Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: “Chìa khóa” mở ra động lực tăng trưởng mới của Đồng Nai (Bài 2)

>>> Bài 1: Chính quyền số - nền tảng của nền hành chính hiện đại, minh bạch

Bài 2: Phát triển công nghệ chiến lược, thúc đẩy trụ cột kinh tế số

Thành phố Ðồng Nai đã và đang nỗ lực đẩy mạnh chuyển đổi số (CÐS) toàn diện. Trong đó, thành phố chú trọng phát triển trụ cột kinh tế số. Ðặc biệt, mục tiêu của Ðồng Nai là đưa tỷ trọng kinh tế số đạt trên 30% GRDP vào năm 2030.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Nguyễn Minh Quang (thứ 2, từ trái qua) trải nghiệm các sản phẩm công nghệ mới tại một triển lãm công nghệ số ở Đồng Nai.

Song song đó, thành phố còn hướng đến triển khai xây dựng danh mục các sản phẩm công nghệ chiến lược nhằm thúc đẩy các giải pháp CĐS, phát triển khoa học, công nghệ (KHCN) trên địa bàn.

Tháo gỡ “điểm nghẽn”, triển khai lộ trình phát triển kinh tế số

Kinh tế số bao gồm các ngành kinh tế số lõi và các ngành kinh tế được số hóa. Bên cạnh các ngành kinh tế số lõi, một số ngành có giá trị tăng thêm kinh tế số cao như: thương mại điện tử (TMĐT), hoạt động dịch vụ - tài chính…

Đồng Nai có nhiều điều kiện nổi bật để phát triển kinh tế số với quy mô kinh tế, dân số lớn. Đặc biệt, thành phố có lợi thế về hạ tầng kết nối, vị trí liên kết vùng và động lực phát triển từ Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Ngoài ra, Đồng Nai đứng thứ 6 cả nước về chỉ số TMĐT (EBI) năm 2026 - đây là năm thứ 9 liên tiếp Đồng Nai nằm trong tốp 10 của cả nước về chỉ số này. Các khu công nghiệp trên địa bàn thành phố đã có nhiều nhà máy xanh, thông minh của các tập đoàn, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài như: Nestlé, Bosch, Schaeffler, Meggitt, SMC, UPM, Fleming, Coherent, Kaneko…

PGS.TS HOÀNG HỮU HẠNH, Phó Cục trưởng Cục CĐS quốc gia (Bộ KHCN):

Nghiên cứu xây dựng kịch bản tăng trưởng kinh tế số

Một trong những nhiệm vụ Ðồng Nai cần tập trung là nghiên cứu xây dựng kịch bản tăng trưởng kinh tế số theo cả phương án thông thường và đột phá. Trên cơ sở đó, rà soát thực trạng, định hướng các giải pháp cụ thể để nâng cao tỷ trọng kinh tế số trong GRDP. Song song đó, địa phương cần xác định các bài toán về đột phá phát triển KHCN, ÐMST và CÐS, nhất là các lĩnh vực công nghệ chiến lược xứng tầm để thu hút các chuyên gia, nhà khoa học về nghiên cứu, triển khai, ứng dụng, chuyển giao công nghệ.

Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH Nestlé Việt Nam Khuất Quang Hưng chia sẻ: Đồng Nai có nhiều lợi thế, tiềm năng để phát triển công nghiệp hiện đại, bền vững. Công ty kỳ vọng trong thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục đẩy mạnh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo (ĐMST) và CĐS, có thêm những chương trình để đồng hành với doanh nghiệp phát triển CĐS, ứng dụng công nghệ vào sản xuất.

Theo thông cáo báo chí về Tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP và GRDP giai đoạn 2021-2025 của Cục Thống kê, kinh tế số của tỉnh Đồng Nai trước đây có xu hướng tăng trưởng khá ổn định, cả về quy mô đóng góp trong GRDP và tốc độ phát triển qua các năm. Cụ thể, giai đoạn 2021-2025, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GRDP của Đồng Nai tăng từ 6,61% năm 2021 lên 7,88% năm 2025.

Thạc sĩ Nguyễn Thị Huyền (Ban Hệ thống tài khoản quốc gia, Cục Thống kê, Bộ Tài chính) phân tích: Điều này phản ánh quá trình CĐS đang từng bước thâm nhập vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch vụ trên địa bàn. Tuy nhiên, tiến trình phát triển kinh tế số tại Đồng Nai vẫn còn tồn tại một số “điểm nghẽn” cần tháo gỡ. Điểm hạn chế của kinh tế số Đồng Nai không nằm ở quy mô nền kinh tế hay năng lực sản xuất công nghiệp, mà chủ yếu ở quy mô và mức độ phát triển của khu vực kinh tế số lõi cũng như hệ sinh thái dịch vụ số.

Vào đầu tháng 9-2026, tại buổi làm việc với thành phố về định hướng một số nội dung phát triển KHCN, ĐMST và CĐS của địa phương, Thường trực Ủy ban KHCN và Môi trường của Quốc hội đã gợi ý các hướng phát triển cho Đồng Nai về dữ liệu và AI; robot và sản xuất thông minh; công nghệ hàng không, logistics và thiết bị bay không người lái; công nghiệp hỗ trợ bán dẫn và điện tử.

Trong khi các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo truyền thống vẫn là động lực tăng trưởng chủ yếu, các ngành trực tiếp tạo ra sản phẩm, dịch vụ và nền tảng số chưa phát triển tương xứng. Đây cũng là nguyên nhân khiến tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GRDP của Đồng Nai vẫn còn thấp hơn mức bình quân chung của cả nước. Mặt khác, điều này cũng cho thấy dư địa phát triển kinh tế số của thành phố trong thời gian tới còn rất lớn nếu có chính sách thu hút đầu tư và thúc đẩy CĐS phù hợp.

PGS.TS Phùng Thế Đông, chuyên gia kinh tế của Bộ Tài chính nhấn mạnh: Triển vọng phát triển kinh tế số của Đồng Nai là tích cực. Tuy nhiên, mục tiêu đến năm 2030, tỷ trọng kinh tế số đạt hơn 30% GRDP chỉ có thể đạt được bền vững nếu địa phương chú trọng số hóa để tạo giá trị trong các lĩnh vực: công nghiệp, logistics, thương mại, nông nghiệp... Về các giải pháp chủ yếu để thúc đẩy phát triển kinh tế số, địa phương cần thiết lập cơ chế quản trị và hệ thống đo lường, chú trọng phát triển hạ tầng số, dữ liệu và nền tảng dùng chung. Đồng thời đẩy mạnh chương trình CĐS công nghiệp và nhà máy thông minh; phát triển hệ sinh thái logistics số Long Thành, phát triển công nghiệp công nghệ số và ĐMST…

Phát triển công nghệ chiến lược gắn với thực tiễn, yêu cầu phát triển của địa phương

Thành phố đang tập trung triển khai Dự án Khu công nghệ số tập trung Long Thành, xây dựng trung tâm ĐMST và CĐS, từng bước hình thành hệ sinh thái ĐMST của địa phương. Qua đó tạo môi trường thu hút đầu tư, nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ. Bên cạnh đó, Đồng Nai ngày càng thu hút được sự quan tâm đầu tư lớn của các tập đoàn, công ty lớn trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số. Đơn cử, vào tháng 7-2025, Tập đoàn Coherent (Mỹ) đã khánh thành nhà máy sản xuất chất bán dẫn tại Khu công nghiệp Nhơn Trạch 1 với tổng vốn đầu tư 127 triệu USD. Dự án góp phần khẳng định sức hấp dẫn của Đồng Nai trong lĩnh vực công nghệ cao.

Thành ủy viên, Giám đốc Sở KHCN Phạm Văn Trinh cho biết: Ngành KHCN đã xác định các định hướng, giải pháp trọng tâm, cấp bách nhằm thúc đẩy tăng trưởng đột phá. Trong đó, ngành chú trọng phát triển công nghệ lõi và hệ sinh thái số, tập trung nguồn lực làm chủ, phát triển các công nghệ chiến lược như: trí tuệ nhân tạo (AI), vi mạch bán dẫn, internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (big data), điện toán đám mây, chuỗi khối (blockchain)… Đồng thời hướng tới đưa robot thông minh và tự động hóa trở thành những công nghệ cốt lõi trong xây dựng chính quyền số và doanh nghiệp số.

Sở KHCN đã tổ chức rà soát, tổng hợp và đề xuất xây dựng danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược dự kiến triển khai trong giai đoạn 2026-2030 để đáp ứng yêu cầu phát triển KHCN, ĐMST và CĐS. Danh mục này được xây dựng theo hướng tập trung vào các lĩnh vực có vai trò quan trọng đối với thành phố như: kinh tế số, logistics, công nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ sinh học, y sinh…

Tại hội nghị tham vấn ý kiến Hội đồng Tư vấn chuyên gia về định hướng phát triển KHCN, ĐMST và CĐS đến năm 2030 trên địa bàn thành phố vào tháng 7-2026, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố Tôn Ngọc Hạnh yêu cầu: UBND thành phố, các sở, ngành liên quan cần rà soát, tổ chức những hội thảo, hoạt động cụ thể để xác định những nội dung trọng tâm, các lĩnh vực công nghệ lõi, công nghệ chiến lược của Đồng Nai, từ đó thúc đẩy phát triển KHCN, ĐMST và CĐS phù hợp với tiềm năng, lợi thế và yêu cầu phát triển của địa phương.                       

Hải Quân

Bài 3: Từ “Bình dân học vụ số” đến kết nối hệ sinh thái số