Động lực tăng trưởng từ những mô hình đô thị mới

Ðô thị sân bay, đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) là những mô hình đô thị mới sẽ được phát triển trên địa bàn thành phố Ðồng Nai thời gian tới gắn với những dự án hạ tầng quan trọng đã và đang được đầu tư xây dựng.

Dự án Kéo dài tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên đến trung tâm hành chính thành phố và Sân bay Long Thành mở ra tiềm năng phát triển TOD cho thành phố Đồng Nai.

Những mô hình đô thị mới được kỳ vọng không chỉ là nơi sinh sống của cư dân mà còn trở thành động lực tăng trưởng mới của thành phố.

Ðô thị thế hệ mới

Theo kế hoạch, Cảng hàng không quốc tế (sân bay) Long Thành giai đoạn 1 sẽ chính thức khai thác thương mại vào cuối năm 2026. Sân bay Long Thành được định hướng trở thành trung tâm trung chuyển hàng không quốc tế (hub airport) lớn nhất Việt Nam và ngang tầm khu vực.

Riêng với thành phố Đồng Nai, Sân bay Long Thành không chỉ đóng vai trò là dự án hạ tầng giao thông mà còn được kỳ vọng sẽ tạo ra “cú hích” to lớn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Mô hình đô thị sân bay gắn với Sân bay Long Thành được xác định là một trong 2 khu vực động lực phát triển mới của thành phố.

Đô thị sân bay bao gồm các hành lang kết nối, các cụm doanh nghiệp, ngành công nghiệp định hướng hàng không hỗ trợ lẫn nhau và có khả năng tiếp cận sân bay cũng như các cơ sở hạ tầng giao thông quan trọng khác của đô thị.

Nghị quyết số 16-NQ/TW, ngày 21-7-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065 đề ra nhiệm vụ phát triển tổng thể đô thị Sân bay Long Thành và vùng phụ cận đặt trong mạng lưới kết nối vùng Đông Nam Bộ, vùng đồng bằng sông Cửu Long, vùng duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên cùng hành lang kinh tế xuyên biên giới để trở thành động lực lan tỏa quan trọng của thành phố. Đặc biệt, Nghị quyết số 16 cũng xác định đô thị Sân bay Long Thành không phải là một dự án riêng lẻ xung quanh Sân bay Long Thành, mà gắn mô hình này với đô thị đa trung tâm, kinh tế số, công nghiệp hàng không, công nghệ cao và logistics liên vùng.

Bên cạnh mô hình đô thị sân bay, đô thị TOD cũng là mô hình phát triển đô thị được định hình hình thành trên địa bàn thành phố trong thời gian tới. Với 10 dự án đường cao tốc đã và đang được đầu tư xây dựng, với Sân bay Long Thành và đặc biệt là các tuyến đường sắt đô thị (metro) sẽ được đầu tư trong thời gian tới, đô thị TOD được đánh giá có nhiều tiềm năng hình thành và phát triển trên địa bàn thành phố.

Theo PGS.TS Trần Quang Phú, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai hiện có điều kiện thuận lợi để phát triển đô thị TOD khá rõ ở Việt Nam. Tiềm năng phát triển đô thị TOD của Đồng Nai đến từ sự thay đổi rất lớn về cấu trúc giao thông và không gian phát triển.

Mở không gian phát triển mới

Hiện trên thế giới có nhiều mô hình đô thị sân bay gắn với các sân bay lớn như: Schiphol (Hà Lan), Incheon (Hàn Quốc) đã được hình thành và phát huy hiệu quả thúc đẩy phát triển kinh tế. Những đô thị này không chỉ là nơi sinh sống của cư dân mà đã vươn mình trở thành những động lực tăng trưởng quan trọng.

Phối cảnh mô hình đô thị Sân bay Long Thành đoạt giải nhất Cuộc thi tuyển ý tưởng quy hoạch chung đô thị Sân bay Long Thành và vùng phụ cận.

Thành phố Đồng Nai với đô thị Sân bay Long Thành được kỳ vọng trở thành một trung tâm hàng không, logistics và dịch vụ tầm cỡ quốc tế. Đồng Nai đang tiến hành lập quy hoạch phát triển mô hình đô thị sân bay, khu thương mại tự do (FTZ) gắn với Sân bay Long Thành. Trong định hướng phát triển, Đồng Nai xác định đô thị Sân bay Long Thành và khu vực hành lang sông Đồng Nai sẽ là 2 khu vực động lực phát triển mới của thành phố.

Ông Huỳnh Hồ Đại Nghĩa, chuyên gia chính sách công, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá: Với thành phố Đồng Nai, Long Thành không chỉ là một sân bay mà còn là hạt nhân để hình thành một hệ sinh thái kinh tế mới. Giá trị lớn nhất của Sân bay Long Thành không chỉ nằm ở vận tải hành khách và hàng hóa mà còn ở các lớp dịch vụ xung quanh như: logistics, thương mại, công nghiệp kỹ thuật, đào tạo, y tế, khách sạn, hội nghị, dữ liệu, tài chính và dịch vụ quốc tế.

Trong khi đó, theo PGS.TS Trần Quang Phú, nếu phát triển hợp lý, bài bản, quy hoạch và cơ chế kiểm soát việc khai thác giá trị đất đai quanh các nhà ga phù hợp, mô hình đô thị TOD có thể trở thành một công cụ quan trọng giúp thành phố Đồng Nai chuyển từ phát triển đô thị dựa nhiều vào mở rộng không gian và phương tiện cá nhân sang phát triển đô thị có cấu trúc, kết nối tốt hơn, sử dụng đất hiệu quả và bền vững hơn.

Dự án Kéo dài tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên đến trung tâm hành chính thành phố và Sân bay Long Thành được thành phố Ðồng Nai đặt mục tiêu phấn đấu khởi công xây dựng vào cuối năm 2026.

Phạm Tùng