Tăng cường giải pháp thực thi quyền sở hữu trí tuệ

Chuyển đổi số, sở hữu trí tuệ (SHTT) đang trở thành một trong những yếu tố cốt lõi quyết định năng lực cạnh tranh và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp (DN), đặc biệt đối với DN nhỏ và vừa.

Một chương trình tập huấn về sở hữu trí tuệ do Sở Khoa học và Công nghệ Đồng Nai tổ chức vào cuối tháng 4-2026.

Để thích ứng, DN cần chủ động đăng ký bảo hộ quyền SHTT ngay từ sớm đối với nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế, quyền tác giả, tên miền… để bảo vệ thương hiệu và hạn chế rủi ro pháp lý trong quá trình kinh doanh.

Nhiều thách thức trong thời đại số

SHTT có thể tạo ra thu nhập cho DN thông qua chuyển giao quyền sử dụng, bán hoặc thương mại hóa sản phẩm hoặc dịch vụ được bảo hộ quyền SHTT. Đồng thời, SHTT có thể nâng cao giá trị DN trong mắt của nhà đầu tư hoặc các tổ chức tài chính.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đồng Nai Võ Hoàng Khai chia sẻ: Nếu được bảo hộ và khai thác hiệu quả quyền SHTT thì đây là nền tảng để DN phát triển bền vững, mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm và năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, trong quá trình hội nhập và chuyển đổi số, DN đang đối mặt với nhiều rủi ro về SHTT.

Đơn cử, có thể bị đăng ký nhãn hiệu trước ở trong hoặc ngoài nước do chưa chủ động bảo hộ; bị giả mạo thương hiệu, xâm phạm quyền trên môi trường thương mại điện tử và mạng xã hội; vi phạm quyền SHTT của đơn vị khác do thiếu hiểu biết pháp lý; rò rỉ bí mật công nghệ, dữ liệu, mẫu mã sản phẩm trong môi trường số… Do đó, DN cần thay đổi nhận thức, xem SHTT là tài sản chiến lược cần phát triển dài hạn chứ không chỉ là thủ tục pháp lý đơn thuần.

Lực lượng quản lý thị trường kiểm tra nhãn hàng hóa các sản phẩm tại một cửa hàng ở phường Trấn Biên. Ảnh: Hải Quân

PGS.TS. Từ Diệp Công Thành, Giám đốc Trung tâm SHTT và chuyển giao công nghệ, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh nhận định: Rủi ro lớn nhất của DN hiện nay là chưa nhận diện đúng tài sản trí tuệ của mình. Nhiều DN có công nghệ, nhãn hiệu, thiết kế, dữ liệu, quy trình, bí quyết sản xuất nhưng chưa xem đó là tài sản cần bảo vệ. Vì vậy, họ dễ rơi vào tình trạng chậm đăng ký, đăng ký sai, làm mất tính mới của sáng chế do công bố quá sớm, rò rỉ bí mật kinh doanh hoặc không chứng minh được quyền khi xảy ra tranh chấp.

Bên cạnh đó, DN cũng có nguy cơ xâm phạm quyền của người khác, nhất là khi sử dụng phần mềm, hình ảnh, dữ liệu, mã nguồn, thiết kế, công nghệ hoặc nội dung số mà chưa kiểm tra quyền SHTT. Rủi ro này càng lớn khi DN mở rộng ra thị trường quốc tế. Đối với start-up, rủi ro còn nghiêm trọng hơn vì thường phát triển nhanh nhưng quản trị pháp lý còn yếu.

Tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Vào đầu tháng 5-2026, Chính phủ đã có công điện chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT.

Với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước về SHTT trên địa bàn thành phố, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để nâng cao nhận thức về SHTT đối với DN.

PGS.TS. Từ Diệp Công Thành, Giám đốc Trung tâm SHTT và chuyển giao công nghệ, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: Các địa phương, trong đó có Đồng Nai cần nâng cao năng lực thực thi quyền SHTT, phòng chống hàng giả, hàng nhái, xâm phạm nhãn hiệu, kiểu dáng, quyền tác giả và bí mật kinh doanh, nhất là trong thương mại điện tử.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đồng Nai Võ Hoàng Khai cho biết: Đơn vị sẽ đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật về SHTT thông qua báo chí, truyền hình, nền tảng số, các hội nghị nhằm nâng cao nhận thức của DN và người dân; từng bước hình thành văn hóa SHTT trong xã hội.

Đồng thời tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ DN, hợp tác xã, chủ thể OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý; hỗ trợ quản lý, khai thác và phát triển tài sản trí tuệ sau bảo hộ.

Sở Khoa học và Công nghệ cũng hỗ trợ DN tra cứu, khai thác cơ sở dữ liệu SHTT, nâng cao năng lực quản trị tài sản trí tuệ và phát triển thương hiệu gắn với chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử. Song song đó, sở còn phối hợp với các cơ quan chức năng tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT, hàng giả, hàng nhái; đặc biệt đối với các sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc trưng của địa phương và hoạt động kinh doanh trên môi trường số.

Theo Chi cục Quản lý thị trường (Sở Công Thương), trong tháng 5-2026, lực lượng quản lý thị trường đã triển khai cao điểm giám sát, kiểm tra, xử lý các hành vi xâm phạm quyền SHTT trên địa bàn thành phố. Trong đó yêu cầu các đội quản lý thị trường tập trung kiểm tra các tổ chức, cá nhân kinh doanh tại chợ, trung tâm thương mại, cửa hàng, kho chứa hàng và các tuyến vận chuyển trọng điểm những mặt hàng có nguy cơ cao phát sinh vi phạm về hàng giả, xâm phạm quyền SHTT. Đẩy mạnh giám sát hoạt động kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội như: Facebook, TikTok, Zalo; tăng cường theo dõi hoạt động livestream bán hàng, áp dụng các biện pháp nghiệp vụ và thu thập dữ liệu điện tử nhằm kịp thời phát hiện, xử lý hành vi vi phạm.

Theo đó, lực lượng chức năng đã kiểm tra 60 trường hợp, phát hiện và xử lý 47 trường hợp vi phạm liên quan đến quyền SHTT, giả mạo nhãn hiệu. Số tiền xử phạt thu nộp ngân sách nhà nước hơn 421 triệu đồng. Bên cạnh đó, lực lượng chức năng còn đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật về SHTT, hàng giả và hàng hóa xâm phạm quyền SHTT.

Hải Quân