Bạo lực gia đình: Cần nhận diện và phản ánh đúng nơi

Bạo lực gia đình (BLGĐ) không chỉ là những cú đánh, cái tát hay thương tích hữu hình. Theo quy định của pháp luật, những hành vi như: chì chiết, kiểm soát tiền bạc, xúc phạm danh dự, đe dọa tinh thần… cũng là BLGĐ.

Ảnh minh họa: AI

Thực tế, không ít nạn nhân vẫn âm thầm chịu đựng vì tâm lý xấu hổ, sợ điều tiếng, ngại “vạch áo cho người xem lưng”. Trong khi đó, nhiều vụ việc đau lòng xảy ra gần đây tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự cần thiết của việc nhận diện sớm và mạnh dạn lên tiếng trước các hành vi BLGĐ.

Bạo lực gia đình không chỉ là “nắm đấm”

Theo khoản 1, Điều 2 Luật Phòng, chống BLGĐ năm 2022 (có hiệu lực từ ngày 1-7-2023), BLGĐ là hành vi cố ý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, tình dục, kinh tế đối với thành viên khác trong gia đình.

Luật sư Vũ Gia Kiên, Đoàn Luật sư thành phố Đồng Nai cho biết: Nhiều người vẫn quan niệm BLGĐ là hành vi đánh đập, hành hung gây thương tích. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành đã mở rộng phạm vi nhận diện BLGĐ, bao gồm cả các hành vi: xúc phạm tinh thần, kiểm soát kinh tế, cô lập mối quan hệ xã hội hoặc phát tán thông tin đời tư nhằm hạ nhục thành viên trong gia đình.

Theo luật sư Vũ Gia Kiên, một số hành vi bạo lực phổ biến nhưng thường bị bỏ qua gồm: lăng mạ, chì chiết kéo dài; kiểm soát toàn bộ tài sản, thu nhập để tạo sự lệ thuộc; cấm đoán giao tiếp với người thân, bạn bè; tiết lộ bí mật cá nhân nhằm xúc phạm danh dự; thường xuyên đe dọa, gây áp lực tâm lý cho người thân trong gia đình.

“BLGĐ không còn đơn thuần là những tác động vật lý, trong nhiều trường hợp, phụ nữ cũng có thể là người gây ra bạo lực thông qua việc chì chiết, xúc phạm, kiểm soát tiền bạc quá mức hoặc la mắng, đánh đập con cái mà không nhận ra hành vi đó đã vi phạm pháp luật” - luật sư Vũ Gia Kiên phân tích.

Thực tế hiện nay cho thấy, không ít nạn nhân vẫn cam chịu vì tâm lý e ngại. Chị N. (ở phường Biên Hòa) chia sẻ: Nhiều năm liền chị bị chồng xúc phạm, kiểm soát chi tiêu và thường xuyên đập phá đồ đạc mỗi khi xảy ra mâu thuẫn. Dù cuộc sống tinh thần bị ảnh hưởng nghiêm trọng nhưng chị chưa từng trình báo cơ quan chức năng. “Tôi sợ hàng xóm dị nghị, con cái mặc cảm và cũng nghĩ đó là chuyện riêng trong nhà nên cố nhịn cho qua” - chị H. chia sẻ.

Theo báo cáo của Chính phủ gửi Quốc hội về kết quả thực hiện các mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025, tổng số người có hành vi BLGĐ trong năm là hơn 2 ngàn người, giảm 231 người so với năm 2024. Tuy nhiên, số phụ nữ gây BLGĐ lại có xu hướng tăng, với 263 người, tăng 5 trường hợp so với năm trước.

Theo các chuyên gia, để ngăn chặn BLGĐ, điều quan trọng là người trong cuộc cần chủ động nhận biết dấu hiệu bất thường và mạnh dạn tìm kiếm sự hỗ trợ. Việc im lặng, cam chịu không chỉ khiến tổn thương kéo dài mà còn có nguy cơ dẫn đến hậu quả nghiêm trọng hơn.

Đừng im lặng trước bạo lực

Thời gian gần đây, liên tiếp xảy ra nhiều vụ bạo hành trẻ em gây bức xúc dư luận. Mới đây, vụ bé gái 4 tuổi ở Hà Nội tử vong do bị mẹ ruột và người tình của mẹ bạo hành đã khiến dư luận phẫn nộ. Vụ việc này đã được Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội khởi tố vụ án; đồng thời khởi tố bị can và bắt tạm giam Nguyễn Minh Hiệp (22 tuổi, quê ở Ninh Bình) về tội giết người, củng cố hồ sơ xử lý người mẹ là Bàn Thị Tâm (20 tuổi).

Trước đó, tại nhiều địa phương trong cả nước cũng đã xảy ra nhiều vụ cha dượng đánh con riêng của vợ, mẹ bạo hành con nhỏ hoặc người thân hành hung nhau trong gia đình dẫn đến thương tích nặng, thậm chí tử vong. Các vụ việc cho thấy, nếu hành vi bạo lực không được phát hiện và can thiệp kịp thời, hậu quả để lại là vô cùng đau lòng.

Theo luật sư Vũ Gia Kiên, Luật Phòng, chống BLGĐ năm 2022 đã quy định khá rõ trách nhiệm của cá nhân, tổ chức trong việc phát hiện, tố giác và ngăn chặn hành vi bạo lực. Cụ thể, khi phát hiện hành vi BLGĐ, người dân có thể gọi đến Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để báo tin, tố giác. Ngoài ra, người dân có thể phản ánh đến UBND cấp xã nơi xảy ra vụ việc; cơ quan công an, đồn biên phòng gần nhất; trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố; ban công tác Mặt trận; tổ chức chính trị - xã hội ở địa phương hoặc cơ sở giáo dục nơi nạn nhân đang học tập.

“Điều quan trọng, người dân không nên xem đây là chuyện riêng của mỗi gia đình để rồi thờ ơ, khiến bạo lực không được ngăn chặn kịp thời. Trên thực tế, nhiều vụ việc thương tâm xảy ra do người xung quanh biết nhưng ngại can thiệp hoặc không báo cơ quan chức năng”- luật sư Vũ Gia Kiên nhấn mạnh.

Theo quy định hiện hành, hành vi BLGĐ tùy theo mức độ có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Ngoài Luật Phòng, chống BLGĐ, các hành vi vi phạm còn được xử lý theo Nghị định số 282/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh trật tự, an toàn xã hội, phòng chống BLGĐ và Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017.

Theo đó, người có hành vi đánh đập, hành hạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm thành viên gia đình có thể bị phạt tiền, buộc xin lỗi công khai hoặc áp dụng các biện pháp ngăn chặn khẩn cấp. Trường hợp gây thương tích nặng, làm nhục, hành hạ trẻ em hoặc dẫn đến chết người sẽ bị xử lý hình sự với mức án nghiêm khắc.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Như Quỳnh, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Lạc Hồng (phường Trấn Biên), để phòng tránh BLGĐ cần bắt đầu từ việc xây dựng môi trường sống tôn trọng, bình đẳng và lắng nghe trong mỗi gia đình. Cha mẹ cần thay đổi quan niệm “thương cho roi cho vọt”, tránh sử dụng bạo lực để dạy con. Các cặp vợ chồng cần học cách kiểm soát cảm xúc, chia sẻ và giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại.

Bên cạnh đó, cộng đồng cũng cần chủ động hơn trong việc phát hiện, hỗ trợ nạn nhân. Một cuộc gọi tố giác, một sự quan tâm đúng lúc có thể giúp ngăn chặn những bi kịch đáng tiếc.

Kim Liễu