Phát huy giá trị di tích Phú Riềng Ðỏ trong không gian phát triển mới

Từng ghi dấu bước chuyển quan trọng của phong trào công nhân cao su từ đấu tranh tự phát sang đấu tranh tự giác dưới sự lãnh đạo của Đảng, Phú Riềng Đỏ là một trong những “địa chỉ đỏ” có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử cách mạng Việt Nam.

Hội thảo khoa học giá trị đặc biệt tiêu biểu của Di tích lịch sử Địa điểm thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng diễn ra tại phường Bình Phước vào tháng 10-2026.

Trong không gian phát triển mới của thành phố, việc bảo tồn và phát huy giá trị Di tích Địa điểm thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng (Phú Riềng Đỏ) góp phần kết nối di sản với giáo dục truyền thống, phát triển văn hóa và du lịch, lan tỏa giá trị văn hóa, lịch sử đến các tầng lớp nhân dân.

Mở rộng không gian bảo tồn di tích

Đêm 28, rạng sáng 29-10-1929, tại khu rừng Suối Đá, thuộc Làng 3, đồn điền cao su Phú Riềng, Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng được thành lập. Sự kiện đánh dấu bước phát triển mới của phong trào công nhân, mở ra quá trình đấu tranh có tổ chức, dưới sự lãnh đạo của Đảng. Tên gọi Phú Riềng Đỏ được biết đến rộng rãi qua hồi ký của đồng chí Trần Tử Bình (tên thật là Phạm Văn Phu), một trong 6 đảng viên đầu tiên của chi bộ.

Theo hồ sơ di tích, năm 1985, Công ty cổ phần Cao su Đồng Phú đã xây dựng địa điểm ghi dấu sự kiện Phú Riềng Đỏ, gồm: cổng, tượng đài và tường rào bao quanh. Năm 1999, Di tích Địa điểm thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng được công nhận là di tích lịch sử quốc gia. Năm 2019, cán bộ, công nhân, người lao động ngành cao su Việt Nam đóng góp tu bổ, cải tạo di tích. Công trình được mở rộng, kết nối với khu vực Nhà bia tưởng niệm liệt sĩ xã Thuận Lợi, tổng diện tích 4.457,6 m². Những kết quả trên thể hiện sự quan tâm của Nhà nước, địa phương, ngành văn hóa và đặc biệt là ngành cao su đối với di tích.

Tuy nhiên, trong bối cảnh Đồng Nai mở rộng không gian phát triển, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn một công trình tưởng niệm đơn lẻ, mà phải định vị lại di tích trong một hệ thống liên kết vùng rộng lớn hơn.

Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Thuận Lợi Nguyễn Đức Thành cho rằng: Bảo tồn di tích phải hướng đến việc giữ lại ký ức về người công nhân cao su, sự ra đời của tổ chức Đảng trong lòng giai cấp công nhân, cùng những bài học về đoàn kết, tổ chức, kỷ luật và khát vọng giải phóng. Phát huy giá trị Phú Riềng Đỏ không chỉ là tăng lượng khách tham quan, mà làm cho di tích tiếp tục sống trong nhận thức của thế hệ trẻ, trong đời sống văn hóa địa phương, trong hình ảnh Đồng Nai mới và trong hành trình phát triển của đất nước.

Từ góc nhìn đó, một trong những vấn đề cần quan tâm là nghiên cứu, nhận diện đầy đủ không gian lịch sử gắn với phong trào Phú Riềng Đỏ. Bởi dấu tích của phong trào không chỉ giới hạn trong khu tưởng niệm hiện nay, mà còn liên quan đến Làng 2, Làng 3, Suối Đá, Nhà Chủ Nhất, Két nước, các làng công nhân, vườn cao su, tuyến đường công nhân đi làm…

Kết nối và phát huy giá trị di sản

Trong bối cảnh mới, chuyển đổi số mở thêm phương thức để di sản đến gần hơn với công chúng. Theo Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, chuyển đổi số là một trong những động lực quan trọng để đổi mới hoạt động bảo tồn, quảng bá và phát huy giá trị di sản. Với Phú Riềng Đỏ, việc số hóa tư liệu, hình ảnh, hiện vật và chuẩn hóa dữ liệu lịch sử, tiến tới xây dựng bảo tàng ảo 3D, đến các sản phẩm podcast, thước phim ngắn lịch sử… có thể tạo nền tảng hình thành hệ sinh thái thông tin số về di tích, mở rộng khả năng tiếp cận di sản, nhất là đối với học sinh, sinh viên và công chúng ở xa.

Thay vì chỉ tiếp cận di tích như một điểm tham quan độc lập, việc bảo tồn, phát huy không gian lịch sử công nhân cao su, trong đó Di tích Địa điểm thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng giữ vai trò hạt nhân, góp phần giúp người tham quan hình dung rõ hơn bối cảnh ra đời của phong trào Phú Riềng Đỏ.

Thạc sĩ Trần Quang Toại, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử thành phố đề xuất: Hội Khoa học lịch sử và Bảo tàng Đồng Nai phối hợp với các cơ quan lưu trữ Trung ương, địa phương nghiên cứu, tìm kiếm và khai thác nguồn tài liệu lưu trữ của mật thám Pháp liên quan đến phiên tòa xét xử phu cao su Phú Riềng tại tỉnh lỵ Biên Hòa vào tháng 3-1930. Theo ông, đây sẽ là nguồn tư liệu có giá trị, có thể phục vụ công tác nghiên cứu, trưng bày và bổ sung những câu chuyện lịch sử tại các "địa chỉ đỏ".

“Đối với phát triển du lịch và giáo dục truyền thống, Đồng Nai cần xây dựng cơ chế phối hợp liên vùng giữa các địa phương, các khu vực và các tỉnh, thành để hình thành tuyến du lịch về nguồn mang chủ đề "Theo dấu chân phu cao su miền Đông”. Tuyến du lịch này sẽ kết nối các địa danh: Công ty cao su Suzana (Dầu Giây), Tòa bố Biên Hòa, Khu di tích Phú Riềng Đỏ, Đồn điền cao su Đồng Phú. Đây là giải pháp thực tiễn để biến di sản lịch sử thành nguồn lực phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục lý tưởng cho thế hệ trẻ và công nhân lao động trong giai đoạn mới” - ông Toại bày tỏ.

Theo PGS.TS Huỳnh Văn Tới, nguyên Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, nguyên Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh (nay là thành phố) Đồng Nai, Phú Riềng Đỏ là một di tích có giá trị đa tầng, hội tụ các giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống công nhân cao su, truyền thống cách mạng và tiềm năng phát triển du lịch. Đây không chỉ là minh chứng cho sự ra đời và trưởng thành của phong trào công nhân dưới sự lãnh đạo của Đảng mà còn là nguồn lực văn hóa quan trọng để phát triển du lịch lịch sử, giáo dục truyền thống và công nghiệp văn hóa trong giai đoạn hiện nay.

Cẩm Thành