Chuẩn hóa vùng chuyên canh xuất khẩu

Với hơn 506,5 ngàn hécta cây công nghiệp lâu năm và hơn 104,5 ngàn hécta cây ăn trái, Ðồng Nai có lợi thế phát triển nhiều cây trồng chủ lực phục vụ xuất khẩu. Trước yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường, việc chuẩn hóa vùng chuyên canh, kiểm soát chất lượng và xây dựng chuỗi liên kết bền vững là yêu cầu cấp thiết.

Nông dân chuyển đổi canh tác đạt chuẩn xuất khẩu tại vùng chuyên canh trồng bưởi ở phường Tân Triều.

Hiện nhiều địa phương trên địa bàn thành phố đã đầu tư xây dựng các vùng chuyên canh cây công nghiệp, cây ăn trái theo tiêu chuẩn xuất khẩu. Tuy nhiên, để đáp ứng những thay đổi liên tục của thị trường, nông dân cần chuyển từ tư duy sản xuất nhỏ lẻ sang tư duy kinh tế nông nghiệp, hướng đến xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, kiểm soát chặt chẽ các khâu từ sản xuất đến tiêu thụ, xuất khẩu.

Không còn thị trường dễ tính

Những năm gần đây, yêu cầu về kiểm dịch thực vật và giới hạn dư lượng hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật trên nông sản xuất khẩu, nhất là trái cây tươi, ngày càng nghiêm ngặt. Ngay cả thị trường Trung Quốc vốn được xem là dễ tính cũng áp dụng nhiều chính sách mới với yêu cầu cao hơn đối với nông sản nhập khẩu.

Ông Lưu Húc, Giám đốc kinh doanh thị trường nước ngoài của Liên hiệp Hợp tác xã cung ứng và tiêu thụ Quảng Tây (đại diện China Coop) cho biết: Nhu cầu tiêu thụ nông sản, nhất là trái cây chất lượng cao của người tiêu dùng Trung Quốc đang tăng nhanh, mở ra dư địa lớn cho nông sản Việt Nam. Tuy nhiên, chất lượng phải bắt đầu từ vùng nguyên liệu được canh tác theo tiêu chuẩn, có hệ thống kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc và khả năng cung ứng ổn định, lâu dài.

Theo ông Lưu Húc, nông dân Việt Nam cần chuẩn hóa từ khâu trồng trọt, phân loại tại vùng nguyên liệu để bảo đảm chất lượng toàn chuỗi. Việc kiểm nghiệm ngày càng nghiêm ngặt, tập trung vào các chỉ tiêu như: dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng, vi sinh vật và những chỉ tiêu liên quan. Đồng thời cần khắc phục tình trạng thông tin sản xuất giữa các hộ còn rời rạc, bảo đảm nguồn gốc nông sản có thể tra cứu và xác định trách nhiệm khi xảy ra vấn đề.

Bà Phan Thị Thu Hiền, Giám đốc Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu II (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật) nhấn mạnh: Quy định của các nước nhập khẩu trái cây tươi từ Việt Nam ngày càng khắt khe. Hoạt động xuất khẩu sẽ chịu sự giám sát nhiều tầng, từ địa phương, Trung ương đến đối tác nước ngoài. Vì vậy, nông dân phải tuân thủ nghiêm các quy định để được cấp mã số vùng trồng xuất khẩu.

Riêng Trung Quốc, từ năm 2019 đã có những thay đổi lớn về yêu cầu nhập khẩu. Thị trường này không còn đơn thuần tiếp nhận hàng đóng gói xuất đi mà đặt ra quy định cụ thể đối với từng mặt hàng trái cây tươi. Dù điều kiện nhập khẩu khác nhau nhưng các thị trường đều yêu cầu về mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc. Nông dân và doanh nghiệp (DN) phải thực hiện thực chất, không làm theo hình thức.

Theo bà Phan Thị Thu Hiền, sản xuất nông nghiệp cần thay đổi để đáp ứng yêu cầu mới, trong đó chú trọng canh tác an toàn, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, kiểm soát dư lượng hóa chất gắn với truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Xây dựng vùng nguyên liệu bền vững

Đồng Nai thuộc tốp đầu cả nước về diện tích và sản lượng nhiều cây trồng chủ lực có lợi thế xuất khẩu như: cao su, điều, chuối, sầu riêng… Đến nay, trên địa bàn thành phố đã có 314 mã số vùng trồng xuất khẩu, với quy mô hơn 22 ngàn hécta; có 83 cơ sở đóng gói trái cây tươi xuất khẩu vào các thị trường lớn như: Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU, Australia, New Zealand…

Để đáp ứng yêu cầu thị trường, nhiều vùng chuyên canh đã ứng dụng công nghệ hiện đại như: tưới thông minh, bón phân tự động; sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV drone) kết hợp công nghệ viễn thám để phát hiện, xử lý sâu bệnh; ứng dụng cảm biến đo lường để kiểm soát các chỉ tiêu quan trọng, truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Quy trình canh tác được cập nhật hằng ngày trên nhật ký điện tử, ghi nhận thông tin chăm sóc cây trồng, loại phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và liều lượng sử dụng. Việc số hóa thông tin giúp kiểm soát quá trình sản xuất, đáp ứng yêu cầu về chất lượng và truy xuất nguồn gốc của thị trường xuất khẩu.

Ông Trần Thanh Tùng, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Phước Sơn (xã Phước Sơn) chia sẻ: Hợp tác xã phối hợp với DN ứng dụng công nghệ cao để xây dựng vùng chuyên canh sầu riêng đạt chuẩn xuất khẩu. DN hỗ trợ, chuyển giao kỹ thuật, công nghệ hiện đại cho nông dân, góp phần gia tăng giá trị trái sầu riêng.

Theo ông Tùng, ứng dụng công nghệ cao bắt đầu từ những việc cụ thể như: giám sát sức khỏe cây trồng, theo dõi biến động thời tiết. Các thành viên hợp tác xã đưa vi sinh vào hệ thống tưới để giúp giảm bệnh cho cây, tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật có lợi phát triển. Nông dân còn quản lý cỏ với mật độ phù hợp để giữ ẩm cho đất, hạn chế cạnh tranh dinh dưỡng với cây trồng; đồng thời ứng dụng vi sinh giúp cỏ nhanh hoai mục, trở thành phân bón hữu cơ.

Bên cạnh ứng dụng công nghệ, tổ chức liên kết sản xuất cũng là yếu tố quan trọng để hình thành vùng nguyên liệu đạt chuẩn. Ông Nguyễn Đình Mười, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH Thương mại dịch vụ xuất nhập khẩu Vina T&T (Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết: DN có nhu cầu nguồn cung bưởi đạt chuẩn xuất khẩu và đã khảo sát các vùng trồng bưởi tại Đồng Nai để tìm cơ hội hợp tác với nông dân xây dựng chuỗi liên kết.

Theo ông Mười, tại miền Tây, DN mất 3 năm để xây dựng, hoàn chỉnh mô hình vùng chuyên canh bưởi xuất khẩu. Điều quan trọng không chỉ là có nông dân sản xuất giỏi mà còn cần hợp tác xã làm đầu mối kết nối, tổ chức sản xuất và xây dựng chuỗi liên kết bền vững.

Chuẩn hóa vùng chuyên canh vì vậy cần gắn với liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và DN. Khi quy trình sản xuất được kiểm soát, chất lượng đồng đều và nguồn cung ổn định, nông sản Đồng Nai mới nâng cao khả năng cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu lâu dài.

Theo ông LÊ MINH HOAN, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xây dựng chuỗi liên kết bền vững cho nông sản xuất khẩu cần sự tham gia của cả hệ sinh thái, gồm: chính quyền, DN, ngành sản xuất, các cơ quan nghiên cứu khoa học và tổ chức tài chính. Trong đó, nông dân và DN cần xây dựng quan hệ đối tác, cùng kiến tạo giá trị.

Bình Nguyên