Xây dựng đô thị sinh thái từ “kho báu” rừng nguyên sinh

Ðồng Nai đang vươn mình trở thành đô thị hiện đại, khác biệt so với các địa phương khác nhờ sở hữu “báu vật” rừng nguyên sinh rộng lớn. Sự hòa quyện giữa nhịp sống năng động, không gian xanh mát và những giá trị lịch sử hào hùng đã tạo nên nền tảng phát triển bền vững và ngày càng quý giá.

Chuyên gia cứu hộ động vật hoang dã nước ngoài làm việc tại Vườn quốc gia Cát Tiên. Ảnh: Công Nghĩa

Nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai Võ Văn Một chia sẻ: “Đồng Nai đã làm rất tốt công tác bảo vệ rừng. Nhờ đó, thế hệ hôm nay và mai sau vẫn còn được sở hữu những cánh rừng nguyên sinh bạt ngàn với thảm động - thực vật phong phú, đa dạng. Đây chính là lá phổi xanh, chiếc máy lọc không khí khổng lồ cho cả vùng Đông Nam Bộ và đặc biệt càng có ý nghĩa với Đồng Nai trong quá trình phát triển thành đô thị hiện đại”.

Kho báu để phát triển đô thị khác biệt

Gần 30 năm trước, Đồng Nai đã tiên phong quyết định đóng cửa toàn bộ diện tích rừng tự nhiên. Là một trong những người đưa ra quyết định đó, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Võ Văn Một chia sẻ thêm: “Đây là một quyết sách lịch sử vô cùng táo bạo và quyết đoán, thậm chí từng gây sốc cho ngành chế biến, xuất khẩu gỗ lúc bấy giờ. Nhưng nhờ tầm nhìn và quyết định chiến lược đó, những cánh rừng đầu nguồn đã được bảo vệ nghiêm ngặt cho đến hôm nay”.

Bước ngoặt lịch sử sáp nhập địa giới hành chính tỉnh Bình Phước (trước đây) vào Đồng Nai từ ngày 1-7-2025 đã làm cho những cánh rừng nguyên sinh nối liền thành một dải màu xanh bạt ngàn. Sự liền mạch Vườn quốc gia Cát Tiên, Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai, Vườn quốc gia Bù Gia Mập và nhiều khu rừng phòng hộ như: Đắk Mai, Bù Đốp và Lộc Ninh đã kiến tạo nên “kho báu màu xanh” rộng lớn và đa dạng sinh học vô giá cho Đồng Nai. Không dừng lại ở đó, tài nguyên rừng của Đồng Nai còn là nguồn lực để phát triển du lịch sinh thái bền vững, mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Với hệ sinh thái phong phú, Đồng Nai không chỉ là ngôi nhà của hàng trăm loài động - thực vật quý hiếm mà còn là “viên ngọc xanh” giữa lòng vùng Đông Nam Bộ, giữ vai trò thiết yếu trong cân bằng sinh thái, bảo vệ nguồn nước và môi trường sống cho người dân quanh vùng. Khi Đồng Nai trở thành thành phố, chúng tôi kỳ vọng giá trị về thiên nhiên và lịch sử văn hóa gắn với rừng sẽ càng có giá trị bền vững hơn.

Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Ðồng Nai Nguyễn Hoàng Hảo

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, Đồng Nai hiện sở hữu hơn 300 ngàn hécta rừng, dẫn đầu vùng Đông Nam Bộ. Đáng chú ý, thảm động - thực vật của rừng tự nhiên Đồng Nai rất phong phú và đa dạng. Điển hình như Vườn quốc gia Cát Tiên và Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai là những trung tâm nghiên cứu đa dạng sinh học quan trọng không chỉ của Việt Nam mà còn của thế giới. Đây là nơi sinh sống của nhiều loài thực vật quý hiếm như: cẩm lai, giáng hương, gõ đỏ, sao đen, trắc… cùng các loại dược liệu quý như: sâm bố chính, hà thủ ô, sa nhân. Rừng Đồng Nai còn có gần 400 loài động vật, trong đó nhiều loài nằm có trong Sách đỏ Việt Nam và quốc tế như: voi châu Á, bò tót, voọc chà vá chân đen, cu li nhỏ, gà lôi lam đuôi trắng, công xanh…

Đặc biệt, năm 2011, Khu Dự trữ sinh quyển Đồng Nai được Tổ chức Giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thứ 211 của thế giới. Tiếp đó, năm 2024, Vườn quốc gia Cát Tiên được Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) chính thức công nhận là khu bảo tồn thứ 72 trên thế giới đạt danh hiệu Danh lục xanh. Những danh hiệu này không chỉ khẳng định quyết tâm bảo vệ rừng của Đồng Nai mà còn là “thương hiệu” để thu hút khách du lịch, phát triển ngành du lịch xanh bền vững.

Hướng đến đô thị hiện đại, sinh thái

Thành ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lê Thị Ngọc Loan cho biết: Rừng Đồng Nai không chỉ có giá trị to lớn về thiên nhiên mà còn chứa đựng trọn vẹn chiều dài lịch sử cách mạng miền Đông gian lao mà anh dũng. Dưới những tán rừng cổ thụ là những dấu tích tự hào của một thời lửa đạn hào hùng với các địa danh huyền thoại như: Căn cứ Trung ương Cục miền Nam, Khu ủy miền Đông, Di tích Lịch sử quốc gia núi Bà Rá. Sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên và giá trị lịch sử hào hùng càng thôi thúc thành phố Đồng Nai gìn giữ và phát huy những giá trị to lớn này, góp phần xây dựng một đô thị giàu bản sắc, phát triển xanh và bền vững.

Các loài động vật hoang dã được bảo tồn ở Vườn quốc gia Cát Tiên. Ảnh: Nguyễn Hòa

Chị Nguyễn Bùi Kim Anh, du khách yêu thích khám phá thiên nhiên đến từ Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: “Vào mỗi dịp hè, gia đình tôi lại rời phố thị ồn ào để du lịch xuyên rừng tại Đồng Nai, từ Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai (xã Mã Đà) sang Vườn quốc gia Cát Tiên (xã Nam Cát Tiên). Được hòa mình vào thiên nhiên với những cánh rừng xanh bạt ngàn, nhất là cảm giác được đi ngắm động vật hoang dã trong Vườn quốc gia Cát Tiên về đêm là một trải nghiệm rất thú vị, mọi mệt mỏi đều tan biến”.

Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học, THCS và THPT song ngữ Lạc Hồng (phường Trấn Biên) Nguyễn Thị Thuật cho biết: Nhà trường đã được Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai giao một khu đất để học sinh thực hiện dự án trồng rừng nhằm giáo dục ý thức bảo vệ thiên nhiên. Mỗi năm học, nhà trường tổ chức các chuyến dã ngoại vào rừng để trồng mới các cây gỗ bản địa kết hợp tham quan các di tích lịch sử cách mạng như: Di tích Khu ủy miền Đông và Căn cứ Trung ương Cục miền Nam. Mỗi chuyến đi như vậy không chỉ giúp các em thêm yêu thiên nhiên mà còn nâng cao ý thức bảo vệ rừng và truyền thống lịch sử cách mạng trên mảnh đất Đồng Nai.

Thực tiễn phát triển đã chứng minh chân lý sâu sắc: cuộc sống đô thị càng phát triển hiện đại, công nghiệp hóa bao nhiêu thì các giá trị nguyên bản về hệ sinh thái rừng nhiệt đới lại càng trở nên quý giá bấy nhiêu. Nhằm biến những tài nguyên vô giá này thành động lực tăng trưởng mới, Đồng Nai thậm chí có thể nghĩ đến những kế hoạch chiến lược hơn, đó là bán tín chỉ carbon từ rừng nguyên sinh để tái đầu tư phát triển.

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai Nguyễn Văn Út cho biết: Thành phố đang khẩn trương đẩy mạnh các dự án phát triển lâm nghiệp bền vững gắn liền với mô hình kinh tế tuần hoàn. Các đề án quy hoạch hàng chục điểm du lịch sinh thái kết hợp về nguồn đang được triển khai bài bản, hướng tới mục tiêu vừa khai thác tối đa tiềm năng vừa tuân thủ nguyên tắc tuyệt đối không xâm hại môi trường tự nhiên.

Công Nghĩa