Bảo hiểm tai nạn lao động: Bù đắp một phần khó khăn khi bị tai nạn lao động

Tai nạn lao động (TNLĐ) là tai nạn gây tổn thương cho bất kỳ bộ phận, chức năng nào của cơ thể hoặc gây tử vong cho người lao động (NLĐ), xảy ra trong quá trình lao động, gắn liền với việc thực hiện công việc, nhiệm vụ lao động.

Để bù đắp một phần khó khăn khi bị tai nạn lao động, lao động tự do nên tham gia bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện.

NLĐ không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm TNLĐ bắt buộc thì được quyền tham gia bảo hiểm TNLĐ tự nguyện, để bù đắp phần khó khăn gặp phải khi chẳng may bị TNLĐ.

2 loại hình bảo hiểm tai nạn lao động

NLĐ làm việc theo hợp đồng lao động có thời gian làm việc từ đủ 1 tháng trở lên thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm TNLĐ bắt buộc. Khi đó NLĐ được người sử dụng lao động, ngân sách nhà nước hỗ trợ một phần đóng góp khi tham gia bảo hiểm TNLĐ bắt buộc. NLĐ không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm TNLĐ bắt buộc thì được quyền tham gia bảo hiểm TNLĐ tự nguyện. Khi tham gia bảo hiểm TNLĐ tự nguyện, NLĐ dù không được người sử dụng lao động hỗ trợ, nhưng vẫn được ngân sách nhà nước hỗ trợ một phần trong quá trình tham gia đóng bảo hiểm.

Luật sự Lưu Hồng Khanh, Đoàn Luật sư thành phố Đồng Nai cho biết: Khi tham gia bảo hiểm TNLĐ bắt buộc, NLĐ sẽ được hưởng các quyền lợi về y tế, tài chính và hỗ trợ phục hồi chức năng. Chẳng hạn như: NLĐ sẽ được trợ cấp một lần hoặc hàng tháng tùy theo mức độ suy giảm khả năng lao động; được chi trả chi phí y tế phát sinh; hỗ trợ phương tiện trợ giúp sinh hoạt, phục hồi sức khỏe; được hỗ trợ chi phí học nghề, chuyển đổi nghề nghiệp khi có nhu cầu...

Khi tham gia bảo hiểm TNLĐ tự nguyện, NLĐ được hưởng chế độ giám định mức suy giảm khả năng lao động. Cơ quan bảo hiểm xã hội (BHXH) chi trả phí giám định đối với NLĐ chủ động đi khám giám định mức suy giảm khả năng lao động trong trường hợp kết quả khám giám định đủ điều kiện để hưởng hoặc điều chỉnh tăng mức hưởng trợ cấp bảo hiểm TNLĐ tự nguyện và trợ cấp TNLĐ. Đồng thời, NLĐ tham gia bảo hiểm TNLĐ tự nguyện còn được thụ hưởng chế độ trợ cấp TNLĐ khi đủ điều kiện hưởng.

Theo đó, NLĐ bị suy giảm khả năng lao động từ 5-100% do TNLĐ thì được hưởng trợ cấp một lần. Thân nhân NLĐ bị chết do TNLĐ được hưởng trợ cấp một lần bằng 31,5 lần tháng lương tối thiểu vùng IV, nếu thuộc một trong các trường hợp sau: NLĐ đang làm việc bị chết do TNLĐ; NLĐ bị chết trong thời gian điều trị lần đầu do TNLĐ; NLĐ bị chết trong thời gian điều trị thương tật do TNLĐ mà chưa được giám định mức suy giảm khả năng lao động.

Khi xảy ra tai nạn đối với NLĐ tham gia bảo hiểm TNLĐ tự nguyện thì NLĐ bị nạn hoặc thân nhân người bị nạn phải báo ngay với UBND cấp xã nơi xảy ra tai nạn theo mẫu khai báo TNLĐ gồm các thông tin sau: thông tin về vụ tai nạn (thời gian xảy ra tai nạn, nơi xảy ra tai nạn; tóm tắt diễn biến/hậu quả vụ tai nạn); thông tin về nạn nhân (họ và tên, giới tính; ngày tháng năm sinh; địa chỉ cư trú; số sổ BHXH).

Luật gia PHẠM ĐÌNH ĐỨC, Hội Luật gia thành phố Đồng Nai

Phương thức đóng và mức hỗ trợ

Với NLĐ thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm tai nạn bắt buộc thì việc đóng bảo hiểm TNLĐ bắt buộc do người sử dụng lao động hàng tháng đóng dựa trên tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc. NLĐ tham gia bảo hiểm TNLĐ tự nguyện thì tự đóng vào quỹ bảo hiểm TNLĐ khi đăng ký với với cơ quan BHXH theo một trong 2 phương thức gồm: Đóng 6 tháng, hoặc đóng 12 tháng một lần. Người đang tham gia bảo hiểm TNLĐ tự nguyện được thay đổi phương thức đóng. Việc thay đổi phương thức đóng được thực hiện sau khi đã hoàn thành chu kỳ đóng đã đăng ký trước đó.

Luật gia Phạm Đình Đức, Hội Luật gia thành phố Đồng Nai cho biết: Mức đóng bảo hiểm TNLĐ tự nguyện được thực hiện như sau: Mức đóng 6 tháng bằng 6% tháng lương tối thiểu vùng IV; Mức đóng 12 tháng bằng 12% tháng lương tối thiểu vùng IV.

Theo Nghị định số 293/2025/NĐ-CP, ngày 10-11-2025 của Chính phủ quy định mức lương tối thiểu đối với NLĐ làm việc theo hợp đồng lao động (có hiệu lực từ ngày 1-1-2026) đối với vùng IV là 3,7 triệu đồng/tháng. Điều này có nghĩa là, dù NLĐ đang làm việc và đang hưởng các mức lương tối thiểu theo tháng của vùng I, vùng II, vùng III thì khi tham gia bảo hiểm tai nạn  tự nguyện, vẫn lấy mức lương tối thiểu được trả theo tháng của vùng IV làm căn cứ đóng.

Cũng theo luật gia Phạm Đình Đức, NLĐ làm việc không theo hợp đồng lao động tham gia bảo hiểm TNLĐ tự nguyện được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng theo tỷ lệ % trên mức đóng bảo hiểm TNLĐ. Cụ thể như sau: bằng 30% đối với người tham gia bảo hiểm TNLĐ tự nguyện thuộc hộ nghèo theo mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn; bằng 25% đối với người tham gia bảo hiểm TNLĐ tự nguyện thuộc hộ cận nghèo theo mức chuẩn hộ cận nghèo khu vực nông thôn; bằng 10% đối với NLĐ khác.

Về phương thức hỗ trợ, NLĐ tham gia bảo hiểm TNLĐ tự nguyện thuộc đối tượng được hỗ trợ nộp số tiền đóng phần trách nhiệm đóng của mình cho cơ quan BHXH hoặc tổ chức dịch vụ được cơ quan BHXH ủy nhiệm theo quy định của pháp luật. Định kỳ 6 tháng hoặc 12 tháng, cơ quan BHXH tổng hợp số đối tượng được hỗ trợ, số tiền thu của đối tượng và số tiền ngân sách nhà nước hỗ trợ theo mẫu do BHXH Việt Nam ban hành sau khi có ý kiến thống nhất của Bộ Tài chính, gửi cơ quan tài chính để chuyển kinh phí vào quỹ BHXH. Cơ quan tài chính căn cứ quy định về phân cấp quản lý ngân sách của địa phương và bảng tổng hợp đối tượng tham gia bảo hiểm TNLĐ tự nguyện, kinh phí ngân sách nhà nước hỗ trợ do cơ quan BHXH chuyển đến, có trách nhiệm chuyển kinh phí vào Quỹ bảo hiểm TNLĐ tự nguyện 6 tháng/lần. Chậm nhất đến ngày 31-12 hàng năm phải thực hiện xong việc chuyển kinh phí hỗ trợ vào Quỹ bảo hiểm TNLĐ tự nguyện của năm đó.

“Kinh phí hỗ trợ tiền đóng cho NLĐ tham gia bảo hiểm TNLĐ tự nguyện do ngân sách địa phương đảm bảo theo phân cấp ngân sách nhà nước hiện hành. Khi quá thời điểm đóng bảo hiểm TNLĐ tự nguyện theo quy định mà NLĐ không đóng thì được coi là tạm dừng đóng bảo hiểm TNLĐ tự nguyện. Khi NLĐ đang tạm dừng đóng bảo hiểm TNLĐ tự nguyện, nếu tiếp tục đóng thì phải đăng ký lại phương thức đóng”- luật gia Phạm Đình Đức lưu ý.

Đoàn Phú