Sang chấn tâm lý sau kỳ thi đại học ở học sinh

Bệnh nhân đang được tư vấn tại Trung tâm tham vấn tâm lý thuộc Bệnh viện tâm thần trung ương 2.

Trong ba tháng qua, Trung tâm tham vấn tâm lý thuộc bệnh viện tâm thần trung ương 2 đã tiếp nhận hàng trăm khách hàng là các em học sinh vừa trải qua kỳ thi đại học (ĐH) và không đạt được mơ ước  của mình. Hụt hẫng, mặc cảm, lo lắng cho tương lai... dẫn các em tới những trạng thái stress và nếu không được sự chia sẻ của cha mẹ, người thân, không được tư vấn đúng hướng các em có thể rơi vào trạng thái rối loạn  tâm thần. 

* Những dấu hiệu của bệnh lý

Bạn N.B.N là một học sinh giỏi tại một trường THPT ở TP. Biên Hòa. Suốt ba năm học ở bậc THPT, B.N luôn là học sinh khá giỏi của lớp. Sống trong gia đình có bố  mẹ làm nghề kinh doanh nên có điều kiện kinh tế khá giả, gia đình lại rất kỳ vọng vào B.N, đặc biệt là kỳ thi ĐH vừa qua của em. Tuy nhiên,  em rất ngỡ ngàng khi biết kết quả mình chỉ đậu một trường cao đẳng (CĐ), còn các trường ĐH mà em hy vọng thì lại không đậu. Gia đình thất vọng, bạn bè thì nhìn với con mắt thương hại, B.N rơi vào trạng thái lo âu và sang chấn  tâm lý nặng. Em không còn hứng thú với mọi sinh hoạt của cuộc sống, nhập học trường CĐ với trạng thái buồn bã và chán nản. Đã hai tháng nay em không thể ngồi vào bàn học, không có hứng thú trong mọi hoạt động nào và đôi khi có ý nghĩ tự tử.

Cũng gần giống như B.N, bạn P.X lại là con trai của một gia đình cán bộ tại TP. Biên Hòa. Đẹp trai, học giỏi, có nhiều tài lẻ, vui nhộn và rất hiền. P.X là niềm hy vọng của cả gia đình, khi cả hai bố mẹ đều là cán bộ trong ngành giáo dục. Trong kỳ thi ĐH vừa qua, P.X đăng ký hai trường ĐH và một trường CĐ, em tin vào khả năng của mình sẽ đỗ ít nhất là một trường ĐH. Tuy nhiên khi xem kết quả, em rất ngỡ ngàng khi biết mình không đủ điểm vào một trường nào. Điều đó làm gia đình và cả em rất buồn và thất vọng. Mặc cảm với bạn bè, làng xóm và đặc biệt bị bố mẹ la mắng nhiều. Từ một học sinh ngoan ngoãn luôn là tấm gương cho các em, bạn bè, P.X lao vào con đường ăn chơi hút sách, không còn thiết tha đến bài vở và ước mơ vào ĐH của mình nữa.

Khác với B.N và P.X , bạn T.H lại là con gái một gia đình làm nông tại huyện Dĩ An, Bình Dương. Mười hai năm liền em luôn là học sinh khá giỏi, tính tình hiền lành nhút nhát, em là niềm tự hào của gia đình, họ hàng, làng xóm. Bố mẹ em cho biết dù gia đình có khó khăn như thế nào cũng cố gắng cho em học ĐH, vì em là niềm tự hào, là tương lai của cả gia đình. Còn với T.H em rất kỳ vọng vào kỳ thi, và em đã tập trung mọi thời gian, sức lực cho kỳ thi này. Bởi vậy khi biết mình thi trượt, thậm chí không đủ điểm xét tuyển các nguyện vọng sau, em rất buồn và hụt hẫng, mặc dù được gia đình, bạn bè động viên rất nhiều, nhưng T.H không thể nào vượt qua mặc cảm và buồn chán. Em rơi vào trạng thái rối loạn lo âu và trầm cảm nặng, ám ảnh sợ về kỳ thi và suy sụp tinh thần.

Trên đây chỉ là ba trong số hơn một trăm hồ sơ mà Trung tâm tham vấn tâm lý thuộc bệnh viện tâm thần, trung ương 2 tiếp nhận. Đa số các em là những học sinh ngoan, học giỏi, được gia đình kỳ vọng rất nhiều. Ngay cả các em cũng đặt hết hy vọng vào kỳ thi ĐH của mình. Đến khi không đỗ, không đạt được kỳ vọng đó, các em rơi vào trạng thái stress. Mà nếu gia đình, nhà trường và các em không nhận biết được các dấu hiện của nó để có thể điều chỉnh tâm lý cho phù hợp, các em có thể rơi vào trạng thái rối loạn tâm thần như trầm cảm, lo âu,... các hành vi chống đối xã hội (đua xe, đánh nhau, trộm cắp...), thậm chí các tệ nạn xã  hội như ma túy, thuốc lắc, cướp giật, quan hệ tình dục không an toàn...

Theo thống kê của Trung tâm tham vấn tâm lý thuộc bệnh viện tâm thần trung ương 2  thì có đến trên 90%  các em có vấn đề về sang chấn tâm lý sau kỳ thi đại học rơi vào các gia đình có điều kiện kinh tế khá giả, sống ở thành thị. Gia đình, họ hàng và các em thường quá kỳ vọng vào kỳ thi ĐH, coi con đường vào đại học là hướng đi quyết định tương lai của mình. Do vậy, khi khi không thỏa mãn được sự kỳ vọng đó thì các em dễ rơi vào trạng thái lo âu, hụt hẫng và bế tắc. Trong khi đó, một số bậc phụ huynh lại không thông cảm, chia sẻ, động viên các em, dẫn tới cho các em những cảm giác như trên và thường đẩy các em tới những rối loạn tâm thần.

* Giải pháp phòng tránh và điều trị

 Tâm lý chung của các bậc phụ huynh và các em học sinh thì đậu ĐH mới là con đường danh giá và sáng sủa cho tương lai sau này. Điều này vô hình chung tạo một áp lực tâm lý lớn lên các bậc phụ huynh và các em. Vì vậy, trước tiên chúng ta hãy giải tỏa ngay trong đầu mình cái tâm lý đó. Bởi chúng ta thừa hiểu con đường dẫn tới thành công của một cá nhân không chỉ thể hiện qua bằng cấp mà còn bởi năng lực công tác của cá nhân đó. Do vậy, khi không đậu ĐH, các em có thể tham gia vào các lớp dạy nghề, các trường CĐ, miễn là trường đó phù hợp với khả năng và hứng thú của các em. Chính các bậc phụ huynh và giáo viên của các em chứ không phải ai khác là người trực tiếp tạo cho các em tâm lý thoải mái đó, và cách nhìn thật mở rộng về con đường nghề nghiệp của mình. Làm được điều đó, các em mới thực sự yên tâm khi chọn trường và bằng lòng với khả năng của mình, tránh một áp lực quá lớn khi các em không đậu ĐH.

 Khi chọn trường để thi vào, phụ huynh và các em nên đến các trung tâm định hướng nghề nghiệp. Ở đó các chuyên gia sẽ cho các em và phụ huynh những lời khuyên phù hợp với nhu cầu, sở thích, điều kiện và khả năng của các em khi chọn trường để thi. Ngoài ra hãy tìm hiểu kỹ về trường mình dự định thi. Điều đó giúp các em vững tin hơn trong đợt thi và chắc chắn hơn trong kết quả của cuộc thi.

 Sau kỳ thi ĐH, nếu không thỏa mãn về kết quả, các em thường rơi vào trạng thái stress, nếu không ứng phó được với stress tốt các em có thể rơi vào trạng thái rối loạn tâm thần. Vì vậy, các  phụ huynh hãy tạo điều kiện cho các em tham gia vào những tour du lịch, những chuyến dã ngoại hay đi chơi cùng gia đình. Không nên quá chỉ trích các em, mà hãy động viên, chia sẻ cùng các em, chỉ cho các em thấy con đường còn ở phía trước, hãy đứng lên và đi tiếp con đường của mình.

Với các em, nên chủ động tham gia vào các hoạt động đoàn thể, chia sẻ nỗi buồn đó với những người mình tin tưởng, bắt đầu một công việc mới như giúp đỡ cha mẹ, lên kế hoạch cho đợt chinh phục mới, coi thất bại như bắt đầu của thành công. Quan trọng là các em tự tin để tìm một hướng đi thích hợp trong tương lai, đừng quá bi quan vì mình không thi đậu đại học.

 Nếu các em thật sự đã có những dấu hiệu của một bệnh lý tâm thần, các bậc phụ huynh hãy đưa ngay các em tới những trung tâm khám và điều trị tâm lý. Ở đó các chuyên gia sẽ chẩn đoán và đưa ra hướng điều trị thích hợp. Các bậc phụ huynh nên tránh suy nghĩ đó chỉ là một trạng thái tâm lý bình thường, nên đưa các em đến càng sớm, càng tốt. Điều đó giúp ích rất nhiều trong công tác bảo vệ sức khỏe cho các em.

Lê Minh Công (Bệnh viện tâm thần TW2)