Hậu Euro 2008: 3 yếu tố làm nên chân dung tân vô địch

4 năm trước, sự kiện Hy Lạp đoạt chức vô địch EURO tuy gây chấn động toàn châu Âu nhưng đó chỉ là sự ngạc nhiên pha chút thích thú trước một "hiện tượng" bất ngờ, một thiên thần thoại giữa thời hiện đại, chứ không khiến mọi người "tâm phục khẩu phục". Nhưng lần này, khi Tây Ban Nha (TBN) tự tay trực tiếp góp phần sớm lật đổ "ách thống trị" của "cựu vương" ở vòng bảng và cuối cùng tiếp quản ngôi báu, hình ảnh đầy phong độ của vị tân vương đã hoàn toàn thuyết phục và nhận được sự tung hô của các thần dân lục địa già.

4 năm trước, sự kiện Hy Lạp đoạt chức vô địch EURO tuy gây chấn động toàn châu Âu nhưng đó chỉ là sự ngạc nhiên pha chút thích thú trước một "hiện tượng" bất ngờ, một thiên thần thoại giữa thời hiện đại, chứ không khiến mọi người "tâm phục khẩu phục". Nhưng lần này, khi Tây Ban Nha (TBN) tự tay trực tiếp góp phần sớm lật đổ "ách thống trị" của "cựu vương" ở vòng bảng và cuối cùng tiếp quản ngôi báu, hình ảnh đầy phong độ của vị tân vương đã hoàn toàn thuyết phục và nhận được sự tung hô của các thần dân lục địa già.

* Tính hiệu quả và lối chơi sáng tạo

Trước khi bước lên ngôi cao nhất, TBN không chỉ có 6 trận toàn thắng tại vòng chung kết (VCK) mà trước đó đội quân của HLV Aragones đã có một hành trang đáng nể với 16 trận liên tiếp bất bại (trong đó 6 trận gần nhất trước khi đến Áo và Thụy Sĩ đều toàn thắng).

Không rực rỡ, hào hoa (nhưng cũng đi kèm mong manh, dễ vỡ) như những đóa hoa tuylip Hà Lan, lối chơi của TBN là điệu Flamenco với những bước nhảy mạnh mẽ, dứt khoát, nhưng không kém vẻ đẹp, sự quyến rũ. TBN đã mang đến một lối chơi tiêu biểu của bóng đá (BĐ) hiện đại hôm nay: lấy tấn công, luôn hướng về phía trước làm triết lý trên cơ sở vững vàng trong phòng thủ với những hậu vệ chơi tập trung cao độ, phối hợp bọc lót chặt chẽ và tấn công đầy hiệu quả bằng những miếng đánh đa dạng, khó lường cùng khả năng chớp thời cơ, tận dụng những cơ hội nhỏ nhất có được. Toàn bộ bộ khung của lối chơi ấy được xây dựng, chống đỡ dựa trên cái xương sống tuyến giữa: với một tiền vệ trụ xuất sắc (Senna) làm vai trò chốt chặn trước cặp trung vệ có nhiệm vụ "quét dọn" và thu hồi bóng làm cầu nối giữa phòng thủ và tấn công, 3 (hoặc 4) tiền vệ còn lại - trong đó 2 tiền vệ cánh liên tục hoán chuyển vị trí - chỉ có nhiệm vụ hướng lên phía trước. Ai cũng biết trong BĐ hiện đại, tất cả được giải quyết ở khu vực giữa sân, nhưng không phải đội bóng nào cũng làm chủ được ở đây. TBN thành công bởi sở hữu một hàng tiền vệ giàu kỹ thuật bậc nhất châu Âu (nhưng không lạm dụng mà luôn phục vụ cho lối chơi đồng đội), với khả năng cầm bóng và phối hợp đan nhỏ hoàn hảo. Chính vì vậy mà họ luôn tạo được sự vượt trội ở giữa sân và sự kiểm soát bóng (cũng có nghĩa là kiểm soát được thế trận). Kỹ thuật cá nhân, lối chơi một chạm cùng những đường chuyền trung bình tinh tế, chính xác (đặc biệt là những pha chọc khe đầy thông minh và bất ngờ) và sự di chuyển linh hoạt, thông minh khiến lối chơi TBN uyển chuyển và đầy hiệu quả. Giới chuyên môn đã phải dùng thuật ngữ "neat passes" - những đường chuyền tinh xảo - để nói về những đường chuyền của các tiền vệ Xavi, Iniesta, Silva, Fabregas - những pha làm bóng mà các tiền đạo chỉ còn có việc làm nốt công đoạn cuối cùng (David Villa, Torres lại là các cá nhân có thể tự mình giải quyết số phận trận đấu).

HLV Aragones đã sử dụng đến 8 tiền vệ khác nhau, thậm chí thay đổi ngay ở những thời điểm quan trọng nhất của trận đấu, và khi các gương mặt dự bị: Fabregas, Alonso, Carzola, Guiza, Garcia vào sân là TBN lại chuyển sang một phương án đánh khác. Có thể nói không một đội tuyển nào ở EURO này đạt đến sự hài hòa, có chất lượng đồng đều giữa các vị trí trên sân, giữa cầu thủ chính thức và dự bị, như TBN. Chính vì vậy, họ có thể chuyển từ cách chơi này sang cách chơi khác, từ sơ đồ 4-4-2 sang 4-5-1... một cách hết sức tự nhiên, nhuần nhuyễn.

* Tinh thần

Có lẽ đây mới là yếu tố quan trọng nhất giúp người TBN làm nên lịch sử. Thật ra trong quá khứ nền BĐ lẫy lừng với một Real Madrid vĩ đại nhất của thế kỷ 20 này từng không ít lần có một đội tuyển không hề thua kém, thậm chí còn mạnh hơn cả đội tuyển của ông Argones hôm nay, nhưng họ luôn sớm rời cuộc chơi, chẳng làm nên cơm cháo gì. Cứ tới bán kết là ngưỡng cuối cùng (tính đến trước EURO 2008), TBN chỉ mới 3 lần vượt qua tứ kết: World Cup 1950 và EURO 1964, 1984. Có nhiều lý do, kể cả sự thiếu may mắn, nhưng nguyên nhân chủ yếu vẫn là sự yếu kém về tinh thần, nói trắng ra là yếu bóng vía. Các thế hệ tài năng xứ sở của những matador nổi tiếng đối đầu với bò tót hung dữ, trong BĐ, ở tầm đội tuyển quốc gia, lại có bản lĩnh rất kém. Họ luôn không vượt qua được sức ép từ những trận cầu lớn, luôn chết ở những thời điểm quyết định sống còn. Bao năm qua, TBN thiếu những ngôi sao cá tính mạnh mẽ, vì vậy các cầu thủ TBN hầu như chỉ chơi ở trong nước (vài trường hợp hiếm hoi ra nước ngoài thì đều thất bại).

Nhưng đến Áo - Thụy Sĩ lần này là một thế hệ đã rũ bỏ được hoàn toàn những bóng ma vô hình ám ảnh nặng nề các thế hệ cha anh suốt gần nửa thế kỷ trước. Có đến 5 tuyển thủ đang chơi - và chơi thành công, là trụ cột của các CLB ở giải ngoại hạng Anh (giải đấu quyết liệt và có tính chiến đấu mạnh mẽ nhất). Chiến thắng trước chính người Italy, đúng vào cái ngày 22-6 đã trở thành lời nguyền định mệnh, bằng chính cuộc đấu cân não trên chấm 11m, đã phá tan mọi rào cản tâm lý còn sót lại giúp các cầu thủ TBN trở nên tự tin hơn bao giờ hết để viết lại lịch sử.

* "Cái đầu" của "nhà hiền triết"

Cho dù có đủ 2 yếu tố trên nhưng nếu không phải được dẫn dắt bởi Aragones, có lẽ vinh quang vẫn chưa đến với người TBN. HLV nào ở TBN "dám" thẳng thừng loại "công thần" Raul Gonzales. Giống như trường hợp HLV Aimé Jacquet của Pháp trước France 98 loại Cantona, ông Aragones đã hứng chịu búa rìu dư luận với không biết bao nhiêu lời chỉ trích, thậm chí thóa mạ (đặc biệt là của báo chí của thủ đô Madrid) khi quyết bỏ rơi tiền đạo Raul. Bởi cũng như Jacquet, hơn ai hết, ông biết, chỉ có như vậy mới có thể xây dựng một lối chơi mới cho đội tuyển quốc gia. Và Aragones đã đúng! Sự dũng cảm của vị HLV cao niên này còn thể hiện ở chỗ ông mang tới VCK đến 5 cầu thủ mới toanh, chưa từng một lần khoác áo đội tuyển, mà trong đó người ta đã thấy Guiza và Carzola trở thành quân bài chiến lược mỗi khi được vào sân từ ghế dự bị.

Cùng với tuyển TBN bước lên bục vinh quang, "nhà hiền triết" làm nên một loạt kỷ lục cho riêng mình: HLV lớn tuổi nhất giành chức vô địch (ngày chung kết ông 69 tuổi 338 ngày), HLV có nhiều chiến thắng nhất trong lịch sử ĐT TBN (37 trận), có số trận bất bại liên tiếp dài nhất (22 trận), có số trận thắng liên tiếp nhiều nhất (12)...

Cuối cùng, TBN xứng đáng được hưởng vinh quang bởi chính việc họ đã phải kiên nhẫn chờ đợi quá lâu, như một lẽ công bằng, bù đắp của lịch sử. Chỉ tiếc giá như có trận chung kết: TBN - Hà Lan!

Minh Chung