Không để mạng xã hội “dẫn dắt” học sinh

Các nền tảng mạng xã hội (MXH) đang tác động ngày càng tiêu cực, thậm chí làm lệch chuẩn nhận thức và hành vi của nhiều học sinh. Hơn lúc nào hết, gia đình và nhà trường phải chủ động định hướng, kiên quyết không để MXH “dẫn dắt” các em đi quá xa với truyền thống và văn hóa của dân tộc.

Giáo viên Trường tiểu học Hòa Bình (phường Long Khánh) hướng dẫn các hoạt động kỹ năng sống tại trường.

Tại buổi làm việc mới đây của Thường trực Thành ủy với ngành giáo dục và đào tạo (GDĐT), Hiệu trưởng Trường TH-THCS-THPT Lê Quý Đôn - Quyết Thắng (phường Trấn Biên) Trần Thị Vương Nhi trăn trở: “Gia đình và nhà trường luôn luôn chú trọng giáo dục đạo đức cho học sinh, nhưng cũng rất lo ngại trước những tác động xấu từ không gian mạng đối với các em, bởi những thông tin xấu, độc, hành vi lệch chuẩn có thể “ăn mòn” thành quả giáo dục của nhà trường và gia đình dành cho các em”.

Bất an với lệch chuẩn từ mạng xã hội

Trong thời đại số, chị Nguyễn Thị Vân Anh (ở phường Trảng Bom) không thể từ chối yêu cầu của con về một chiếc điện thoại thông minh để phục vụ liên lạc, học tập và giải trí. Tuy nhiên, chị cũng rất lo lắng vì con có thể sử dụng điện thoại không đúng cách, làm ảnh hưởng tới kết quả học tập, sức khỏe và tinh thần. Không dừng lại ở đó, chị còn rất lo lắng khi trên không gian mạng luôn đầy rẫy thông tin, hình ảnh tiêu cực như: giang hồ mạng, hành vi và phát ngôn lệch chuẩn, thậm chí cả lừa đảo trực tuyến…

Là một người làm trong lĩnh vực công nghệ thông tin, chính vì vậy anh Lê Quốc Hùng (ở phường Trấn Biên) hiểu rất rõ những mặt trái của MXH đang âm thầm tác động tới con mình ra sao. Anh cho hay: MXH hiện sử dụng các thuật toán thông minh, nếu con chỉ vài lần “click” chuột vào những thông tin xấu, độc thì liên tiếp sau đó các thông tin tương tự sẽ xuất hiện với tần suất dày đặc và những thông tin đó có thể làm thay đổi tư duy, nhận thức của con rất lớn. Không dừng lại ở đó, con có thể “ẩn mình” trong các hội nhóm kín trên MXH mà cha mẹ không thể biết con đang làm gì trên đó nếu không thể kiểm soát tốt con em mình.

Nhiều phụ huynh lo lắng khi MXH đang âm thầm “dẫn dắt” suy nghĩ và lối sống của học sinh khi không khó để bắt gặp những hiện tượng “giang hồ mạng”, những thước phim ngắn có tính bạo lực, hình ảnh trái với thuần phong mỹ tục... Phụ huynh cũng mong cơ quan chức năng phải kiên quyết xử lý để MXH an toàn cho tất cả mọi người, đặc biệt là học sinh.

Hiện Facebook, TikTok, YouTube đều giới hạn độ tuổi được dùng các nền tảng này đối với trẻ em là 13 tuổi trở lên. Tuy nhiên, trên thực tế, ngay cả khi đủ tuổi thì vẫn chưa chắc có đủ kỹ năng tránh được những tác động tiêu cực từ các nền tảng MXH. Điều đáng mừng là Chính phủ đang trong quá trình lấy ý kiến đối với Dự thảo Nghị định số 147/2024/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng.

Một trong những nội dung sửa đổi rất đáng chú ý là, trường hợp người sử dụng dịch vụ MXH là trẻ em dưới 16 tuổi thì tài khoản phải được đăng ký bằng thông tin của cha mẹ hoặc người giám hộ; hay nền tảng phải chủ động phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn việc trẻ em tiếp cận nội dung bạo lực, khiêu dâm, cờ bạc, ma túy, tự tử, thử thách nguy hiểm... Đây có thể là giải pháp căn cơ để ngăn chặn những ảnh hưởng tiêu cực của các nền tảng MXH đối với học sinh.

Trang bị kỹ năng sống an toàn cho học sinh

Nhận thức sâu sắc được những mặt trái của MXH đối với học sinh, Trường TH-THCS-THPT Bùi Thị Xuân (phường Tam Hiệp) đã chủ động đưa nội dung giáo dục về việc sử dụng MXH an toàn, văn minh vào các tiết học ngoại khóa. Nhà trường không cấm đoán học sinh sử dụng MXH nhưng thường xuyên coi trọng tổ chức các diễn đàn để học sinh thảo luận và nhận diện những thông tin độc hại, tin giả và học cách thức bảo vệ quyền riêng tư trên không gian số. Điều này giúp các em hình thành “bộ lọc” tự nhiên, biết cách ứng xử có văn hóa khi tham gia các hội nhóm mạng và dũng cảm nói không với những trào lưu phản cảm.

Theo Phó Giám đốc Sở GDĐT PHẠM HỒNG THẮNG, cha mẹ và thầy cô ngày nay không chỉ đồng hành với các em trong cuộc sống, học tập hằng ngày, giúp các em phát triển về thể chất, kiến thức, tư duy và cảm xúc. Cha mẹ, thầy cô còn phải làm thêm một nhiệm vụ nữa là đồng hành với các em trên không gian mạng để có thể phát hiện kịp thời những hành vi lệch chuẩn và chấn chỉnh kịp thời.

Cùng với nỗ lực của các nhà trường, thời gian qua Công an thành phố đang đẩy mạnh các chiến dịch hỗ trợ toàn diện, phổ biến kiến thức an ninh mạng đến tận các trường phổ thông trên địa bàn. Các chiến sĩ công an đã khéo léo lồng ghép những bài học về pháp luật thông qua các câu chuyện thực tế sinh động, giúp các học sinh hiểu rõ ranh giới mong manh giữa quyền tự do ngôn luận và hành vi vi phạm pháp luật trên không gian ảo. Sự vào cuộc quyết liệt và những hướng dẫn cụ thể không chỉ giúp các em biết cách tự bảo vệ mình trước tội phạm công nghệ cao mà còn cung cấp kênh liên lạc an toàn để báo cáo ngay khi bị bắt nạt.

Dưới góc độ chuyên môn, theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Thắm, giảng viên ngành Truyền thông chuyên nghiệp Trường đại học RMIT Việt Nam (tại Thành phố Hồ Chí Minh), các trang mạng không chỉ là kết nối người dùng mà còn giữ họ ở lại càng lâu càng tốt để hình thành doanh thu quảng cáo, thu thập dữ liệu hành vi và dự đoán xu hướng tiêu dùng. Quan trọng nhất là thuật toán cá nhân hóa, dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để dự đoán người dùng sẽ xem, thích, bình luận, phản ứng với nội dung nào.

“Các nội dung tạo cảm xúc mạnh như: tranh cãi, phẫn nộ hoặc sợ hãi thường được ưu tiên vì có khả năng tạo ra mức độ tương tác cao. Bên cạnh đó, các tính năng như: cuộn vô hạn, tự động phát video và thông báo liên tục cũng khiến người dùng khó nhận ra lúc nào nên dừng lại. Với trẻ em và thanh thiếu niên, điều này “đặc biệt đáng lo” vì não bộ còn đang phát triển, khả năng tự kiểm soát và nhận biết sự thao túng của thuật toán còn hạn chế” - Tiến sĩ Nguyễn Thị Thắm nhấn mạnh.

Theo Sở GDĐT, việc giáo dục học sinh an toàn trên mạng là trách nhiệm chung, đòi hỏi sự kết nối chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường.

Công Nghĩa