Vượt lên số phận
Kỳ cuối: Những cử nhân, tiến sĩ từ đồng ruộng Phước Khánh

Các con ông Tân hồi còn nhỏ.

"Lưới tốt mới bắt được nhiều cá", đó là câu nói nằm lòng của người làm nghề chài lưới. Vậy mà với mảnh lưới không lành và chiếc xuồng cũ kỹ, ngư dân Kiều Dương Tân (ngụ tại xã Phước Khánh, huyện Nhơn Trạch) đã một đời đánh cá để nuôi các con lần lượt vào đại học, lên thạc sĩ và tiến sĩ.

>>>Kỳ 6: Ngôi nhà có 6 người mù

* Nghèo nên phải... lo cho các con học

Quay ngược thời gian 20 năm về trước, hàng ngày ông Kiều Dương Tân cùng đàn con nhỏ ra ngoài luồng sông Lòng Tàu ì ạch kéo đáy. Cá lớn thì gia đình đem ra chợ xã bán để có tiền đong gạo, còn cá vụn và tép, ruốc thì ông dồn lại đem về làm mắm. "Đó là thứ nước mắm đặc biệt mà thằng Nguyện, thằng Lam hay gánh đi bán và con bé Chung đi theo rao lảnh lót: Ai mua nước nắm nhỉ không" - ông Tân nhớ lại.

Sông Lòng Tàu quanh co, nhiều luồng lạch nên lắm cá tôm. Nhờ dòng sông này mà ông Kiều Dương Tân đã nuôi 6 người con khôn lớn và học hành đỗ đạt thành bác sĩ, kỹ sư và có người học lấy bằng thạc sĩ, tiến sĩ tại Nhật Bản. Cái tin con gái ông Tân bảo vệ thành công luận án tiến sĩ tại Nhật Bản đã gây sửng sốt cho người dân vùng sông nước Phước Khánh và các xã lân cận. Nhớ lại những ngày gian khó, ông Tân kể: "Năm năm đầu, kể từ ngày vợ chồng tôi rời tỉnh Long An về đây lập nghiệp, ky cóp mãi mới mua được mảnh lưới, chiếc xuồng cũ của người bà con bán rẻ để đánh bắt cá. Những ngày nước rong không làm đáy được thì vợ chồng tôi đi gặt, cấy, đập lúa mướn cho người dân trong vùng. Hồi đó nghèo nên các con tôi một buổi đi học một buổi ra đồng, xuống sông, rạch bắt cá, tôm, cua, còng đem về ủ làm mắm bán. Làm quần quật quanh năm như vậy thì vợ chồng tôi mới có điều kiện lo cho các con đủ ăn, đủ mặc và có điều kiện cắp sách đến trường. Đến năm 1996, khi sông Lòng Tàu được nạo vét, hàng đáy của gia đình tôi bị giải tỏa, cả nhà tưởng đi vào đường cùng...".

Khi giải tỏa hàng đáy, được ban quản lý dự án nạo vét sông Lòng Tàu hỗ trợ 21 triệu đồng, vợ chồng ông Tân quyết định bán thêm 3 sào ruộng, vay mượn thêm ít tiền, vàng để mua chiếc xáng đem đi cạp đất thuê. Nhờ vậy, cuộc sống gia đình ông từng bước khấm khá. Ông tâm sự: "Ban đầu tôi chỉ mong sao các con học đến tốt nghiệp THPT là mừng, vì hồi đó vùng đất Phước Khánh rất hiếm người có điều kiện cho con học lên cao. Nhưng mấy đứa nhỏ học rất giỏi nên tôi ráng thêm bước nữa lo cho tụi nó học lên đại học. Hồi ấy có người còn cười, trách tôi, sao không để cho tụi nó phụ làm kiếm tiền mà cho đi học thì đến bao giờ mới khá được? Ở xứ này là vậy mà, người ta lấy thúng đong lúa chứ có ai đong chữ đâu...".

Mặc cho hàng xóm, người thân cười chê, vợ chồng ông Tân cứ lầm lũi sáng ra đồng, chiều tối mới về. Và các con ông thì vẫn cứ đi học dù có khi trong nhà không đủ tiền mua tập vở, quần áo mới và tiền đóng học phí. Cho tới một ngày...

* Rời đồng ruộng để học tiến sĩ

Năm 1995, lần lượt các con gái thứ tư và thứ năm của ông Tân là Kiều Lê Vũ Thụy và Kiều Lê Thủy Chung thi đậu vào Trường đại học Y khoa và Bách khoa TP.Hồ Chí Minh. Đó là tin vui của cả gia đình, nhưng đồng thời vợ chồng ông Tân cũng rất lo lắng vì không biết lấy đâu ra tiền lo cho Chung và Thụy nhập học. Từ ngày đó, bà Lê Thị Nghi Trang, vợ ông Tân, phải dậy sớm hơn để ra đồng, còn ông Tân và con trai cả là Kiều Lê Tâm Nguyện phải gồng mình vật lộn với chiếc xáng cạp thường xuyên hỏng hóc do bị cha con ông "ép" làm việc quá sức. Riêng con trai thứ hai Kiều Lê Ngọc Lam, con trai thứ sáu Kiều Lê Trường Dương và cô gái út Kiều Lê Thuần Nhu ngoài buổi học chính, còn có phải ra đồng phụ mẹ làm đồng, cấy lúa.

Nói về những ngày tháng ấy, ông Tân bộc bạch: "Cứ thiếu đâu là tôi vay mượn tới đó, trả hết khoản này thì vay khoản khác để lo cho các con ăn học. Cũng may là các con tôi biết tiết kiệm, tụi nó chi tiêu rất dè xẻn, lại còn đi dạy kèm nên cũng giảm bớt một phần gánh nặng cho cha mẹ".

Vợ chồng ông Tân bên kỷ vật của con.

Liên tục những năm sau, Dương, Nhu cũng lần lượt trúng tuyển vào đại học. Và cũng năm đó, Chung bắt đầu chương trình nghiên cứu sinh tiến sĩ, còn Dương thì theo học chương trình thạc sĩ tại Nhật Bản với chuyên ngành công nghệ thông tin. Bà Nghi Trang cho biết: "Để lo cho các em học thành tài, 2 đứa con trai đầu của tôi phải bỏ dở việc học sau khi tốt nghiệp trung học để giúp cha mẹ. Tụi nó làm bất cứ việc gì có thể kiếm ra tiền, như đi làm xáng, làm ruộng, đến làm thuê mướn lo cho các em ăn học. Sau này thấy các em thành đạt, tụi nó mừng lắm...". Kể về cô con gái từ ruộng đồng bước lên học vị tiến sĩ, bà Trang nhớ lại: hồi năm 7-8 tuổi, Thủy Chung thường đòi theo anh trai đi bán nước mắm. Nhưng vì thương em còn nhỏ nên các anh không cho đi. Thủy Chung khóc và nài nỉ mãi nên mấy anh bảo muốn đi thì phải rao thật to: "Ai mua nước mắm nhỉ không". Vì muốn được đi bán nước mắm nên Chung không từ chối, ra đường vừa khóc vừa rao. "Nhớ lại mà thương cho tụi nhỏ. Vì nhà nghèo mà các con phải đi làm việc kiếm tiền từ nhỏ. Nhưng phải nói, tụi nó ý chí lắm mới đỗ đạt như vậy" - bà Trang xúc động nói.

Nhiều người dân tại xã Phước Khánh còn nhớ rõ chuyện cũ và lấy làm tự hào về quê nghèo có gia đình hiếu học: "Gia đình ông Tân nổi tiếng hiếu học nhất xã này. Mấy đứa con ổng giờ đây dù là tiến sĩ, thạc sĩ, bác sĩ, kỹ sư nhưng hồi nhỏ là tay cấy, tay bừa cự phách lắm đó. Nông dân thứ thiệt tụi tôi nhưng be bờ không thẳng bằng, cấy lúa cũng chậm hơn tụi nó đó chứ". Còn ông  Trần Hoàng Điệp, Phó Chủ tịch HĐND xã Phước Khánh thì nhận xét: "Ông Tân là người mở đường, khởi xướng lấy chuyện học của con cái để thoát nghèo tại xã Phước Khánh này đấy".

Đoàn Phú