Nhận diện, phòng chống bạo lực học đường

Trong thời đại công nghệ số, bạo lực học đường (BLHĐ) không chỉ dừng lại ở những hành vi tác động vật lý, gây ảnh hưởng đến thể chất mà còn biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Có thể tạm chia các hành vi BLHĐ thành các nhóm hình thức: bạo lực thể chất, bạo lực ngôn từ, bạo lực tinh thần, bạo lực mạng…

Phiên tòa giả định nhằm tuyên truyền phòng, chống bạo lực học đường do Đoàn phường Xuân Lộc phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 6 - Đồng Nai và Tòa án nhân dân khu vực 6 - Đồng Nai thực hiện. Ảnh: ĐVCC

Việc nhận diện đúng các hình thức BLHĐ là bước đầu tiên để nhà trường, cha mẹ kịp thời can thiệp, bảo vệ con em mình. Việc trang bị kiến thức về phòng, chống BLHĐ giúp học sinh biết cách tự bảo vệ bản thân và bạn bè xung quanh thoát khỏi vấn nạn này.

Kịp thời nhận diện

Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) ngày 8-9-2026 công bố báo cáo của chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) năm 2025. Tại Việt Nam, PISA khảo sát hơn 7,3 ngàn học sinh từ 194 trường THCS trên toàn quốc. Bên cạnh các khía cạnh của việc học, các em còn được hỏi về thực trạng bắt nạt học đường đang diễn ra. Trong đó, 19,9% học sinh cho biết từng bị bắt nạt ít nhất "vài lần mỗi tháng" ở một hoặc nhiều hình thức khác nhau.

Trong các hình thức bắt nạt mà học sinh Việt Nam phải trải qua, trong đó tỷ lệ trẻ cho biết từng bị các bạn khác chế giễu ít nhất "vài lần mỗi tháng" cao nhất chiếm 15,8%. Theo sau đó là bị tung tin đồn ác ý (8,7%), bị đe dọa (3,5%), thông tin làm bản thân tổn thương bị đăng trên mạng mà không có sự đồng ý của các em (2,8%) và bị đánh hoặc xô đẩy (2,7%).

Trước đó, năm 2025 Tổ chức UNICEF Việt Nam cũng tiến hành một nghiên cứu liên quan đến BLHĐ tại một số trường ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả khảo sát cho thấy, khoảng 25-36% học sinh bị bạo lực tâm lý; hơn 11-22,5% học sinh bị bạo lực thể chất.

Những con số trên cho thấy, BLHĐ không chỉ biểu hiện qua những vụ xô xát, đánh nhau dễ nhận thấy mà còn tồn tại dưới nhiều hình thức âm thầm, khó nhận diện hơn. Đó có thể là việc chế giễu ngoại hình; đặt biệt danh mang tính xúc phạm; cố tình cô lập một bạn khỏi các hoạt động tập thể; lan truyền tin đồn, bình luận ác ý hoặc sử dụng hình ảnh cá nhân để bêu xấu bạn bè trên mạng xã hội.

Đối với lứa tuổi học sinh, do còn hạn chế về nhận thức pháp luật, nếu thiếu kỹ năng kiềm chế cảm xúc, chưa được trang bị đầy đủ kiến thức để nhận diện các hành vi BLHĐ… thì các em rất có thể trở thành người thực hiện hành vi BLHĐ hoặc là nạn nhân của hành vi này mà không nhận diện được. Thậm chí, trong nhiều trường hợp, các em nhận biết hành vi, nguy cơ dẫn đến BLHĐ nhưng không biết ứng xử thế nào cho phù hợp. Những điều này có thể dẫn đến hậu quả đáng tiếc.

Em N.K.A., học sinh một trường THCS ở phường Trảng Dài chia sẻ: “Em có một người bạn bị bắt nạt học đường. Bạn ấy bị một chị học lớp trên bắt phải quỳ xin lỗi, còn hẹn gặp nói chuyện riêng. Em muốn đi chung với bạn để nếu có chuyện gì thì chạy đi nhờ cô giáo. Nhưng khi em hỏi ý kiến của mẹ thì mẹ khuyên em nên kể thật sự việc với cô giáo chủ nhiệm để cô can thiệp, vì em còn nhỏ chưa thể giải quyết được những việc như vậy…”.

Trên thực tế, không phải học sinh nào cũng tâm sự, kể cho cha mẹ nghe những sự việc mâu thuẫn với bạn bè ở trường, lớp. Vì vậy, chính cha mẹ và thầy cô phải là những người chủ động tìm hiểu, nắm bắt thông tin để ngăn ngừa nguy cơ xảy ra BLHĐ. Điều này được nêu rõ tại Công văn số 3147/BGDĐT-GDCTHSSV, ngày 29-5-2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc tăng cường chấn chỉnh, xử lý, ngăn chặn, đẩy lùi BLHĐ trong các cơ sở giáo dục. Theo đó, bộ yêu cầu các cơ sở giáo dục phải phát huy tối đa vai trò của giáo viên chủ nhiệm, lực lượng Đoàn - Đội và tổ tư vấn tâm lý học đường để chủ động nắm bắt mâu thuẫn của học sinh ngay từ khi mới phát sinh trên lớp hoặc trên mạng xã hội.

Bên cạnh đó, các cơ sở giáo dục cũng cần tổ chức các hoạt động giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng tự bảo vệ bản thân, phòng chống bắt nạt, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn và kỹ năng ứng xử trên môi trường mạng cho học sinh.

"Thông qua hoạt động hỗ trợ tâm lý, học sinh được chuyên viên tâm lý lắng nghe, đồng cảm và thấu hiểu, giúp các em nhận diện các khó khăn/ vấn đề mình gặp phải, từ đó có thể đưa ra những cách xử lý/ giải quyết vấn đề một cách tích cực, hiệu quả nhất. Các em học được kỹ năng quản lý cảm xúc, kỹ năng ứng phó, xử lý vấn đề một cách hiệu quả".

Thạc sĩ HÀ VĂN PHÚC,
Viện Đào tạo và Phát triển nguồn nhân lực (Thành phố Hồ Chí Minh)

Nâng cao nhận thức

Tuyên truyền, nâng cao nhận thức về BLHĐ và cách phòng, chống BLHĐ là hoạt động được các cơ sở giáo dục tổ chức thường xuyên dưới nhiều hình thức như: lồng ghép trong các buổi sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp; tổ chức sinh hoạt chuyên đề trong hoạt động ngoài giờ lên lớp, thông qua hoạt động tư vấn tâm lý học đường… Điều đáng ghi nhận là các trường không đơn độc mà có sự phối hợp nhiệt tình của lực lượng công an, Đoàn thanh niên, Liên hiệp các hội Khoa học - kỹ thuật thành phố, tòa án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân.

Đặc biệt, thời gian gần đây, nhiều phiên tòa giả định nhằm tuyên truyền về phòng, chống BLHĐ đã được tổ chức ở nhiều trường học, được học sinh đón nhận, mang lại hiệu quả tích cực.

Đơn cử như tháng 8-2026, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 6 - Đồng Nai phối hợp với Tòa án nhân dân khu vực 6 - Đồng Nai và Đoàn Thanh niên phường Xuân Lộc tổ chức phiên tòa giả định với chủ đề “Phòng, chống BLHĐ và dư luận tiêu cực trên không gian mạng trong đoàn viên, thanh niên”. Theo đó, Đoàn phường Xuân Lộc huy động đoàn viên, học sinh quay video clip đóng hoạt cảnh nhóm học sinh ẩu đả do mâu thuẫn từ một trận đá bóng dẫn đến hậu quả nghiêm trọng phải vướng vòng lao lý. Phần kịch bản, tổ chức nội dung phiên tòa giả định do Viện Kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân khu vực 6 - Đồng Nai thực hiện.

Phiên tòa giả định được tổ chức tại trung tâm hội nghị của phường Xuân Lộc với sức chứa khoảng 500 chỗ ngồi. Học sinh các trường trên địa bàn phường đến chật kín hội trường, thậm chí một số em đến muộn không còn chỗ ngồi. Điều này cho thấy học sinh rất quan tâm và thực sự muốn tìm hiểu pháp luật liên quan đến BLHĐ.

Anh Lê Quang Việt, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường, Bí thư Đoàn phường Xuân Lộc cho biết: “Không chỉ đến dự đông, tôi quan sát thấy các em học sinh rất chăm chú lắng nghe, theo dõi diễn biến của phiên tòa giả định. Điều này có tác động tích cực đến nhận thức, hành vi ứng xử của các em. Từ hiệu quả bước đầu, chúng tôi dự định sẽ ký kết phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân khu vực 6 - Đồng Nai tổ chức từ 2-3 phiên tòa giả định mỗi năm để tuyên truyền hiệu quả hơn về phòng, chống BLHĐ và các quy định pháp luật khác”.

Cùng với Đoàn phường Xuân Lộc, nhiều trường học trên địa bàn thành phố đã tổ chức tuyên truyền phòng, chống BLHĐ dưới hình thức phiên tòa giả định như: Trường THPT Phước Bình (phường Phước Bình), Trường THPT Sông Ray (xã Xuân Đông), Trường THCS Hòa Bình (xã Tà Lài), Trường THPT Nguyễn Trãi (phường Long Bình)… Các phiên tòa giả định không chỉ giúp học sinh hiểu về tác hại của BLHĐ để không vướng phải mà còn nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ về tinh thần “thượng tôn pháp luật”.

Không chỉ nâng cao hiểu biết pháp luật, học sinh còn cần được trang bị kỹ năng kiểm soát cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại và tìm kiếm sự trợ giúp khi bản thân hoặc bạn bè gặp nguy hiểm. Một môi trường học đường an toàn, lành mạnh không chỉ được tạo nên từ những quy định nghiêm khắc hay sự vào cuộc của nhà trường mà còn bắt đầu từ nhận thức và cách ứng xử văn minh của mỗi học sinh.

Hải Yến