Hỏi - đáp về kinh tế tập thể

Hỏi: Một hợp tác xã (HTX) muốn thành lập mới cần đáp ứng những điều kiện gì theo Luật HTX năm 2023?

Trả lời: Theo Luật HTX năm 2023, HTX là tổ chức có tư cách pháp nhân, do ít nhất 5 thành viên chính thức tự nguyện thành lập, cùng hợp tác, tương trợ trong sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung về kinh tế, văn hóa, xã hội của thành viên.

Để thành lập HTX, các sáng lập viên phải vận động người có nhu cầu tham gia; chuẩn bị dự thảo điều lệ, phương án sản xuất, kinh doanh và các điều kiện cần thiết để tổ chức hội nghị thành lập. Tại hội nghị, các thành viên thông qua điều lệ, phương án sản xuất, kinh doanh, danh sách thành viên và quyết định cơ cấu tổ chức quản trị của HTX.

Người tham gia HTX phải đáp ứng điều kiện về đối tượng thành viên theo Luật HTX năm 2023; tự nguyện gia nhập, tán thành điều lệ và thực hiện nghĩa vụ góp vốn theo cam kết. Vì vậy, việc thành lập HTX không chỉ dừng ở việc có đủ 5 thành viên mà phải có sự thống nhất về mục tiêu hợp tác và phương án hoạt động cụ thể. Nguyên tắc tổ chức, hoạt động của HTX là tự nguyện, dân chủ, bình đẳng, tự chủ và tự chịu trách nhiệm.

Sau hội nghị thành lập, HTX phải thực hiện đăng ký theo quy định trước khi chính thức hoạt động. Hồ sơ đăng ký thành lập phải bảo đảm các thành phần theo Luật HTX năm 2023 và quy định hướng dẫn về đăng ký HTX.

Một điểm mới cần lưu ý là từ ngày 23-7-2026, Nghị định số 295/2026/NĐ-CP của Chính phủ về đăng ký tổ hợp tác, HTX, liên hiệp HTX có hiệu lực, thay thế Nghị định số 92/2024/NĐ-CP. Theo quy định mới, việc đăng ký HTX được thực hiện tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã. Người đại diện có thể nộp hồ sơ và nhận kết quả tại bất kỳ cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã nào trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi HTX đặt trụ sở chính; việc giải quyết hồ sơ thuộc cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã nơi HTX đặt trụ sở chính.

Nghị định số 295/2026/NĐ-CP cũng đẩy mạnh khai thác dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu. Trường hợp có thể khai thác đầy đủ, chính xác thông tin, người đăng ký không phải nộp lại một số bản sao giấy tờ đã có trong cơ sở dữ liệu.

Như vậy, điều kiện cốt lõi để thành lập HTX là có ít nhất 5 thành viên chính thức, sự tự nguyện hợp tác, điều lệ và phương án hoạt động phù hợp. Điểm đáng chú ý từ tháng 7-2026 là thủ tục đăng ký HTX được thực hiện tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

LMHTX