Hóa giải áp lực chi phí sản xuất của doanh nghiệp

Những tháng đầu năm, sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp (DN) và toàn bộ nền kinh tế tiếp tục phát triển cho thấy sự thích nghi tốt của Việt Nam trong bối cảnh biến động toàn cầu. Tuy nhiên, áp lực về chi phí cũng đang dần nặng gánh đối với các DN khi giá cả đầu vào sản xuất tăng.

Để đảm bảo “sức khỏe” của ngành sản xuất trong nước cũng như mục tiêu tăng trưởng kinh tế, bên cạnh sự nỗ lực từ cộng đồng DN, vai trò điều hành linh hoạt từ chính sách vĩ mô của Nhà nước trong giai đoạn này là yếu tố hết sức quan trọng.

Chi phí đầu vào sản xuất tăng

Những tác động của địa chính trị thế giới thời gian qua đã ảnh hưởng đến sản xuất của Việt Nam, đặc biệt là xung đột Trung Đông. Nhiều DN ghi nhận chi phí vận chuyển tăng từ 5-20%. Tình trạng khan hiếm nguồn hàng đầu vào khiến các đơn vị gặp khó khăn trong việc duy trì tiến độ sản xuất. Do vậy, dù đơn hàng vẫn giữ được nhưng biên lợi nhuận của các DN bị giảm nên nhiều DN đang thận trọng hơn trong sản xuất.

Sản xuất tại Công ty cổ phần Đồng Tiến ở Khu công nghiệp Amata. Ảnh: C.T.V

Theo ông Phan Anh Tuấn, Giám đốc Công ty cổ phần ICD Tân Cảng Long Bình, các diễn biến hiện nay của quốc tế ảnh hưởng ngay lập tức đến các hoạt động sản xuất, kinh doanh của DN. Với các DN có nguyên vật liệu cũng như sản phẩm dự trữ nhiều  thì tác động sẽ đến chậm hơn.

Theo khảo sát của Thống kê Đồng Nai, trong các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến sản xuất, kinh doanh của DN, có 44,9% cho rằng nhu cầu thị trường trong nước thấp là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến hoạt động sản xuất, kinh doanh; 41,5% do nhu cầu thị trường quốc tế thấp, 40,2% do tính cạnh tranh của hàng trong nước cao; 22,8% do tính cạnh tranh của hàng nhập khẩu cao. Bên cạnh đó là các yếu tố như: thiếu nguyên, nhiên, vật liệu; khó tuyển dụng được lao động; khó khăn về tài chính, chính sách pháp luật của Nhà nước…

Tương tự, Báo cáo Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất Việt Nam do S&P Global vừa công bố cũng cho thấy: Chỉ số PMI ngành sản xuất Việt Nam đã giảm xuống mức 50,5 điểm trong tháng 4-2026, số lượng đơn đặt hàng mới tiếp đà giảm, chi phí đầu vào và giá cả đầu ra tăng mạnh nhất kể từ tháng 4-2011. Yếu tố tích cực là sản lượng sản xuất vẫn duy trì đà tăng, phản ánh việc thực hiện các dự án hiện có và khả năng duy trì của nhu cầu cơ bản.

Ứng phó với các thách thức

Các DN phản ánh giá nhiên liệu tăng cao trong tháng 4 đã đẩy chi phí đầu vào tăng nhanh nhất trong vòng 15 năm. Trong bối cảnh đó, DN coi chủ động tích trữ nguyên, vật liệu cho sản xuất là ưu tiên hàng đầu. Đó cũng là sự lý giải vì sao nhập khẩu của Việt Nam gia tăng mạnh và Việt Nam nhập siêu trong những tháng đầu năm 2026.

Sản xuất tại một doanh nghiệp ngành bao bì ở phường Long Bình. Ảnh: Vương Thế

Khi đánh giá cán cân thương mại quý I-2026, Cục Thống kê nhận định nhập siêu hiện tại chưa hẳn là dấu hiệu bất thường hay đáng lo ngại, mà mang tính ngắn hạn và gắn với chu kỳ sản xuất cũng như biến động giá cả toàn cầu. Nhu cầu nhập khẩu tăng chủ yếu đến từ việc DN gia tăng mua sắm máy móc, nguyên liệu đầu vào, đồng thời chủ động tích trữ hàng hóa để phòng ngừa rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng và biến động giá năng lượng.

Với các DN, giai đoạn này phải thật sự linh hoạt trong sản xuất, kinh doanh, đặc biệt là đàm phán, hợp tác với đối tác, khách hàng một cách minh bạch để tránh rủi ro. “Chúng tôi giữ liên lạc với các đối tác thường xuyên và áp dụng quanh mức biến động 10%. Nếu giá cả lên, xuống mức 10% thì chúng tôi thống nhất với đối tác điều chỉnh giá cung ứng sản phẩm, dịch vụ nên sẽ hạn chế được rủi ro” - ông Phan Đình Cảnh, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất thương mại dịch vụ Hóa Cảnh (xã Phước Thái) chia sẻ.

Các chuyên gia đánh giá, áp lực chi phí không do một yếu tố đơn lẻ mà do tổng hòa nhiều nguyên nhân như: lãi suất huy động tiền gửi ngân hàng cao, chi phí tuân thủ các quy định tăng đối với hộ kinh doanh, bất ổn địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu khiến chi phí sản xuất đầu vào đồng loạt tăng.

Về phía Nhà nước, việc chủ động các giải pháp quản lý, ổn định thị trường là rất quan trọng, nhất là với những mặt hàng thiết yếu. Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá của Chính phủ ngày 23-4, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng nhận định: Tình hình quốc tế biến động gây áp lực lớn đến mặt bằng giá trong nước. Do đó, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành đánh giá kỹ lưỡng các yếu tố đang có biến động lớn như: giá nhiên liệu, nguyên vật liệu xây dựng và một số yếu tố khác. Phân tích diễn biến cung - cầu và giá các mặt hàng thiết yếu để quản lý chặt chẽ, tránh các trường hợp trục lợi chính sách, đặc biệt là trong những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ chi phí nhiên liệu như: vận tải, logistics, vật liệu xây dựng, lương thực - thực phẩm. Trước mắt, bảo đảm điều hòa cung cầu, nhất là đối với các nhóm hàng thiết yếu như: xăng dầu, điện, lương thực, thực phẩm, nguyên liệu đầu vào cho sản xuất; điều tiết việc cung cấp các mặt hàng phục vụ nhu cầu trong nước giữa các vùng, địa phương và nhu cầu xuất khẩu để ổn định giá cả thị trường.

Vương Thế