Sông Ðồng Nai - hệ thống sông lớn nhất Đông Nam Bộ

Bàn về vùng đất Nam Bộ, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu, Tổng Thư ký Hội Khoa học lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Vùng Nam Bộ có 3 tiểu vùng sinh thái - văn hóa cơ bản:  miền Đông Nam Bộ (đất đỏ và phù sa cổ) là vùng đồi bazan và lưu vực sông Đồng Nai, sông Sài Gòn, nơi cư trú tiền sử trên gò cao, đồi phù sa cổ và khai thác rừng ngập mặn Cần Giờ. Hai là miền Tây Nam Bộ (phù sa mới và ngập trũng) là vùng đồng bằng sông Cửu Long, tứ giác Long Xuyên. Ba là biển đảo, tuyến thương mại và nơi trú ẩn gồm: Côn Đảo, Phú Quốc, vịnh biển.

Sông Đồng Nai đoạn qua phường Biên Hòa.

Trong đó, sông Đồng Nai hệ thống sông lớn nhất Đông Nam Bộ, huyết mạch nối từ Tây Nguyên qua hồ Trị An rồi đổ ra hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ. Do đó, theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu, câu ca dao quen thuộc Nhà Bè nước chảy chia hai/ Ai về Gia Định, Đồng Nai thì về dưới góc độ văn bản học chắc chắn đây là câu ca dao của những đoàn lưu dân từ cửa biển Cần Giờ đi vào trong nội địa, khi đến ngã ba Nhà Bè nghỉ ngơi để chờ con nước. Từ đó, nếu theo sông Sài Gòn thì họ vào Gia Định, nếu theo sông Đồng Nai thì vào cù lao Phố (còn gọi là Nông Nại đại Phố, nay thuộc phường Trấn Biên) - một trong những đô thị sớm nhất và rất phồn thịnh của Nam Bộ. Rất đáng tiếc là vào thế kỷ XVIII, thương cảng cù lao Phố đã bị tàn phá…

Sông Đồng Nai cũng là một trong những tên gọi của nền văn hóa khảo cổ cách đây khoảng 3.500 năm. Cho nên có thể coi đây là một trong những con sông tạo dựng nên nền văn minh sớm nhất ở vùng đất Nam Bộ.

T.T