SỔ TAY PHÓNG VIÊN

Nối tiếp mạch nguồn văn hóa

Nếu lấy dấu mốc mùa xuân năm 1698, Chưởng cơ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh vâng lệnh chúa Nguyễn kinh lược xứ Đàng Trong thì đến nay, vùng đất Biên Hòa - Đồng Nai nói riêng và Nam Bộ nói chung đã có 328 năm hình thành và phát triển. Song đó chỉ là mốc thời gian nhìn từ góc độ sử liệu được ghi chép lại. Dựa vào cột mốc quan trọng này, nhiều năm qua, một số ý kiến cho rằng đây là vùng đất mới.

Tuy nhiên, có một điều cần nhấn mạnh là nếu theo góc nhìn và dữ liệu về bảo tàng học và khảo cổ học, vùng đất này đã có hơn 3 ngàn năm. Bởi theo các nhà sử học, khảo cổ học, Biên Hòa - Đồng Nai là vùng đất quần cư của con người cổ xưa. Các nhà khoa học đã tìm thấy những di chỉ khảo cổ học ở Hàng Gòn, Bình Đa, Suối Chồn, Cái Vạn…, cũng như những di chỉ khảo sát được từ hệ thống sông Đồng Nai. Ngày nay, Bảo tàng Đồng Nai và nhiều bảo tàng, nhà trưng bày trong và ngoài thành phố còn lưu giữ, trưng bày nhiều hiện vật quý cho thấy đời sống vật chất và tinh thần của người xưa nơi đây khá phong phú.

Theo các nhà khoa học, vùng Đông Nam Bộ chính là cái nôi của văn hóa khảo cổ Đồng Nai có niên đại cách ngày nay 3.500 năm, tương đương với Sa Huỳnh ở miền Trung và Đông Sơn ở miền Bắc. Việc vùng đất Đồng Nai có nền văn hóa cổ xưa là điều cần hết sức lưu ý để trân trọng, nâng cao hơn nữa giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương.

Như vậy, chủ nhân của nền văn hóa Đồng Nai không chỉ là người Việt, người Hoa di cư vào từ thế kỷ XVII, XVIII mà trước đó, vùng đất này đã có những cộng đồng người bản địa. Sự hòa hợp chung sống, chung lưng đấu cất ứng phó với các điều kiện tự nhiên, sự cộng hưởng giữa các cộng đồng đã tạo nên cho vùng đất nhiều nét văn hóa đặc trưng. Trong đó, nổi bật là dù xuất phát từ những cộng đồng nào, cũng như di cư đến vùng đất này ở thời điểm nào thì khi vào đến Trấn Biên - Đồng Nai, các cộng đồng đều có chung nét sinh hoạt mang dấu ấn thích nghi với điều kiện tự nhiên của vùng đất này, đi kèm với đó là tinh thần hòa hợp, khoan dung, tình nghĩa…

Xem nhau là anh em, các dân tộc đã sống, bằng lao động và trí tuệ, mồ hôi và xương máu để biến rừng hoang thành đồng ruộng, xóm làng; làm nên các sản vật bằng gốm, đá trứ danh, xây dựng nên Nông Nại Đại Phố - thương cảng sầm uất bậc nhất Nam Bộ một thời, can trường làm nên một “miền Đông gian lao và anh dũng” trong cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc chống thực dân, đế quốc…

Dấu ấn lịch sử đọng lại trong dòng chảy đương đại không phải chỉ tồn tại trên những tài liệu, sách vở tuyên truyền giáo dục về lịch sử - địa lý địa phương, cũng như không chỉ hiện diện thông qua các hiện vật nằm yên trong bảo tàng, nhà lưu trữ. Mà nó còn hiện diện ngay trong lời kể của ông bà, cha mẹ, thầy cô trao truyền cho thế hệ trẻ; thể hiện ngay trong những lời ca, tiếng hát, vở kịch về văn hóa lịch sử; là sự lan tỏa những câu chuyện văn hóa trên các nền tảng mạng xã hội… Đó chính là cách giữ gìn văn hóa một cách sinh động, cụ thể để thế hệ hôm nay có thể tự cảm nhận, suy ngẫm về thành quả hiện tại không phải bỗng nhiên tự có, mà đó là cả quá trình dày công vun đắp, trao truyền, gìn giữ của rất nhiều thế hệ.

Thùy Trang