Ngăn dòng bỏ học
Kỳ 2: Học trò vùng sơn cước

Nhìn những chiếc xe khách cũ kỹ chất đầy học sinh trên những đoạn đường làng mịt mù bụi đất, ông Hoàng Đức Quang, Phó phòng Giáo dục - đào tạo huyện Vĩnh Cửu chạnh lòng nói với chúng tôi: "Nếu các em không ham học và các bậc phụ huynh thiếu sự quan tâm, chăm chút cùng nhà trường thì sẽ không có những hình ảnh học sinh vượt khó dễ thương ấy trên đường".

Nhìn những chiếc xe khách cũ kỹ chất đầy học sinh trên những đoạn đường làng mịt mù bụi đất, ông Hoàng Đức Quang, Phó phòng Giáo dục - đào tạo huyện Vĩnh Cửu chạnh lòng nói với chúng tôi: "Nếu các em không ham học và các bậc phụ huynh thiếu sự quan tâm, chăm chút cùng nhà trường thì sẽ không có những hình ảnh học sinh vượt khó dễ thương ấy trên đường".

Học sinh vùng sơn cước thích thú với các trò chơi dân gian ngoại khóa.

* Góp xăng đi học

Sáng nào cũng vậy, chiếc xe máy của chị Thủy lại chất 3 em học sinh nhỏ thẳng tiến ra Trường tiểu học Bà Hào (xã Mã Đà). Chị Thủy cho biết, một ngày chị 2 lần đưa đón tụi nhỏ đi học với chi phí tiền xăng hết 20 ngàn đồng. Nếu chỉ đưa một mình cu Phúc (con chị) đi học cũng mất bao nhiêu đó xăng, nên để giảm bớt chi phí, chị nhận chở thêm một đứa cháu và một đứa bé khác con nhà hàng xóm. Chị nói: "Chở cùng lúc 3 đứa thì tiền xăng được chia đều cho 3 đứa nhỏ. Bữa nào tôi bận việc không đưa đón con được thì hàng xóm thay phiên. Và như vậy, cả 3 đứa nhỏ đều có điều kiện đến trường". Để tiết kiệm xăng và thời gian đưa đón các em nhỏ, phụ huynh học sinh tại các xã vùng sâu huyện Vĩnh Cửu thậm chí thường phải vi phạm Luật Giao thông vì phải chở 3 - 4 học sinh. Đang đứng nói chuyện trên đường, nhìn thấy ông Lút chở 4 chú nhóc rời phân hiệu trường Bàu Phụng (xã Phú Lý), chúng tôi chặn lại xin chụp ảnh. Ông Lút phẩy tay và nói lơ lớ tiếng STiêng từ chối. Anh cán bộ xã Phú Lý đi cùng chúng tôi giải thích, bà con biết chở trẻ đi học như vậy là vi phạm giao thông và họ cũng sợ bị công an xử phạt, tạm giữ xe. Với họ, bị giữ xe là mất cần câu cơm và mất phương tiện thay phiên nhau chở trẻ đi học. Vì vậy, khi gặp cảnh này, chúng tôi đành giả lơ cho qua và chỉ nhắc nhở bà con chở trẻ phải chú ý đảm bảo an toàn.

Chính vì đường xa nên chuyện học của trẻ em nơi đây nhiều khi cười ra nước mắt. Em Phạm Hoàng Hà (xã Hiếu Liêm) kể, hồi học cấp 1, em được mẹ cho đi nhờ xe với cô bạn gần nhà. Quá trình học, mẹ của nhỏ bạn thấy em học giỏi hơn con bà nên từ chối không đưa đón Hà nữa. Hà phải tự đi học bằng xe đạp nên liên tục bị trễ giờ học. Để giải quyết vấn đề này, gia đình Hà phải thuê nhà gần trường để em ở trọ. Cha em Hà cho biết: "Với người nông dân nghèo ở đây, cho con học nội trú nghĩa là chấp nhận đóng "hụi chết" hàng tháng. Do thu nhập của đa số người dân vùng sâu xa không ổn định nên chuyện học của các con họ chỉ lo được năm nào hay năm đó".

Những lần về huyện Vĩnh Cửu công tác, chúng tôi không ít lần bị những đôi tay nhỏ nhắn của các em học sinh ngoắc lại xin đi nhờ xe và trở thành tài xế xe ôm bất đắc dĩ đưa các em về tận nhà. Phụ huynh em Ngọc Lệ (Trường Huỳnh Văn Nghệ, xã Phú Lý) nói: "Nhờ lòng tốt của người đi đường mà con em chúng tôi kịp giờ đến lớp. Và như một quy tắc bất thành văn đối với người dân ở đây, mọi người đều không bao giờ chối từ giúp đỡ khi thấy học trò vẫy xe đi nhờ".

* Bỏ học miền sơn cước...

Theo số liệu của Phòng GD-ĐT huyện Vĩnh Cửu, toàn huyện có 2.408 học sinh thuộc diện nghèo (trong tổng số hơn 23 ngàn học sinh) ở hai cấp tiểu học và trung học cơ sở. Năm học 2010-2011, trên địa bàn huyện có 210 học sinh bỏ học. Đến nay, các trường đã vận động được 40 em trở lại lớp. Ông Hoàng Đức Quang cho biết, trong những năm qua, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài huyện đã có nhiều chương trình, cử chỉ đến với học sinh nghèo, khó khăn trên địa bàn như: tặng học bổng, quần áo, sách vở, hỗ trợ ăn ở và phương tiện đi lại... "Từ sự giúp sức kịp thời của các tổ chức và cá nhân, nhiều học sinh nghèo được quay lại lớp học, được cưu mang và giúp sức. Nhờ vậy mà tỷ lệ học sinh bỏ học hàng năm giảm, nạn bỏ học vì lý do kinh tế từng bước được giải quyết dứt điểm" - ông Quang nói.

Qua tìm hiểu của chúng tôi cho thấy, tình trạng học sinh huyện Vĩnh Cửu bỏ học xuất phát từ các nguyên nhân như: điều kiện kinh tế khó khăn, gia đình ít quan tâm đến chuyện học của con cái; học sinh trong độ tuổi lao động phải vừa học vừa làm, một số học sinh bỏ học do học lực yếu kém; một bộ phận học sinh có hiện tượng di chuyển nơi cư trú, đi làm ăn xa nhà; trường học một số vùng quá khó khăn, chưa đủ điều kiện nâng cao chất lượng dạy học nên không hấp dẫn học sinh đến trường; chính quyền nhiều nơi chưa có giải pháp phối hợp ngăn chặn tình trạng học sinh bỏ học v.v... Ông Nguyễn Văn A, Hiệu trưởng Trường THCS - THPT Huỳnh Văn Nghệ (xã Phú Lý) cho biết, ngoài những nhóm nguyên nhân trên, trường ông còn xảy ra tình trạng học sinh mê chơi game, dẫn đến xem thường việc học. Trong khi đó, một phụ huynh học sinh của trường này lại phản ánh tình trạng bạo lực học đường liên tiếp xảy ra đã thật sự gây sốc và cũng là nguyên nhân dẫn đến việc con em họ sợ đến trường, bỏ học.

Xe đạp là phương tiện phổ biến của học sinh nghèo vùng sơn cước.

Với những xã trung tâm như: Tân An, Thạnh Phú và thị trấn Vĩnh An..., việc học bị xem nhẹ được xuất phát vì lý do rất đơn giản: "Nghỉ học để đi làm công nhân, đi học nghề, yêu đương sớm..." - một giáo viên cho biết. Trong khi đó, chương trình sách giáo khoa một số môn khá nặng so với trình độ học sinh, một bộ phận giáo viên chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học nên gây tâm lý chán nản cho học sinh... Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, nhiều thầy cô cho biết, đó là thực trạng đáng buồn xảy ra trong giới học đường và những bất cập trong công tác giáo dục hiện nay. Và xu hướng này có chiều hướng gia tăng trong học sinh tại những xã vùng sâu xa, học sinh trọ học xa nhà khi môi trường giáo dục chưa được sự quan tâm, giúp sức tích cực từ gia đình và xã hội.

Dù có nhiều lý do khiến các học sinh vùng sơn cước Vĩnh Cửu bỏ học nhưng ông Hoàng Đức Quang vẫn lạc quan cho rằng, tỷ lệ học sinh bỏ lớp luôn được các trường hạn chế và khống chế hàng năm (năm học 2009-2010 là 307 học sinh, năm học 2010-2011 còn 210 học sinh). Ông Quang tâm sự, ông rất thương hình ảnh đạp xe cọc cạch với lấm tấm mồ hôi trên lưng, trên mặt giữa trưa nắng cháy của học sinh vùng sâu xa nghèo khó của huyện Vĩnh Cửu. Bởi theo ông, chính sự thiếu thốn ấy sẽ là nghị lực để các em học sinh tìm kiếm tri thức, thắp sáng ước mơ bằng con đường học tập.

Đoàn Phú