Giải quyết những vướng mắc về an sinh xã hội, hướng tới thành phố vì con người

Mới đây, đoàn giám sát của Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội (BHXH) đã làm việc với UBND thành phố Đồng Nai về việc thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) giai đoạn từ năm 2024 đến tháng 8-2026.

Khó khăn, vướng mắc và những giải pháp trọng tâm

Tham gia BHYT giúp nhiều người dân được chi trả số tiền viện phí rất lớn. Ảnh: Hạnh Dung

Báo cáo tại buổi làm việc, ông Phạm Minh Thành, Giám đốc BHXH Đồng Nai cho biết: Thời gian qua, địa phương đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong việc duy trì và nâng cao tỷ lệ bao phủ an sinh.

Tính đến hết năm 2025, thành phố đạt tỷ lệ bao phủ BHYT 95% dân số, BHXH đạt 52% và BHTN đạt 46% lực lượng lao động trong độ tuổi. 8 tháng đầu năm 2026, các con số này tiếp tục biến động theo hướng tích cực. Công tác thu nộp, quản lý chi trả và thực hiện Nghị quyết số 36/2025/NQ-HĐND của HĐND thành phố về hỗ trợ thẻ BHYT, BHXH tự nguyện cho các nhóm yếu thế, lực lượng an ninh trật tự cơ sở được duy trì ổn định.

Tuy nhiên, qua quá trình triển khai thực tế, thành phố đang đối mặt với không ít rào cản mang tính chất hệ thống và đặc thù địa bàn. Vướng mắc lớn nhất hiện nay là duy trì độ bao phủ BHYT bền vững do biến động thu nhập của nhóm hộ gia đình làm nông, lâm, ngư nghiệp cũng như những điều chỉnh từ chính sách dân tộc. Việc xây dựng cơ chế hỗ trợ mức đóng BHXH tự nguyện giai đoạn 2026–2030 hiện chưa thể triển khai do bài toán cân đối ngân sách địa phương.

Bên cạnh đó, tình trạng chậm đóng, nợ đọng BHXH kéo dài vẫn diễn biến phức tạp. Đến tháng 9-2026, có 26 đơn vị chậm đóng cục bộ, kéo dài với tổng số tiền nợ lên tới 145,6 tỷ đồng, trong đó chỉ riêng 3 đơn vị lớn đã chiếm tới 85,2% tổng số nợ. Ngoài ra, tiền chậm đóng tại các đơn vị ngừng hoạt động, không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, không có người đại diện theo pháp luật, giải thể, phá sản còn lớn. Tính đến tháng 9-2026, có 649 đơn vị còn phải thu hơn 143,5 tỷ đồng. Riêng 2 nhóm không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký và không có người đại diện theo pháp luật chiếm đến 77,3% tổng số tiền.

Một khó khăn nữa là áp lực gia tăng chi phí khám chữa bệnh BHYT rất lớn. Tính riêng 9 tháng đầu năm 2026 đã có 29 cơ sở y tế sử dụng vượt 100% dự toán kinh phí, trong đó có 6 cơ sở vượt trên 200%.

Để tháo gỡ các nút thắt này, UBND thành phố Đồng Nai đã đề ra những nhiệm vụ trọng tâm như: Tập trung giao chỉ tiêu, gắn trách nhiệm của Ban Chỉ đạo 95 xã, phường; tăng cường phối hợp liên ngành giữa Công an, Thuế, Lao động và BHXH để phân loại, xử lý các đơn vị trốn đóng, chậm đóng.

Địa phương kiến nghị Bộ Tài chính và BHXH Việt Nam sớm ban hành hướng dẫn chi tiết về quy trình xử lý nợ không có khả năng thu hồi tại các doanh nghiệp phá sản, giải thể nhằm bảo vệ quyền lợi người lao động. Kiến nghị Bộ Y tế và BHXH Việt Nam cần thống nhất quy trình giám định, thanh toán chi phí vượt dự toán và ứng dụng chứng từ điện tử. Đặc biệt, thành phố kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu liên thông giữa Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm với dữ liệu dân cư, lao động, thuế, doanh nghiệp và y tế trên các nền tảng dùng chung, tạo cơ sở dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống phục vụ quản lý và vận động tham gia an sinh xã hội.

Đảm bảo an sinh, xây dựng thành phố vì con người

Đoàn giám sát của Hội đồng quản lý BHXH chụp hình lưu niệm với Thành ủy viên, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai Nguyễn Thị Hoàng (thứ 6 từ phải qua) và lãnh đạo các sở, ngành. Ảnh: Hạnh Dung

Phát biểu tại buổi làm việc, ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Thường trực Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Ủy viên Hội đồng quản lý BHXH, trưởng đoàn giám sát ghi nhận và đánh giá cao những nỗ lực vượt bậc của thành phố Đồng Nai trong việc thực hiện các chính sách BHXH, BHYT, BHTN thời gian qua.

Ông Ngọ Duy Hiểu nhấn mạnh: Đồng Nai là địa phương có nguồn thu ngân sách đứng thứ 4, thu nhập bình quân đầu người đứng thứ 3 cả nước, tập trung lực lượng công nhân lao động di cư rất lớn. Do đó, việc chăm lo cho lực lượng lao động không chỉ là nhiệm vụ quản lý nhà nước thông thường mà còn là trách nhiệm xã hội, là sự tri ân đối với những người đã và đang trực tiếp tạo ra sản phẩm, phát triển kinh tế cho địa phương. Phát triển an sinh xã hội chính là thước đo quan trọng nhất cho văn minh đô thị và văn minh con người, hoàn toàn phù hợp với định hướng phát triển Đồng Nai trở thành thành phố vì con người.

Trước những con số cần đặc biệt quan tâm như hơn 50,8 ngàn người rút BHXH một lần trong năm 2025 và 33,9 ngàn người rút trong 8 tháng đầu năm 2026, cùng tổng số tiền chậm đóng lên tới hơn 585 tỷ đồng, Trưởng đoàn giám sát đề nghị địa phương không được chủ quan.

Phân tích sâu về giải pháp xử lý nợ đọng, ông Ngọ Duy Hiểu đã gợi mở kinh nghiệm thực tiễn từ các địa phương phát triển công nghiệp tương đồng. Cụ thể, thành phố cần tăng cường cơ chế đối thoại, phối hợp giữa BHXH, Công an, Viện Kiểm sát và các cơ quan chức năng để mời trực tiếp các đơn vị nợ thuế, nợ bảo hiểm lên làm việc. Bài học thực tế cho thấy giải pháp vận động trực tiếp kết hợp với răn đe pháp lý nghiêm minh có thể giúp thu hồi tới 70% số nợ kéo dài. Cùng với đó, cơ quan chức năng cần tích cực áp dụng các chế tài hành chính làm tiền đề cấu thành tội phạm theo Điều 216 Bộ luật Hình sự về tội trốn đóng bảo hiểm, đồng thời đẩy mạnh các biện pháp ngăn chặn như tạm hoãn xuất cảnh đối với chủ doanh nghiệp cố tình trây ỳ.

Đối với lĩnh vực khám chữa bệnh BHYT, Trưởng đoàn giám sát yêu cầu ngành Y tế và cơ quan BHXH Đồng Nai phải rà soát, đánh giá toàn diện các góc khuất, phòng chống triệt để hành vi lạm dụng, trục lợi quỹ nhưng vẫn phải đảm bảo quyền lợi tối đa và chất lượng phục vụ cho người bệnh.

Về công tác phát triển đối tượng, địa phương cần đổi mới căn bản phương thức tuyên truyền, phân loại rõ từng nhóm tâm lý khách hàng để có cách tiếp cận thuyết phục. Thay vì chỉ tuyên truyền chung chung, cần giúp người dân thấy rõ giá trị lâu dài của mạng lưới an sinh nhà nước so với các loại hình bảo hiểm thương mại.

Ông Ngọ Duy Hiểu, Trưởng đoàn giám sát Hội đồng quản lý BHXH đề nghị Thành ủy, HĐND, UBND thành phố Đồng Nai tiếp tục ưu tiên nguồn lực, đưa các chỉ tiêu BHXH, BHYT, BHTN vào vị trí trung tâm trong các chương trình phát triển kinh tế - xã hội; tăng cường ứng dụng chuyển đổi số theo Đề án 06, hướng tới mục tiêu phục vụ tốt nhất cho đời sống người dân và người lao động trên địa bàn.

Hạnh Dung