Lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí

Cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp trong khu vực nhà nước có trách nhiệm xây dựng, lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí (TKCLP); tổ chức, doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân được khuyến khích trong việc xây dựng, lan tỏa văn hóa TKCLP.

Biện pháp xây dựng, lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí theo Điều 10 Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025.  Ảnh minh họa: Lê Duy

Vấn đề này được Luật Thực hành TKCLP năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 1-7-2026) quy định và được dư luận quan tâm.

Nhiều quy định mới

Luật Thực hành TKCLP năm 2013 (được sửa đổi, bổ sung các năm 2017 và 2018) quy định đối tượng được điều chỉnh: cơ quan, tổ chức, cá nhân quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước, vốn nhà nước, tài sản nhà nước, lao động, thời gian lao động trong khu vực nhà nước; cơ quan, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên; tổ chức, hộ gia đình và cá nhân khác.

Luật Thực hành TKCLP năm 2025 quy định đối tượng được điều chỉnh cụ thể, rõ ràng hơn như: tổ chức chính trị, cơ quan nhà nước; MTTQ Việt Nam; đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân; đơn vị sự nghiệp công lập; doanh nghiệp nhà nước; cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong khu vực nhà nước; doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân khác có liên quan đến công tác TKCLP.

Bên cạnh đó, Luật Thực hành TKCLP năm 2025 còn làm rõ các nội hàm đối với hành vi gây lãng phí, người đấu tranh chống lãng phí, người thân của người đấu tranh chống lãng phí được bảo vệ trong việc giải thích từ ngữ.

Ông Đào Văn Hải (cán bộ hưu trí, ở phường Phước Long) cho biết: Việc Luật Thực hành TKCLP năm 2025 không còn quy định chung về đối tượng áp dụng, làm rõ hơn các nội hàm trong việc giải thích từ ngữ nhằm giúp cho việc áp dụng theo một quan điểm nhất quán, minh bạch. Bên cạnh đó, luật còn cụ thể hóa các nhóm hành vi gây lãng phí và hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí để mọi người hiểu rõ và tuân thủ.

Theo khoản 4, Điều 4 Luật Thực hành TKCLP năm 2025, hành vi gây lãng phí trong quản lý, sử dụng vốn đầu tư công; đầu tư xây dựng, mua sắm, thuê, quản lý, sử dụng tài sản công bao gồm: quyết định chủ trương đầu tư hoặc quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư không phù hợp với chiến lược, quy hoạch, kế hoạch. Đầu tư xây dựng, mua sắm, giao, bán, cho thuê, cho mượn, sử dụng tài sản công, sử dụng vốn đầu tư công không đúng mục đích, đối tượng, vượt định mức, tiêu chuẩn theo quy định. Sử dụng hoặc không sử dụng tài sản công được giao gây lãng phí; sử dụng tài sản công để kinh doanh trái pháp luật…

Khoản 1, Điều 5 Luật Thực hành TKCLP năm 2025 nêu rõ: Hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí bao gồm: vi phạm trong thực hiện các nhiệm vụ, chỉ tiêu, yêu cầu, giải pháp TKCLP đã ban hành. Vi phạm về thời hạn, nội dung và hình thức công khai về TKCLP. Vi phạm trong việc lấy ý kiến cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trước khi quyết định đối với các biện pháp TKCLP tại cơ quan, tổ chức, đơn vị…

“Tôi rất đồng tình với quy định trong xử lý hành vi gây lãng phí là cần phân biệt rõ giữa hành vi gây lãng phí do thiếu trách nhiệm, vi phạm pháp luật với các rủi ro khách quan trong quá trình đổi mới, thực hiện cơ chế, chính sách thí điểm, khuyến khích cán bộ năng động, đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Từ đó, có hướng xử sự thỏa đáng như: không bị xử lý trách nhiệm, được loại trừ, miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm”.

Ông VŨ VĂN MẠNH (ở xã Xuân Thành)

Xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí

Tại Điều 10 Luật Thực hành TKCLP năm 2025 quy định, cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp trong khu vực nhà nước có trách nhiệm xây dựng, lan tỏa văn hóa TKCLP theo các biện pháp sau: Lồng ghép nội dung TKCLP vào nội quy, quy chế làm việc; tổ chức phổ biến, giáo dục pháp luật về TKCLP cho các đối tượng thuộc phạm vi quản lý theo hình thức phù hợp; tổ chức các hoạt động hưởng ứng, triển khai phong trào về TKCLP phù hợp với điều kiện thực tế…

Luật Thực hành TKCLP năm 2025 cũng quy định rõ: Nhà nước có biện pháp lồng ghép nội dung giáo dục về TKCLP trong hệ thống giáo dục quốc dân; khuyến khích đưa nội dung TKCLP vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư. Tổ chức, doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân được khuyến khích thực hiện các quy định tại Luật Thực hành TKCLP năm 2025 để xây dựng, lan tỏa văn hóa TKCLP…

Tiếp cận quy định này, bà Lương Thị Ngọc (giáo viên về hưu, ở phường Nhơn Trạch) cho rằng: Để trở thành văn hóa TKCLP phải đáp ứng yêu cầu về tính lặp lại và ổn định, lan tỏa cộng đồng, truyền qua thời gian. Luật Thực hành TKCLP năm 2025 không chỉ quy định rất rõ trách nhiệm xây dựng, lan tỏa văn hóa TKCLP của cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp trong khu vực nhà nước, mà còn khuyến khích tất cả đơn vị, tổ chức, cá nhân khác lan tỏa văn hóa TKCLP trong cuộc sống, công việc.

Luật sư Nguyễn Thị Hồng, Đoàn Luật sư thành phố Đồng Nai chia sẻ: Ngoài xây dựng và lan tỏa văn hóa TKCLP, Luật Thực hành TKCLP năm 2025 còn lấy ngày 31-5 hằng năm là ngày Toàn dân TKCLP. Để hướng dẫn vấn đề này, Nghị định số 266/2026/NĐ-CP, ngày 1-7-2026 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thực hành TKCLP năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 1-7-2026) có nhiều nội dung được dư luận quan tâm như: tuyên truyền, khẳng định vị trí, vai trò của văn hóa TKCLP trong quản lý nhà nước và đời sống xã hội; phát động phong trào, cuộc thi để tiếp nhận và lan tỏa các sáng kiến, giải pháp về TKCLP trong quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng của người dân; biểu dương, khen thưởng các tập thể, cá nhân có thành tích tiêu biểu, sáng kiến, giải pháp hiệu quả trong công tác TKCLP…                                                             

Đoàn Phú