Tài sản sở hữu trí tuệ: Con đường phát triển bền vững cho doanh nghiệp

Trong nền kinh tế dựa ngày càng nhiều vào tri thức, công nghệ và thương hiệu, giá trị của doanh nghiệp (DN) không chỉ nằm ở nhà xưởng, máy móc hay vốn đầu tư mà còn ở những tài sản vô hình được tạo ra từ sáng tạo. Một sáng chế, kiểu dáng, nhãn hiệu, quy trình kỹ thuật hay bí quyết sản xuất nếu được xác lập quyền và khai thác đúng cách có thể trở thành lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Sản phẩm đèn bắt muỗi Sola của Công ty cổ phần Công nghệ Nhiệt Mặt Trời (phường Long Bình) đã được cấp chứng nhận bằng độc quyền giải pháp hữu ích.

Việc đưa sở hữu trí tuệ (SHTT) từ câu chuyện đăng ký để bảo vệ sang quản trị để tạo giá trị đang trở thành một yêu cầu quan trọng trong chiến lược phát triển DN bền vững.

Từ sản phẩm có giá trị đến tài sản có thể khai thác

Trong thực tế hoạt động sản xuất, kinh doanh, không ít DN, hợp tác xã, hộ kinh doanh và các chủ thể đổi mới sáng tạo đang sở hữu những sản phẩm, giải pháp kỹ thuật, mẫu mã, quy trình sản xuất hoặc nhãn hiệu có giá trị. Tuy nhiên, khoảng cách giữa việc có một sản phẩm tốt và sở hữu một tài sản trí tuệ được bảo hộ, có khả năng tạo ra giá trị kinh tế vẫn còn khá lớn.

Một sản phẩm được thị trường đón nhận nhưng nếu nhãn hiệu chưa đăng ký có thể đối mặt với nguy cơ bị chủ thể khác đăng ký trước. Một giải pháp kỹ thuật có khả năng thương mại hóa nhưng chưa được đánh giá về khả năng bảo hộ sáng chế có thể bị công khai, sao chép hoặc mất cơ hội xác lập quyền. Tương tự, một mẫu mã sản phẩm được đầu tư nhiều công sức nhưng không đăng ký kiểu dáng công nghiệp cũng có thể dễ dàng bị làm theo.

Theo các chuyên gia, SHTT cần được DN nhìn nhận như một bộ phận của chiến lược kinh doanh, thay vì chỉ là thủ tục pháp lý phát sinh khi có tranh chấp.

Trong bối cảnh đó, Đồng Nai đã ban hành Kế hoạch số 55-KH/TU, ngày 11-2-2026 của Tỉnh ủy (nay là Thành ủy) về đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đặt ra những mục tiêu cụ thể đối với hoạt động SHTT. Trong đó có mục tiêu số lượng đơn đăng ký sáng chế và văn bằng bảo hộ sáng chế tăng bình quân từ 16-18%/năm; đơn đăng ký bảo hộ giống cây trồng tăng từ 12-14%/năm, trong đó 10-12% được đăng ký bảo hộ ở nước ngoài; tỷ lệ sáng chế được khai thác thương mại đạt 8-10% số sáng chế được cấp văn bằng.

Theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Võ Hoàng Khai, điểm đáng chú ý là mục tiêu không chỉ nằm ở số lượng đơn đăng ký, mà còn hướng tới khai thác thương mại tài sản trí tuệ. Đây chính là bước chuyển quan trọng, bởi một văn bằng bảo hộ chỉ thực sự phát huy giá trị khi tài sản đứng sau văn bằng đó được đưa vào sản xuất, kinh doanh, chuyển giao hoặc tạo ra lợi thế trên thị trường.

Sở Khoa học và Công nghệ thời gian qua cũng phối hợp với Cục SHTT (Bộ Khoa học và Công nghệ) tiếp cận, tư vấn chuyên sâu cho các chủ thể có nhu cầu đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp; tập trung vào nhận diện đối tượng sở hữu công nghiệp, đánh giá khả năng bảo hộ, hoàn thiện hồ sơ, lập đơn và định hướng khai thác tài sản sau bảo hộ. Cách làm này giúp DN chuyển từ nhận thức sang hành động, từ ý tưởng thành sản phẩm, từ sản phẩm thành tài sản và từ tài sản thành giá trị thương mại.

Lợi thế cạnh tranh

Theo ông Trần Giang Khuê, Trưởng Văn phòng đại diện Cục SHTT tại Thành phố Hồ Chí Minh, DN cần thay đổi tư duy về SHTT, không chỉ dừng ở việc bảo hộ mà phải biết khai thác giá trị kinh tế của tài sản này. Một nhãn hiệu, sáng chế hay kiểu dáng công nghiệp không nên chỉ nằm trong hồ sơ pháp lý của DN. Đó phải là tài sản được DN chủ động quản trị, khai thác và từng bước gia tăng giá trị.

Đối với Đồng Nai, yêu cầu này càng rõ khi cơ cấu kinh tế đang chuyển mạnh sang những ngành có hàm lượng công nghệ, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng cao. Một nền sản xuất quy mô lớn không thể chỉ cạnh tranh bằng đất đai, lao động và chi phí. DN muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị phải sở hữu những yếu tố mà đối thủ khó sao chép.

Công ty TNHH Khoa học công nghệ và ứng dụng OMEGA (phường Trấn Biên) là đơn vị cung cấp những sản phẩm phục vụ chăm sóc sức khỏe người tiêu dùng. DN này rất chú trọng đến việc đăng ký bảo hộ những sản phẩm của mình, đơn cử như sản phẩm thiết bị xử lý rác của DN không chỉ được đăng ký bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp với Cục SHTT mà còn đăng ký sáng chế tại Hoa Kỳ.

Hay như Công ty TNHH Thương mại - dịch vụ - xuất khẩu cà phê mộc Mr Công (phường Long Khánh) dù là đơn vị mới bước chân vào lĩnh vực sản xuất cà phê nhưng cũng đã nỗ lực để xây dựng thương hiệu. Ông Lê Thành Công, Giám đốc công ty cho hay: Các sản phẩm tiêu dùng ở thị trường ngách mới mẻ nên DN đã chủ động để thực hiện các nhiệm vụ nhằm đảm bảo quyền sở hữu về kiểu dáng công nghiệp, nhãn mác bao bì của mình, xem đây là yếu tố quan trọng khi gia nhập thị trường.

Theo các DN, khi được xác lập quyền về SHTT, bao bì, nhãn mác, thương hiệu thì những tài sản này có thể trở thành cơ sở để DN chuyển giao công nghệ, cấp phép sử dụng, hợp tác đầu tư, gọi vốn hoặc mở rộng thị trường. Đặc biệt với những DN hướng đến xuất khẩu, việc bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng và sáng chế tại các thị trường mục tiêu cần được tính toán ngay từ đầu thay vì chờ đến khi sản phẩm đã được đưa ra nước ngoài.

Vương Thế