Bảo tồn, phát huy giá trị di sản

Sở hữu không gian rộng lớn cùng nhiều tiềm năng, Đồng Nai đang đứng trước cơ hội bứt phá toàn diện về kinh tế - xã hội. Song thực tế này cũng đặt ra bài toán cấp thiết cho công tác quản lý, gìn giữ các di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh.

Gắn bảo tồn với phát huy giá trị di sản đang trở thành hướng đi quan trọng, góp phần tạo dựng bản sắc đô thị, nâng cao đời sống văn hóa cho nhân dân và mở thêm dư địa để Đồng Nai phát triển du lịch bền vững.

Các em học sinh quét mã QR để tìm hiểu về Di tích cấp quốc gia mộ Trịnh Hoài Đức, phường Trấn Biên.

Những “địa chỉ đỏ” giàu giá trị

Phước Long là một trong những phường hiện có nhiều di tích được phân cấp quản lý với 1 di tích lịch sử - danh lam thắng cảnh cấp quốc gia núi Bà Rá - Thác Mơ, 4 di tích cấp thành phố và 2 di tích trong danh mục kiểm kê gồm: chùa Thiên Hưng và thành đất hình tròn Phước Tín.

Trong đó, di tích núi Bà Rá - Thác Mơ có giá trị đặc biệt về lịch sử và văn hóa, là địa bàn gắn liền với quá trình đấu tranh chống thực dân Pháp và cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của quân và dân Phước Long. Di tích gồm các hạng mục: núi Bà Rá cao 723m so với mực nước biển, kết hợp với hồ Thác Mơ tạo nên thắng cảnh thiên nhiên đặc sắc; khu vực đồi Bằng Lăng là nơi tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh và tưởng niệm đồng bào tử nạn; các hang (cây Sung, Dơi, Tư Cần) là nơi trú ẩn của các chiến sĩ cách mạng và hoạt động của Đội Biệt động núi Bà Rá trong kháng chiến.

Điểm đáng chú ý là các di tích trên địa bàn phường Phước Long đều có sự liên kết về không gian và giá trị. Núi Bà Rá - Thác Mơ và các di tích cấp thành phố như: Vườn cây lưu niệm bà Nguyễn Thị Định, nơi ghi dấu tội ác của Mỹ - ngụy tại cầu Đăk Lung, địa điểm ghi dấu Chiến thắng Phước Long, miếu Bà Rá… đã và đang được địa phương định hướng, kết nối di sản thành một quần thể gắn kết giữa lịch sử cách mạng, văn hóa - tín ngưỡng và cảnh quan thiên nhiên. Đặc biệt, phường duy trì Lễ hội miếu Bà Rá - Phước Long, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thường niên, góp phần quảng bá hình ảnh, con người Phước Long thân thiện, mến khách, nghĩa tình.

Ở xã Thuận Lợi, câu chuyện di sản được tiếp nối từ lịch sử phong trào công nhân cao su và sự ra đời của tổ chức Đảng. Hiện địa phương có 1 di tích cấp quốc gia, 3 di tích cấp thành phố, 2 di tích trong danh mục kiểm kê. Trong đó, cụm di tích lịch sử Địa điểm thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng (Phú Riềng Đỏ) là “địa chỉ đỏ” có giá trị đặc biệt trong giáo dục truyền thống. Di tích gồm các hạng mục: Cổng chính, Tượng đài Phú Riềng Đỏ, Nhà bia tưởng niệm liệt sĩ xã Thuận Lợi, Khu suối đá Làng 3, hệ thống sân vườn và hạ tầng kỹ thuật phụ trợ.

Với Phú Riềng Đỏ, bảo tồn không dừng ở việc gìn giữ địa điểm, cảnh quan và các dấu tích liên quan mà địa phương còn đặt ra định hướng sưu tầm tư liệu, ký ức cộng đồng, câu chuyện của nhân chứng lịch sử để phục vụ trưng bày, thuyết minh, giáo dục và trải nghiệm. Đồng thời đề xuất lập quy hoạch di tích, kết nối với các di tích thành đất hình tròn Thuận Lợi 1, thành đất hình tròn Thuận Phú 2, Két nước - Địa điểm Mỹ - ngụy sát hại đồng bào Làng 2 Đồn điền cao su Thuận Lợi năm 1965, hồ suối Lam, nhà Chủ Nhất để hình thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng.

Trong khi đó, phường Nhơn Trạch có 2 di tích cấp thành phố là đình Phú Mỹ và đình Phước Thiền. Hiện các di tích do Trung tâm Văn hóa, thông tin và thể thao phường quản lý. Thời gian qua, địa phương đã thực hiện các đợt trùng tu, tôn tạo lớn với nhiều hạng mục tại di tích đình Phước Thiền bằng nguồn kinh phí xã hội hóa gần 10 tỷ đồng. Với di tích đình Phú Mỹ, Bảo tàng Đồng Nai đã thực hiện bảo quản, phục hồi và sơn son thếp vàng hạng mục hậu điện với tổng mức đầu tư hơn 1,2 tỷ đồng từ nguồn ngân sách nhà nước.

Ðánh thức giá trị của di sản

Bảo tồn và phát huy giá trị di tích là công việc lâu dài, đòi hỏi sự tham gia của các cấp, các ngành, địa phương và sự chung tay của cộng đồng, doanh nghiệp. Thực tế tại các địa phương cho thấy, bên cạnh những kết quả bước đầu, vẫn còn không ít khó khăn, nhất là về hồ sơ pháp lý, đất đai, nhân lực và kinh phí trùng tu, tôn tạo di tích.

Bên cạnh hệ thống di tích lịch sử - văn hóa, Đồng Nai còn sở hữu nhiều di sản văn hóa phi vật thể có giá trị, trong đó đờn ca tài tử Nam Bộ là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và 11 di sản đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là nguồn lực quan trọng để địa phương tiếp tục bảo tồn, trao truyền và phát huy bản sắc văn hóa trong giai đoạn mới.

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Trấn Biên Nguyễn Kim Bích Huyên, trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của địa phương, phường Trấn Biên sẽ nghiên cứu để kết nối không gian di sản với các di tích tiêu biểu trên địa bàn và các điểm đến văn hóa để hình thành các tuyến, điểm tham quan văn hóa - lịch sử, nâng cao hiệu quả phát huy giá trị di sản và tạo động lực cho phát triển du lịch văn hóa của địa phương.

“Thời gian tới, phường Trấn Biên xác định tiếp tục đổi mới công tác quản lý di tích; đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội hóa trùng tu, tôn tạo di tích. Ngoài ra, địa phương gắn công tác bảo tồn với phát triển du lịch văn hóa, giáo dục truyền thống và xây dựng bản sắc đô thị Trấn Biên trong giai đoạn mới” - bà Huyên nói.

Giám đốc Bảo tàng Đồng Nai Nguyễn Ngọc Yến cho biết: “Thực hiện đợt thi đua đặc biệt 500 ngày đêm “Đoàn kết - Kỷ cương - Hiệu quả - Bứt phá, xây dựng Đồng Nai phát triển văn minh, hiện đại”, Bảo tàng Đồng Nai sẽ tăng cường công tác tuyên truyền quảng bá hình ảnh di tích; đồng thời tu bổ, tôn tạo, khai thác hiệu quả tiềm năng của di tích gắn với phát triển văn hóa và du lịch của địa phương. Đặc biệt, bảo tàng tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động trưng bày, thuyết minh, giáo dục truyền thống; đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, đưa di sản đến gần hơn với công chúng”.

My Ny