Nghĩa vụ khi chấm dứt quan hệ lao động

Khi hợp đồng lao động (HĐLĐ) hết hạn đồng nghĩa với việc đôi bên chấm dứt thực hiện nghĩa vụ theo HĐLĐ. Khi đó, quan hệ lao động giữa người lao động (NLĐ) và người sử dụng lao động (NSDLĐ) không còn.

Luật sư Nguyễn Xuân Thanh (bìa trái), Đoàn Luật sư thành phố tư vấn về pháp luật lao động cho đoàn viên thanh niên xã Thọ Sơn.

Tuy vậy, nghĩa vụ giữa các bên trước đó chưa được thực hiện dứt điểm vẫn phải tiếp tục thực hiện cho đến khi hoàn thành.

Xem xét từng tình huống

Theo quy định của pháp luật, quan hệ lao động là quan hệ xã hội phát sinh trong việc thuê mướn, sử dụng lao động, trả lương giữa NLĐ, NSDLĐ, các tổ chức đại diện của các bên, cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Do đó, quan hệ lao động giữa NLĐ và NSDLĐ sẽ không tồn tại khi HĐLĐ giữa các bên chấm dứt.

Một số NLĐ muốn biết khi HĐLĐ chấm dứt thì NLĐ và NSDLĐ có còn phải thực hiện nghĩa vụ đối với nhau nữa hay không? Vấn đề này, theo ông Nguyễn Văn Trúc (phụ trách pháp chế một doanh nghiệp có trụ sở tại phường Trảng Dài) cho biết: Cần phải được đặt trong tình huống cụ thể để xem xét. Nếu HĐLĐ chấm dứt trong trường hợp NLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái luật thì NLĐ phải thực hiện nghĩa vụ: Phải bồi thường cho NSDLĐ nửa tháng tiền lương theo HĐLĐ và một khoản tiền tương ứng với tiền lương theo HĐLĐ trong những ngày không báo trước; phải hoàn trả cho NSDLĐ chi phí đào tạo (Điều 40 Bộ luật Lao động năm 2019).

Với NSDLĐ, khi HĐLĐ chấm dứt thì NSDLĐ không phải thực hiện nghĩa vụ sau: thực hiện HĐLĐ, thỏa ước lao động tập thể và thỏa thuận hợp pháp khác; thực hiện quy định của pháp luật về lao động, việc làm, giáo dục nghề nghiệp, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và an toàn, vệ sinh lao động... (khoản 2, Điều 6 Bộ luật Lao động năm 2019).

Nếu HĐLĐ chấm dứt trong trường hợp NSDLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái luật đối với NLĐ thì NSDLĐ phải nhận NLĐ trở lại làm việc theo HĐLĐ đã giao kết; phải trả tiền lương, đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp trong những ngày NLĐ không được làm việc và phải trả thêm cho NLĐ một khoản tiền ít nhất bằng 2 tháng tiền lương theo HĐLĐ… (Điều 41 Bộ luật Lao động năm 2019).

Cũng theo ông Nguyễn Văn Trúc, bên cạnh đó, NSDLĐ phải thực hiện nghiêm trách nhiệm khi chấm dứt HĐLĐ tại Điều 48 của Bộ luật Lao động năm 2019 như: trong thời hạn 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt HĐLĐ, hai bên có trách nhiệm thanh toán đầy đủ các khoản tiền có liên quan đến quyền lợi của mỗi bên; hoàn thành thủ tục xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và trả lại cùng với bản chính giấy tờ khác nếu NSDLĐ đã giữ của NLĐ; cung cấp bản sao các tài liệu liên quan đến quá trình làm việc của NLĐ nếu NLĐ có yêu cầu.

Trách nhiệm khi người lao động điều trị thương tật

Đối với trường hợp NLĐ đang trong thời gian điều trị bệnh nghề nghiệp, thương tật do tai nạn lao động (TNLĐ) mà HĐLĐ hết hạn, luật sư Nguyễn Xuân Thanh, Đoàn Luật sư thành phố giải đáp: Ngoài các nghĩa vụ NSDLĐ phải thực hiện đối với NLĐ khi HĐLĐ hết hạn theo các quy định đã được Bộ luật Lao động năm 2019 quy định như đã nêu trên, NSDLĐ còn phải có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ theo Điều 38 Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015. Chẳng hạn, thanh toán chi phí y tế từ khi sơ cứu, cấp cứu đến khi điều trị ổn định cho người bị TNLĐ hoặc bệnh nghề nghiệp; trả đủ tiền lương cho NLĐ bị TNLĐ, bệnh nghề nghiệp phải nghỉ việc trong thời gian điều trị, phục hồi chức năng lao động; bồi thường cho NLĐ bị TNLĐ mà không hoàn toàn do lỗi của chính người này gây ra và cho NLĐ bị bệnh nghề nghiệp; lập hồ sơ hưởng chế độ về TNLĐ, bệnh nghề nghiệp từ Quỹ Bảo hiểm TNLĐ, bệnh nghề nghiệp theo quy định…

Khoản 3, Điều 38 Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015 quy định: NSDLĐ có trách nhiệm đối với NLĐ bị TNLĐ, bệnh nghề nghiệp là trả đủ tiền lương cho NLĐ bị TNLĐ, bệnh nghề nghiệp phải nghỉ việc trong thời gian điều trị, phục hồi chức năng lao động. Điều này có nghĩa là NSDLĐ buộc phải thực hiện trách nhiệm, nghĩa vụ đó cho dứt điểm trước và cả sau khi HĐLĐ hết hạn. Với HĐLĐ hết hạn và được chấm dứt bằng quyết định chấm dứt HĐLĐ đúng luật thì không bị khoản 3, Điều 38 Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015 điều chỉnh.

Cũng theo luật sư Nguyễn Xuân Thanh, điều này không có nghĩa là NSDLĐ phải có nghĩa vụ chi trả tiền lương, tiền công cho NLĐ sau thời điểm HĐLĐ hết hạn, HĐLĐ được chấm dứt vì lý do NLĐ đang tiếp tục được điều trị. Bởi vì, khi HĐLĐ hết hạn mà NLĐ đang điều trị bệnh, không được Bộ luật Lao động năm 2019 quy định thuộc trường hợp nghiêm cấm hay hạn chế chấm dứt HĐLĐ nếu NLĐ không phải là cán bộ Công đoàn. Do đó, không làm phát sinh nghĩa vụ tự động gia hạn HĐLĐ cho NLĐ đối với NSDLĐ khi HĐLĐ hết hạn. Cho nên, việc NLĐ yêu cầu NSDLĐ phải tiếp tục trả tiền lương cho NLĐ kể từ sau thời điểm HĐLĐ hết hạn, được NSDLĐ ra quyết định chấm dứt HĐLĐ đúng luật là không có cơ sở.    

Ðoàn Phú