường như thế nào? Pháp luật quy định trách nhiệm của các bên ra sao?

Trả lời: Liên kết giữa HTX và DN giúp tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường, ổn định đầu ra và nâng cao giá trị nông sản. Tuy nhiên, khi giá cả biến động, tình trạng các bên thay đổi cam kết, không thực hiện đúng hợp đồng có thể khiến chuỗi liên kết bị đứt gãy.

Về trách nhiệm pháp lý, Điều 351 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định bên có nghĩa vụ mà vi phạm nghĩa vụ phải chịu trách nhiệm dân sự. Đối với hợp đồng thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Thương mại năm 2005, Điều 302 quy định bên vi phạm phải bồi thường tổn thất thực tế, trực tiếp và khoản lợi trực tiếp mà bên bị vi phạm đáng lẽ được hưởng.

Theo Điều 303 Luật Thương mại, trách nhiệm bồi thường phát sinh khi có đủ 3 căn cứ: có hành vi vi phạm hợp đồng, có thiệt hại thực tế và hành vi vi phạm là nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại. Bên yêu cầu bồi thường phải chứng minh tổn thất theo Điều 304 và có trách nhiệm áp dụng các biện pháp hợp lý để hạn chế thiệt hại theo Điều 305.

Ngoài ra, Điều 300 và Điều 301 quy định về phạt vi phạm hợp đồng. Theo đó, việc phạt vi phạm phải có thỏa thuận trong hợp đồng; mức phạt trong hoạt động thương mại thông thường không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm.

Riêng đối với các dự án liên kết được hưởng hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, Điều 15 Nghị định số 98/2018/NĐ-CP quy định trách nhiệm xử lý khi các bên không thực hiện đúng cam kết, trong đó có nghĩa vụ bồi thường thiệt hại và các hình thức xử lý liên quan đến chính sách hỗ trợ.

Để hạn chế rủi ro, HTX cần thỏa thuận rõ trong hợp đồng về giá thu mua, phương thức điều chỉnh giá khi thị trường biến động, sản lượng, tiêu chuẩn chất lượng, thời gian giao nhận, thanh toán và trách nhiệm của mỗi bên khi vi phạm. Đặc biệt, cần có điều khoản về phạt vi phạm, bồi thường thiệt hạ khi phát sinh tranh chấp, HTX cần lưu giữ hợp đồng, chứng từ giao nhận và tài liệu chứng minh thiệt hại để bảo vệ quyền lợi. Các bên có thể thương lượng, hòa giải hoặc giải quyết tranh chấp tại trọng tài, tòa án theo thỏa thuận, quy định pháp luật và phương thức giải quyết tranh chấp.

LMHTX