Phường Biên Hòa khai thác lợi thế sông Ðồng Nai

Với gần 10km bờ sông Đồng Nai, tuyến đường sắt hiện hữu và vị trí kết nối với các hành lang giao thông chiến lược, phường Biên Hòa đang đứng trước một bài toán quy hoạch lớn: Làm thế nào để chuyển những lợi thế sẵn có thành cấu trúc đô thị mới; đồng thời giữ được những giá trị lịch sử, cảnh quan và chất lượng sống của một đô thị đã hình thành qua nhiều thế hệ?

Toàn cảnh sông Đồng Nai đoạn qua phường Biên Hòa. Ảnh: SISP

Với diện tích khoảng 21km², dân số khoảng 84 ngàn người và gần 10km bờ sông Đồng Nai cùng tuyến đường sắt hiện hữu đi qua, phường Biên Hòa đang sở hữu những yếu tố quan trọng để hình thành một không gian đô thị có tính chất khác biệt, trở thành một trung tâm trong cấu trúc đô thị đa trung tâm của thành phố. Đồng thời kết nối khu vực đô thị hiện hữu với các cực phát triển mới, trong đó có đô thị Sân bay Long Thành.

Quy hoạch trong một cấu trúc phát triển mới

Nghị quyết số 16-NQ/TW, ngày 21-7-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065 đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy quy hoạch, tổ chức không gian phát triển mở, cấu trúc đô thị đa tầng, đa trung tâm; đồng thời phát huy hệ thống sông và hệ sinh thái tự nhiên như những trục cảnh quan chủ đạo. Trong đó, sông Đồng Nai được xác định là một trục không gian có ý nghĩa chiến lược về sinh thái, văn hóa, cảnh quan và phát triển đô thị.

Giá trị của sông Đồng Nai trước hết nằm ở vai trò sinh thái, thoát nước, cảnh quan và không gian công cộng. Đây cũng là nơi lưu giữ nhiều dấu ấn lịch sử của vùng đất Biên Hòa - Đồng Nai. Vì vậy, quy hoạch ven sông cần được tiếp cận theo hướng tổng thể. Những không gian phù hợp có thể được nghiên cứu để hình thành công viên, quảng trường, bến thuyền, không gian văn hóa, dịch vụ và các điểm nhấn đô thị. Trong khi đó, những khu vực có yêu cầu bảo vệ hành lang thoát lũ, môi trường và hệ sinh thái phải được kiểm soát chặt chẽ.

Kiến trúc sư Khương Văn Mười, nguyên Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng: Sông Đồng Nai cần được xem là trục cảnh quan chính của đô thị Biên Hòa. Việc tổ chức không gian ven sông có thể gắn với du lịch, dịch vụ, văn hóa và hệ thống không gian công cộng.

Ở một góc nhìn khác, Kiến trúc sư Nguyễn Thu Phong, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Nhà Vui đề xuất bổ sung các trục cây xanh kết nối sông Đồng Nai, sông Cái với khu vực trung tâm. Theo ông Phong, khai thác không gian ven sông phải đi cùng yêu cầu bảo vệ môi trường, sinh thái và thoát lũ.

Những ý kiến này cho thấy một yêu cầu quan trọng của đồ án quy hoạch: không gian ven sông phải trở thành một phần của cấu trúc đô thị chứ không phải những khu đất phát triển riêng lẻ nằm dọc theo bờ sông. Nếu làm tốt, sông Đồng Nai có thể trở thành trục liên kết giữa cảnh quan, văn hóa, dịch vụ, không gian công cộng và đời sống đô thị.

Không gian phát triển mới

Lợi thế thứ hai của Biên Hòa nằm ở hệ thống giao thông. Tuyến đường sắt hiện hữu đi qua địa bàn, cùng khả năng kết nối với mạng lưới đường sắt đô thị, metro trong tương lai, đường bộ, đường thủy và vị trí liên kết với Sân bay Long Thành tạo ra cơ sở để nghiên cứu các khu vực phát triển theo định hướng TOD (phát triển đô thị lấy giao thông công cộng làm trung tâm).

Vì vậy, TOD cũng được đặt trong bối cảnh phát triển mới, đáp ứng yêu cầu giải quyết đồng thời nhiều vấn đề: khả năng tiếp cận giao thông công cộng, không gian đi bộ, kết nối các phương thức vận tải, dịch vụ đô thị, không gian xanh, nhà ở, việc làm và các tiện ích phục vụ người dân. Trong đó, khu vực trung tâm gắn với chuyển đổi công năng Khu công nghiệp Biên Hòa 1; khu vực Tây Bắc gắn với cù lao Phố và cảnh quan sông Đồng Nai; các khu vực mở rộng, tái thiết và đô thị cửa ngõ.

Theo Viện Quy hoạch xây dựng miền Nam, các đầu mối giao thông công cộng có thể trở thành hạt nhân hình thành những khu vực thương mại, dịch vụ và đô thị mới. Nếu được tổ chức hợp lý, các khu vực TOD có thể tạo ra sự thay đổi về cách người dân tiếp cận đô thị: từ một đô thị phụ thuộc nhiều vào phương tiện cá nhân sang đô thị có mạng lưới giao thông công cộng hiệu quả hơn.

Theo Bí thư Đảng ủy phường Biên Hòa Nguyễn Minh Bình, quy hoạch không nên chỉ trả lời câu hỏi “đất này dùng để làm gì?” mà phải trả lời thêm “không gian này sẽ phục vụ mô hình phát triển kinh tế nào trong 10, 20 hay 30 năm tới?”. Bên cạnh đó, quy hoạch phải có tầm nhìn, khả thi; tạo động lực phát triển nhưng không đánh đổi môi trường; khai thác nguồn lực đất đai nhưng phải bảo đảm lợi ích cộng đồng; thu hút đầu tư nhưng phải giữ vững kỷ cương, công khai và minh bạch.

Với lợi thế sông Đồng Nai, đường sắt, quỹ đất và vị trí kết nối các cực phát triển mới, quy hoạch phường Biên Hòa hướng đến hình thành một không gian đô thị xanh, thông minh, hiện đại, trong đó giao thông công cộng, cảnh quan ven sông và chất lượng sống của người dân được đặt ở vị trí trọng tâm.

Hưng Cát - Nhật Hân