Chiến lược đa dạng hóa thị trường toàn cầu

Căng thẳng địa chính trị, chính sách thuế quan, các biện pháp phòng vệ thương mại cùng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về môi trường, lao động và truy xuất nguồn gốc khiến hoạt động xuất khẩu đối mặt với nhiều rủi ro.

Sản phẩm của doanh nghiệp Đồng Nai tham gia Hội chợ hàng Việt Nam tiêu biểu xuất khẩu năm 2026.

Đối với Việt Nam, xuất khẩu tiếp tục là động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào một số thị trường lớn tiềm ẩn nhiều rủi ro, thiếu tính bền vững. Do đó, đa dạng hóa thị trường đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao khả năng thích ứng và tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Tác động từ thị trường thế giới

Với nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, biến động tại các thị trường chủ lực có thể nhanh chóng tác động đến hoạt động sản xuất trong nước. Khi đơn hàng tập trung vào một số đối tác, những thay đổi về chính sách nhập khẩu, thuế quan hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật có thể ảnh hưởng đồng thời đến nhiều ngành hàng. Vì vậy, mở rộng thị trường trở thành yêu cầu để giảm thiểu rủi ro trong hoạt động xuất khẩu.

Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), trong 10 tháng của năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam vượt 1 ngàn tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 499 tỷ USD, tăng 27,4%. Kết quả này cho thấy năng lực sản xuất và tham gia thương mại quốc tế của nền kinh tế tiếp tục được cải thiện. Tuy nhiên, tăng trưởng kim ngạch chưa đồng nghĩa với cơ cấu thị trường đã cân bằng, khi hoạt động xuất khẩu vẫn tập trung đáng kể vào một số đối tác lớn.

Hoa Kỳ, Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Hàn Quốc và ASEAN tiếp tục là những thị trường quan trọng của hàng hóa Việt Nam. Đây là những địa bàn có quy mô tiêu thụ lớn, hệ thống phân phối phát triển và quan hệ thương mại được hình thành qua nhiều năm. Duy trì các thị trường này vẫn là yêu cầu quan trọng. Tuy nhiên, nếu chỉ tập trung khai thác những thị trường quen thuộc mà chậm mở rộng sang các khu vực khác, doanh nghiệp (DN) sẽ khó chủ động ứng phó khi một thị trường phát sinh biến động.

Đây cũng là vấn đề đáng quan tâm đối với các DN nhỏ và vừa. Ông Nguyễn Bá Cừ, Giám đốc Công ty TNHH MTV Thương mại sản xuất và xuất nhập khẩu Vinacivet Coffee (xã Thuận Lợi) cho biết: Sản phẩm của công ty được xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ. Tuy nhiên, những năm qua, thị trường này liên tục có biến động. Mỗi khi có chính sách mới được ban hành, DN phải linh hoạt điều chỉnh để thích ứng. Vì vậy, công ty cũng đang nghiên cứu thêm các thị trường mới nhằm duy trì doanh số xuất khẩu sản phẩm.

Để hướng tới phát triển bền vững, đa dạng hóa thị trường đang trở thành nhiệm vụ cấp thiết đối với ngành công thương. Trong dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Bộ Công thương định hướng không để thị trường nào chiếm quá 25% tổng kim ngạch xuất khẩu và không thị trường nhập khẩu nào vượt 35% tổng kim ngạch nhập khẩu. Dự thảo cũng đặt mục tiêu tỷ trọng cộng gộp của 3 thị trường xuất khẩu lớn nhất dưới 55% vào năm 2030. Đây là định hướng nhằm từng bước giảm mức độ tập trung, xây dựng cơ cấu thị trường cân bằng hơn.

Nâng cao năng lực doanh nghiệp

Một trong những hạn chế hiện nay là năng lực tiếp cận thị trường của DN trong nước chưa đồng đều. Nhiều đơn vị có sản phẩm, có khả năng sản xuất nhưng còn thiếu thông tin chuyên sâu, nhân lực ngoại thương và kinh nghiệm xử lý các yêu cầu pháp lý tại nước nhập khẩu. Không ít DN vẫn phụ thuộc vào thương nhân trung gian hoặc nhà mua hàng nước ngoài để tiếp cận hệ thống phân phối.

Trong khi đó, các rào cản thương mại ngày càng đa dạng. Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), những yêu cầu về quy tắc xuất xứ, chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại, minh bạch chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn xanh đang trở thành điều kiện quan trọng để hàng hóa duy trì khả năng tiếp cận thị trường. Điều này đòi hỏi DN phải chuẩn bị năng lực đáp ứng trước khi đưa sản phẩm vào thị trường mới. Từ tiêu chuẩn chất lượng, nhãn mác, kiểm dịch đến chứng nhận và trách nhiệm môi trường, mỗi yêu cầu đều cần được nghiên cứu kỹ. Nếu không chủ động, DN có thể phát sinh chi phí, chậm giao hàng, thậm chí mất đơn hàng khi quy định thay đổi.

Bên cạnh năng lực sản xuất, khả năng nghiên cứu, đánh giá thị trường cũng cần được xem là một phần trong chiến lược kinh doanh. Sở Công thương đã làm việc với các DN xuất nhập khẩu tiêu biểu và hiệp hội ngành hàng nhằm đánh giá tình hình xuất nhập khẩu, khả năng tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA), mức độ khai thác ưu đãi thuế quan, việc tuân thủ quy tắc xuất xứ, các rào cản kỹ thuật và yêu cầu về phát triển bền vững.

Theo Thành ủy viên, Giám đốc Sở Công thương Vũ Ngọc Long, bên cạnh việc khai thác hiệu quả các thị trường truyền thống như: Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản và châu Âu, DN cần mở rộng sang những thị trường tiềm năng như: Trung Đông, Nam Á, châu Phi và Nam Mỹ. Qua đó đa dạng hóa thị trường, giảm thiểu rủi ro và duy trì tăng trưởng bền vững.

Theo các chuyên gia, đa dạng hóa thị trường cũng là quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm rủi ro tập trung và tăng tính chủ động cho DN trong hoạt động thương mại. Khi thị trường được mở rộng trên nền tảng chất lượng sản phẩm, thương hiệu và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn, tăng trưởng xuất khẩu mới có thể duy trì ổn định, đóng góp lâu dài cho nền kinh tế.

Vương Thế