Tháo gỡ các ‘điểm nghẽn’ về pháp luật, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

(ĐN) - Chiều 4-8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tổ 6 thuộc Đoàn ĐBQH thành phố Đồng Nai và tỉnh Thái Nguyên thảo luận ở tổ về Dự án Luật Dầu khí (sửa đổi); Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và Dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Đồng chí Vũ Hồng Văn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn ĐBQH thành phố Đồng Nai điều hành Phiên thảo luận.

Đồng chí Vũ Hồng Văn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai điều hành Phiên thảo luận. Ảnh: CTV

Dự buổi thảo luận tại Tổ 6 có Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí (ĐBQH thành phố Đồng Nai).

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí (Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai) dự phiên thảo luận tại Tổ 6. Ảnh: Quochoi.vn

Cùng dự có các Ủy viên Trung ương Đảng: Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên Nguyễn Đăng Bình; Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải; Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Vũ Hải Hà; Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Hoàng Duy Chinh và các ĐBQH thuộc Đoàn ĐBQH thành phố Đồng Nai và tỉnh Thái Nguyên.

Cần tạo khung pháp lý hoàn chỉnh cho dịch vụ dầu khí

Đóng góp ý kiến đối với dự án Luật Dầu khí (sửa đổi), đại biểu Trịnh Xuân An, Đoàn ĐBQH thành phố Đồng Nai bày tỏ sự đồng tình cao với việc sửa đổi Luật Dầu khí, đặc biệt trong bối cảnh Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TW Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. 

Các đại biểu dự phiên thảo luận tại tổ. Ảnh: CTV

Nhận định dịch vụ dầu khí là mảng mang lại giá trị gia tăng rất lớn, tuy nhiên đại biểu Trịnh Xuân An chỉ ra rằng: Dự thảo Luật hiện tại mới chỉ dừng lại ở mức định nghĩa khái niệm và nêu nguyên tắc chung, chưa có quy định tổng thể. Theo đại biểu, cần bổ sung một chương hoặc mục riêng về dịch vụ dầu khí thay vì chỉ có một điều khoản giải thích từ ngữ. Trong đó, cần làm rõ chính sách thúc đẩy làm chủ công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và cơ chế cho các doanh nghiệp dịch vụ dầu khí. 

Đại biểu Trịnh Xuân An nhấn mạnh hoạt động dầu khí gắn chặt với việc bảo vệ chủ quyền biển đảo và quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, các quy định trong dự thảo Luật hiện còn chưa rõ nét. Về tiêu chí đánh giá rủi ro, dự thảo Luật có nhắc đến yếu tố quốc phòng, an ninh trong đấu thầu (Điều 14) hoặc báo cáo dự án (Điều 6), nhưng thiếu tiêu chí cụ thể để xác định thế nào là dự án liên quan đến quốc phòng, an ninh. Đại biểu đề nghị làm rõ hơn các yếu tố quốc phòng, an ninh trong dự thảo Luật để tạo khung pháp lý hoàn chỉnh.

Đại biểu Trịnh Xuân An, Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai phát biểu thảo luận tại tổ. Ảnh: Quochoi.vn

Bên cạnh đó, đại biểu Trịnh Xuân An cũng đề nghị cân nhắc đổi tên Luật Dầu khí thành Luật Hoạt động Dầu khí. Lý giải cho kiến nghị này, đại biểu phân tích, khái niệm "Dầu khí" thuần túy chỉ là tên gọi của vật chất hóa học (dầu thô, khí thiên nhiên). Trong khi đó, "Hoạt động dầu khí" bao quát đầy đủ cả ba giai đoạn: thượng nguồn, trung nguồn và hạ nguồn, từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác đến vận chuyển và lọc hóa dầu.

Phát biểu tại thảo luận tổ, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương, Đoàn ĐBQH thành phố Đồng Nai tán thành về sự cần thiết sửa đổi Luật Dầu khí hiện hành trong bối cảnh ngành năng lượng toàn cầu đang đối mặt với nhiều thách thức. Đại biểu cho rằng, cơ quan chủ trì soạn thảo đã có nhiều nỗ lực, tiếp thu các ý kiến thẩm định, thẩm tra và chỉnh lý một số nội dung trong dự thảo.

Đại biểu Lê Nữ Thùy Dương, Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai phát biểu thảo luận tại tổ. Ảnh: Quochoi.vn

Phát biểu ý kiến về phạm vi điều chỉnh và khái niệm “hoạt động dầu khí”, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương cho rằng định nghĩa tại Điều 3 đã làm rõ hơn phạm vi điều chỉnh của Luật Dầu khí, qua đó phân định với Luật Điện lực, Luật Bảo vệ môi trường và các luật chuyên ngành khác. Tuy nhiên, đại biểu nhận xét cụm từ “các hoạt động khác liên quan” vẫn là một khái niệm mở. Đại biểu kiến nghị quy định rõ các hoạt động khác chỉ thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Dầu khí khi phục vụ trực tiếp hoạt động dầu khí hoặc sử dụng trực tiếp diện tích hợp đồng, công trình, giếng, đường ống, dữ liệu, mẫu vật hay thành tạo địa chất của dự án dầu khí. Đối với dự án năng lượng ngoài khơi độc lập, có mục tiêu chính là phát điện thương mại và bán điện lên hệ thống điện quốc gia, phải tuân thủ pháp luật điện lực, đầu tư, quy hoạch và pháp luật về biển. Dự án CCS (thu giữ, lưu trữ carbon) độc lập được thực hiện theo pháp luật chuyên ngành về môi trường, đầu tư, xây dựng và các lĩnh vực liên quan…

Tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung

Bày tỏ sự đồng tình với cách tiếp cận của dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai ủng hộ việc ưu tiên giải pháp kinh tế, dân sự và hành chính, tạo điều kiện để các chủ thể khắc phục thiệt hại trước khi áp dụng biện pháp tố tụng. 

Đề xuất cần mở rộng phạm vi áp dụng chính sách nhân văn và tích cực của Nghị quyết này, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương cho rằng cân nhắc bổ sung một số chủ thể tại Điều 11. Theo đại biểu, các dự án đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số hay khoa học công nghệ thường có sự tham gia cộng tác của chuyên gia, cố vấn, nhà khoa học, kỹ sư hoặc nhân sự làm việc theo chế độ hợp đồng. Họ là những người có trách nhiệm chuyên môn và có thể đối mặt với rủi ro nghề nghiệp nhưng Điều 11 hiện mới chỉ quy định đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang. Đại biểu đề nghị bổ sung nhóm đối tượng này và phân định hình thức xử lý theo địa vị pháp lý như: người lao động theo hợp đồng lao động và chuyên gia, cố vấn làm việc theo hợp đồng tư vấn hoặc hợp đồng dịch vụ.

Đại biểu Phạm Văn Trinh, Thành ủy viên, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai phát biểu thảo luận tại tổ. Ảnh: CTV

Đánh giá cao các giải pháp trong dự thảo Nghị quyết, đại biểu cho rằng các quy định này sẽ góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn; củng cố niềm tin của cán bộ, doanh nghiệp, nhà khoa học, chuyên gia và người dân; tạo môi trường an toàn để các chủ thể dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung của đất nước; qua đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Phát biểu tại thảo luận tổ, đại biểu Lê Hoàng Hải, Đoàn ĐBQH thành phố Đồng Nai tán thành cao với việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; nhận định đây là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ các "điểm nghẽn" pháp luật, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đại biểu Lê Hoàng Hải, Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai phát biểu ý kiến. Ảnh: Quochoi.vn

Đại biểu nhận định, hoạt động nghiên cứu khoa học, công nghệ luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Có những nghiên cứu đạt đến tầm phát minh nhưng phải mất rất nhiều năm mới xác định được ý nghĩa quan trọng. Do đó, nếu giai đoạn đầu gặp thất bại mà không có hành lang pháp lý bảo vệ và đánh giá đúng mức, các nhà khoa học và tổ chức rất dễ bị xác định là vi phạm pháp luật. 

Dự thảo Nghị quyết quy định: “Vi phạm pháp luật trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là hành vi của cá nhân, tổ chức vi phạm các quy định của pháp luật về ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số gây thiệt hại về tài sản hoặc xâm phạm đến quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ của cơ quan, tổ chức, cá nhân”. 

Đại biểu Lê Hoàng Hải bày tỏ băn khoăn, bởi theo Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, để “đưa thể chế thành một lợi thế cạnh tranh trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” thì phải “có cách tiếp cận mở, vận dụng sáng tạo, cho phép thí điểm đối với những vấn đề thực tiễn mới đặt ra; chấp nhận rủi ro, đầu tư mạo hiểm và độ trễ trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo”. 

Đại biểu kiến nghị, đối với các hoạt động thử nghiệm có kiểm soát, khi đã áp dụng đầy đủ các quy định pháp luật mà vẫn có rủi ro xảy ra thì không được xem là hành vi vi phạm pháp luật. 

Điều 5 dự thảo Nghị quyết quy định: Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự khi các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước. Trong khi đó, khoản 2 Điều 12 nêu rõ: Các quy định về xử lý vi phạm pháp luật được quy định tại Nghị quyết này được thực hiện trong 3 năm, kể từ ngày Nghị quyết này có hiệu lực thi hành.

Đại biểu Lê Hoàng Hải bày tỏ băn khoăn bởi nhiều hoạt động thử nghiệm có kiểm soát không thể đánh giá ngay được hiệu quả kinh tế - xã hội chỉ trong vòng 3 năm. Từ đó, đại biểu đề nghị cần nghiên cứu lại quy định này để hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo điều kiện thực sự cho hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo phát triển.

Đồng chí Vũ Hồng Văn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai điều hành tại phiên thảo luận tổ. Ảnh: CTV

Phát biểu tại phiên thảo luận tổ, đồng chí Vũ Hồng Văn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn ĐBQH thành phố Đồng Nai đánh giá cao các ý kiến đóng góp của các đại biểu; đồng thời tiếp thu, ghi nhận đầy đủ các đề xuất để làm cơ sở hoàn thiện các nội dung trọng tâm tại phiên họp toàn thể.

PV (tổng hợp)