Chủ động thích ứng thuế quan và đón đầu tài chính xanh

Biến động chính sách thuế quan quốc tế đang gây sức ép lên chi phí, đơn hàng và sức cạnh tranh của doanh nghiệp (DN). Cùng lúc, yêu cầu sản xuất xanh ngày càng trở thành điều kiện cấp thiết để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sản xuất tại một doanh nghiệp ở xã An Phước.

Trước những thay đổi này, DN cần chủ động ứng phó rủi ro thương mại vừa tìm kiếm nguồn lực đầu tư công nghệ, tiết giảm chi phí và đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường.

Chủ động trước các thay đổi

Những điều chỉnh trong chính sách thương mại của các thị trường lớn, đặc biệt là Hoa Kỳ, có thể làm thay đổi giá bán, biên lợi nhuận và kế hoạch đặt hàng. Khi chi phí nhập khẩu tăng, nhà mua hàng có thể yêu cầu nhà cung cấp chia sẻ gánh nặng thông qua giảm giá, điều chỉnh đơn hàng hoặc đàm phán lại điều kiện giao hàng.

Sức ép này đáng chú ý đối với các ngành xuất khẩu chủ lực như: gỗ và sản phẩm gỗ, dệt may, da giày, cơ khí và công nghiệp hỗ trợ. Với những DN phụ thuộc nhiều vào một thị trường, biến động thuế quan còn ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất, sử dụng lao động và cân đối dòng tiền.

Theo ông Đặng Ngọc Cảnh, Giám đốc cao cấp phân tích kinh tế và nghiên cứu thị trường, Ngân hàng Thương mại cổ phần Kỹ thương Việt Nam (Techcombank), kinh tế thế giới vẫn có khả năng thích ứng, song mức độ bất định ở ngưỡng cao do xung đột địa chính trị, cạnh tranh thương mại, biến động chính sách thuế quan và sự dịch chuyển chuỗi cung ứng.

Tại Việt Nam, xuất khẩu, đầu tư công, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và các chính sách phát triển kinh tế tư nhân tiếp tục là những động lực tăng trưởng trong năm 2026. Tuy nhiên, biến động thị trường quốc tế cùng áp lực về lãi suất, tỷ giá và chi phí đầu vào đòi hỏi DN thận trọng hơn trong xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh.

Trước tình hình này, DN cần theo dõi chính sách thuế theo từng thị trường, mã hàng; xác định đúng mức thuế áp dụng, rà soát điều khoản hợp đồng và tính toán hiệu quả từng đơn hàng. Đa dạng hóa thị trường phải đi cùng nâng chất lượng sản phẩm, đảm bảo quy tắc xuất xứ và đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc của đối tác. Đây là những giải pháp thiết thực để hạn chế rủi ro và duy trì lợi thế cạnh tranh.

Bên cạnh thuế quan quốc tế, DN cũng cần kiểm soát rủi ro từ những thay đổi trong chính sách thuế trong nước. Bà Võ Hiệp Vân An, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH Deloitte Việt Nam (thành phố Hà Nội) nhận định: Lĩnh vực thuế Việt Nam đang có nhiều thay đổi. Trong bối cảnh cơ quan thuế tăng cường ứng dụng dữ liệu vào quản lý, DN cần củng cố kiểm soát nội bộ, chủ động nhận diện rủi ro và bảo đảm tuân thủ.

Đối với DN có giao dịch liên kết, hồ sơ giá chuyển nhượng, các giao dịch nội bộ và thỏa thuận tài chính cần được rà soát kỹ lưỡng. Việc lưu trữ hồ sơ đầy đủ, đảm bảo cơ sở thương mại hợp lý cho các giao dịch sẽ giúp DN hạn chế rủi ro khi cơ quan thuế kiểm tra.

Tài chính xanh mở đường cho đầu tư dài hạn

Bên cạnh ứng phó với biến động thuế quan và kiểm soát rủi ro tài chính, DN còn phải chuẩn bị nguồn lực cho chuyển đổi xanh. Khách hàng quốc tế ngày càng quan tâm đến phát thải, sử dụng năng lượng và trách nhiệm môi trường trong chuỗi cung ứng. Vì vậy, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn này ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội duy trì đơn hàng, mở rộng thị trường của DN.

Với DN sản xuất, chuyển đổi xanh có thể bắt đầu từ những hạng mục thiết thực như: thay thế thiết bị tiêu hao nhiều điện, cải tiến dây chuyền, tiết kiệm và tái sử dụng nước, kiểm soát chất thải hoặc sử dụng năng lượng tái tạo phù hợp. Những khoản đầu tư này không chỉ giúp giảm chi phí vận hành mà còn hỗ trợ DN đáp ứng yêu cầu của đối tác xuất khẩu.

Tuy nhiên, nguồn vốn vẫn là một trong những trở ngại đối với DN nhỏ và vừa (SMEs). Dù tín dụng xanh (nguồn vốn do ngân hàng và các tổ chức tài chính cung cấp để hỗ trợ những dự án mang lại lợi ích cho môi trường) tại Việt Nam tăng trưởng nhanh nhưng khả năng tiếp cận vốn của nhóm DN này vẫn gặp khó khăn. Thiếu thông tin về chương trình tín dụng, phương án đầu tư chưa khả thi hoặc chưa chứng minh được hiệu quả môi trường đều có thể trở thành rào cản.

Theo Chủ tịch Liên đoàn DN thành phố Đặng Văn Điềm, cộng đồng DN mong muốn các cơ quan liên quan sớm hoàn thiện khung pháp lý, mở rộng chương trình tín dụng xanh và có thêm cơ chế khuyến khích đầu tư công nghệ thân thiện với môi trường. Đây là những điều kiện cần thiết để DN giảm phát thải, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Với cơ cấu kinh tế công nghiệp và hoạt động xuất khẩu phát triển, Đồng Nai cần quan tâm hơn đến việc hỗ trợ DN thích ứng với những thay đổi của thương mại quốc tế. Khả năng cạnh tranh trong giai đoạn tới không chỉ phụ thuộc vào giá thành hay quy mô sản xuất, mà còn ở năng lực quản trị rủi ro, đáp ứng tiêu chuẩn thị trường và đổi mới công nghệ. Đây là những yếu tố quyết định khả năng duy trì đơn hàng, mở rộng thị trường và phát triển bền vững của DN.

DN cần được cập nhật kịp thời chính sách thuế quan, quy tắc xuất xứ theo từng thị trường; đồng thời được tư vấn quản trị thuế, kiểm soát rủi ro và lựa chọn phương án sản xuất phù hợp. Với chuyển đổi xanh, cần kết nối DN với ngân hàng và đơn vị tư vấn công nghệ, hỗ trợ xác định hạng mục đầu tư ưu tiên, đánh giá hiệu quả và hoàn thiện hồ sơ vay vốn. Qua đó giúp DN tăng khả năng tiếp cận nguồn lực, giảm chi phí và duy trì sức cạnh tranh.

Vương Thế