Công dân số và trách nhiệm trên không gian mạng

Mỗi người dùng mạng xã hội (MXH) đang trở thành một công dân số, vì vậy trước khi đăng tải, chia sẻ hay bình luận cần kiểm chứng thông tin, cân nhắc tác động và chịu trách nhiệm với hành vi của mình.

Người dùng mạng xã hội cần kiểm chứng thông tin trên các kênh chính thống trước khi tham gia bình luận, chia sẻ trên mạng xã hội. Ảnh minh họa: Kim Liễu

Hiểu đúng quyền và trách nhiệm của mình là điều cần thiết để mỗi công dân số sử dụng MXH an toàn, có trách nhiệm, góp phần xây dựng môi trường mạng số lành mạnh.

Cân nhắc khi tương tác trên mạng

Khi xảy ra ùn tắc giao thông, ngập nước, mất điện, sự cố môi trường hay xuất hiện cảnh báo lừa đảo, người dân có thể nhanh chóng thông tin cho nhau thông qua MXH. Những thông tin chính xác, thiết thực nếu được chia sẻ đúng lúc có thể giúp cộng đồng chủ động phòng tránh hoặc hỗ trợ nhau khi cần thiết.

Tại các nhóm cộng đồng, không khó để bắt gặp những bài đăng tìm đồ thất lạc, cảnh báo một điểm ngập, thông báo tình trạng giao thông hoặc chia sẻ thủ đoạn lừa đảo mới. Có trường hợp chỉ sau vài giờ, thông tin đã được hàng trăm người tiếp nhận, bình luận và hỗ trợ.

Tuy nhiên, cũng chính sự nhanh chóng đó khiến thói quen “thấy là chia sẻ” trở thành nguy cơ. Một hình ảnh không rõ thời gian, một đoạn video không xác định địa điểm hoặc một thông tin chưa được kiểm chứng nếu tiếp tục được chuyển từ tài khoản này sang tài khoản khác rất dễ được xem là sự thật.

Chị Lê Kim Hạnh (ở phường Tam Hiệp) thường theo dõi thông tin trên các nhóm cộng đồng. Chị Hạnh cho rằng: Bên cạnh quyền chia sẻ thông tin, mỗi thành viên cần có trách nhiệm với nội dung mình đăng tải. Đặc biệt, những thông tin liên quan đến một cá nhân hoặc tổ chức cần được kiểm chứng trước khi bình luận, chia sẻ. Có những trường hợp người đăng chỉ muốn cảnh báo mọi người nhưng lại sử dụng hình ảnh hoặc thông tin chưa được xác minh. Khi bài viết thu hút nhiều bình luận, người bị nhắc đến có thể chịu ảnh hưởng về danh dự, uy tín dù sự việc chưa được làm rõ.

“Trong các nhóm khu dân cư nếu đăng phản ánh việc đổ rác không đúng nơi quy định, đậu xe gây cản trở hoặc gây tiếng ồn… có thể giúp cộng đồng cùng giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, nếu người đăng phản ánh kèm theo ảnh cận mặt, tên tuổi, số điện thoại và những lời quy kết khi sự việc chưa được xác minh sẽ gây tổn hại cho người bị nhắc đến, tạo mâu thuẫn khó giải quyết” - chị Hạnh dẫn chứng.

Theo luật sư Trương Hồng Kỳ, Đoàn luật sư thành phố Đồng Nai, MXH giúp người dân đưa cảm xúc, suy nghĩ và thông tin mình biết lên không gian mạng gần như ngay lập tức. Những thông tin tích cực, tốt đẹp có thể lan tỏa giá trị nhân văn, nhưng thông tin giả, sai sự thật hoặc nội dung xúc phạm uy tín, danh dự, nhân phẩm của người khác cũng có thể lan truyền rất nhanh.

Vì vậy, theo luật sư Trương Hồng Kỳ, xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh là trách nhiệm của tất cả người sử dụng. Trước khi chia sẻ, người dùng cần kiểm tra nguồn tin, thời điểm, địa điểm và bối cảnh của thông tin; khi cần thiết nên đối chiếu với cơ quan chức năng, cơ quan báo chí hoặc nguồn chính thống.

Theo luật sư TRƯƠNG HỒNG KỲ, Đoàn luật sư thành phố Đồng Nai, người dân cần tránh bình luận, chia sẻ thông tin giả, sai sự thật hoặc chưa được kiểm chứng; không sử dụng MXH để bôi nhọ, xúc phạm uy tín, danh dự, nhân phẩm của người khác. Thay vào đó, mỗi người nên lan tỏa những thông tin tốt đẹp, nhân văn và không tiếp tay cho thông tin chưa được xác thực. Đó cũng là cách nhìn cụ thể hơn về một công dân số, không chỉ biết sử dụng điện thoại, MXH hay các ứng dụng công nghệ, công dân số còn cần biết cách ứng xử trong môi trường số.

Tự do lên tiếng phải đi cùng trách nhiệm

MXH mở ra không gian để mỗi người bày tỏ chính kiến, trao đổi và phản biện về các vấn đề của đời sống. Tuy nhiên, một cuộc tranh luận có thể nhanh chóng đi xa khỏi vấn đề ban đầu khi người tham gia chuyển từ phản biện sang công kích cá nhân. Ông Nguyễn Minh Nhật (ở phường Lộc Ninh) chia sẻ: Có nhiều cuộc tranh luận trên mạng, sự khác biệt về quan điểm đôi khi dẫn đến những lời nhận xét gay gắt nhằm vào chính người đưa ra ý kiến. “Tôi từng chứng kiến bài viết phản ánh chất lượng một dịch vụ trên mạng. Lúc đầu chỉ là những ý kiến trao đổi về sản phẩm, cách phục vụ. Nhưng sau đó, có người bình luận đưa thêm thông tin chưa được xác minh về chủ cửa hàng, nhân viên hoặc gia đình họ, tức thì câu chuyện đã chuyển sang một vấn đề khác, trở thành công kích cá nhân dẫn đến mâu thuẫn” - ông Nhật kể.

Trách nhiệm trong môi trường số không phải lúc nào cũng thể hiện bằng việc lên tiếng mà đôi khi là biết chủ động không tương tác với những nội dung không phù hợp. Em Phạm Minh Anh (học sinh ở phường Trấn Biên) chia sẻ: Khi phát hiện một bài viết, hình ảnh xấu, độc hại, không chính xác trên MXH, em sẽ không bình luận, chia sẻ để phản đối. Vì làm như vậy, những nội dung đó vẫn tiếp tục xuất hiện nhiều hơn. Thay vào đó em sẽ báo cáo và chặn những nội dung tương tự.

Theo luật sư Trương Hồng Kỳ, pháp luật nghiêm cấm việc đăng tải, phát tán thông tin bịa đặt, vu khống, thông tin sai sự thật xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Một số hành vi vi phạm trên MXH cũng có thể bị xử phạt theo quy định hiện hành.

Đáng chú ý, từ ngày 1-7-2026, Nghị định số 174/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin có hiệu lực. Tại Điều 95 của nghị định này quy định: hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân có thể bị phạt tiền từ 20-30 triệu đồng. Với thông tin sai sự thật gây hoang mang trong nhân dân, gây thiệt hại đến hoạt động kinh tế - xã hội, gây khó khăn cho hoạt động của cơ quan nhà nước hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, mức phạt có thể từ 30-50 triệu đồng. Một số trường hợp còn phải gỡ bỏ thông tin vi phạm hoặc áp dụng các biện pháp xử lý khác theo quy định.

Như vậy, người đăng tải hoặc chia sẻ thông tin trên MXH vẫn phải chịu trách nhiệm về nội dung mình đưa lên. Trước khi nhấn nút đăng tải, chia sẻ, điều cần thiết là kiểm chứng thông tin và cân nhắc tác động của nội dung đối với người khác.

Kim Liễu