Khi "con kiến" đi kiện "củ khoai"
Kỳ 1: 3 năm đi kiện đòi quyền được làm việc

Quanh năm đầu tắt mặt tối nơi phân xưởng, ít hiểu biết về pháp luật, thậm chí sợ hãi rúm ró khi phải bước chân ra chốn "công đường", nhưng trước hành vi vi phạm pháp luật lao động trắng trợn của chủ doanh nghiệp, nhiều công nhân đã mạnh mẽ đối mặt với các "ông chủ" nơi pháp đình, cất lên tiếng nói bảo vệ công lý không chỉ cho riêng mình.

Quanh năm đầu tắt mặt tối nơi phân xưởng, ít hiểu biết về pháp luật, thậm chí sợ hãi rúm ró khi phải bước chân ra chốn "công đường", nhưng trước hành vi vi phạm pháp luật lao động trắng trợn của chủ doanh nghiệp, nhiều công nhân đã mạnh mẽ đối mặt với các "ông chủ" nơi pháp đình, cất lên tiếng nói bảo vệ công lý không chỉ cho riêng mình.

Anh Trịnh Văn Lợi làm hồ sơ khởi kiện tại Trung tâm tư vấn pháp pháp luật.

Nhắc đến cái tên Trịnh Văn Lợi, không chỉ với công nhân lao động mà nhiều người trong giới luật sư, tòa án, truyền thông đều ấn tượng bởi sự cương quyết đấu tranh tới cùng trên hành trình đi tìm lẽ phải của anh.

* Mất việc vì đình công

Tháng 10-2002, anh Lợi vào làm công nhân thuộc tổ mộc của Công ty K. (KCN Amata, TP.Biên Hòa). 3 tháng sau, anh được ký hợp đồng lao động (HĐLĐ) thời hạn 1 năm. Đến ngày 23-11-2005, anh Lợi được công ty ký tiếp HĐLĐ không xác định thời hạn. Thế nhưng, chỉ 4 tháng sau, công ty đơn phương chấm dứt HĐLĐ mà không đưa ra được lời giải thích thỏa đáng nào. Không cam chịu, anh Lợi quyết định khởi kiện Công ty K. ra tòa án, yêu cầu công ty bồi thường tiền lương, trợ cấp các khoản trong thời gian bị sa thải trái pháp luật và phải nhận anh trở lại làm việc.

Ngày 29-9-2005, Tòa án nhân dân (TAND) TP.Biên Hòa mở phiên sơ thẩm xét xử vụ kiện của anh Lợi. Tại phiên tòa, đại diện Công ty K. cho rằng anh Lợi bị sa thải vì tự ý bỏ việc 10 ngày để tham gia đình công. Ngoài ra, trong thời gian làm việc tại công ty, anh Lợi lười biếng, thường xuyên bỏ việc, vô kỷ luật. Thế nhưng, vì phía công ty không đưa ra được chứng cứ chứng minh cho việc sa thải anh Lợi là đúng pháp luật, nên TAND TP.Biên Hòa đã xử phần thắng thuộc về anh Lợi, tuyên buộc công ty phải bồi thường tiền lương, trợ cấp các khoản trong thời gian bị sa thải trái pháp luật. Đồng thời, công ty phải nhận anh Lợi trở lại làm việc theo đúng Luật Lao động. Không đồng ý với phiên tòa sơ thẩm, phía Công ty K. đã kháng cáo. Ngày 7-3-2006, phiên phúc thẩm TAND tỉnh đã bác đơn kháng cáo của Công ty K., tiếp tục công nhận yêu cầu của anh Lợi là đúng, tuyên buộc công ty phải bồi thường tổng cộng 15,8 triệu đồng và nhận anh Lợi trở lại làm việc.

* Đi đến tận cùng công lý

Những tưởng sau 10 tháng mòn mỏi đợi chờ, với quyết định của TAND tỉnh thì anh Lợi đã bồi thường thỏa đáng về quyền lợi, nhưng rắc rối lại nảy sinh với yêu cầu được nhận trở lại làm việc của anh Lợi. Phía Công ty K. cho rằng, bồi thường vật chất là chuyện nhỏ (và trên thực tế công ty đã thi hành án ngay), nhưng nếu nhận anh Lợi trở lại làm việc sau hàng loạt chuyện kiện tụng là việc "mất mặt" đối với Ban giám đốc công ty. Vì thế, bằng nhiều biện pháp, vừa thương lượng đề nghị anh Lợi nghỉ việc sẽ "hỗ trợ" thêm một số tiền, công ty vừa tìm cách gây khó khăn để anh Lợi nản chí mà tự động thôi việc. Cụ thể, phía Công ty K. ra lệnh cho bảo vệ đóng cổng không cho anh vào làm việc, hay phân công việc không đúng với chuyên môn, lúc lại... không giao việc gì nhưng bắt anh ngày nào cũng phải đến trình diện. Anh Lợi đã cầu cứu khắp nơi, từ các luật sư, luật gia của Trung tâm tư vấn pháp luật Liên đoàn lao động tỉnh - nơi đồng hành cùng anh trong suốt thời gian đi kiện, cho đến các chấp hành viên của Đội Thi hành án, cả giới truyền thông trong và ngoài tỉnh, chỉ để yêu cầu công ty thực hiện quyền lợi chính đáng của mình, đó là quyền được làm việc.

Ngày 16-12-2006, Công ty K. lại ra quyết định sa thải anh Lợi, với lý do không chấp hành kỷ luật lao động, không có mặt tại nơi làm việc. Và, anh Lợi lại tiếp tục cuộc hành trình đi kiện mới của mình với những yêu cầu không mới: Công ty phải bồi thường tiền lương, trợ cấp các khoản trong thời gian bị sa thải trái pháp luật và nhận trở lại làm việc. Lại trải qua các phiên hòa giải, sơ thẩm, phúc thẩm dài đăng đẵng. Cuối năm 2007, anh Lợi thắng kiện, được bồi thường 24,8 triệu đồng, nhưng quá mệt mỏi với nguyện vọng được trở lại làm việc, anh Lợi đã chấp nhận đi tìm việc nơi khác. Tính ra, hành trình đi kiện của anh Lợi kéo dài mất gần 3 năm.

* Đấu tranh không chỉ riêng mình

Nhớ lại những ngày "đáo tụng đình" đã qua, anh Lợi cho biết, ngày quyết định vác đơn đi kiện, anh lơ mơ không hiểu gì về Luật Lao động, chỉ có niềm tin rằng: "Phải kiện để khẳng định một doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam thì không được làm trái pháp luật của Việt Nam, không thể muốn đuổi việc người lao động thì đuổi, và kiện để "làm gương" cho những người lao động khác lâm vào hoàn cảnh tương tự biết đấu tranh bảo vệ chính mình".

Thời gian đầu bị mất việc không có thu nhập, gia đình anh Lợi lại thiếu trước hụt sau nên anh gặp không ít khó khăn trong quá trình đi lại kiện tụng tốn kém chi phí. Gia đình, bạn bè, người thân đều can ngăn, bảo anh bỏ qua vụ kiện và lo xin việc làm ở công ty khác. Gần 3 năm trời, khi thì lên xuống tòa án bổ sung giấy tờ, lúc chạy đến đồng nghiệp chung công ty nhờ làm nhân chứng, rồi từ phiên hòa giải cho đến các phiên xử, công ty năm lần bảy lượt vắng mặt, xin hoãn phiên xử, cố tình kéo dài thời gian nhằm làm anh cạn kiệt vật chất lẫn tinh thần mà bỏ cuộc. Nhưng anh Lợi không nản lòng, đã đấu tranh thì anh phải kiên quyết đến cùng. Và, hành trình đi kiện đã đem đến cho anh một lợi ích rất lớn là sự am hiểu về pháp luật, cụ thể là Luật Lao động. "Công nhân nếu am hiểu pháp luật, vừa tự bảo vệ được mình trước việc làm sai pháp luật của giới chủ, vừa sẽ biết tự tiết chế mình để không làm sai, làm bậy", anh Lợi khẳng định.

Bà Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật Liên đoàn lao động tỉnh cho biết, trong hành trình đi kiện, anh Lợi dần dần nắm và hiểu rõ Luật Lao động "chẳng kém luật sư". Và, anh đã nhiệt tình chỉ bảo, hướng dẫn, tư vấn, giúp đỡ cho những công nhân khác. Với những kiến thức tích lũy được, anh Lợi hiện đang có công việc khá tốt, liên quan đến công tác nhân sự tại một công ty có vốn đầu tư nước ngoài ở tỉnh Bình Dương.

Thanh Thúy