Cùng con vượt qua tuổi dậy thì

Tuổi dậy thì có đặc điểm tâm lý phức tạp và nhiều biến động, đòi hỏi sự quan tâm phù hợp của cha mẹ. Những thông tin chia sẻ, tâm sự của trẻ trên nhóm Facebook có tên “Con ghét bố mẹ” thời gian qua phần nào cho thấy trẻ đang rất cần một không gian sẻ chia, giải tỏa bức xúc, cần được lắng nghe, thấu hiểu.

Trẻ cần được lắng nghe, chia sẻ để có thể vượt qua những khó khăn về tâm lý của tuổi dậy thì. Trong ảnh: Thạc sĩ tâm lý Hà Văn Phúc chia sẻ với học sinh Trường TH-THCS-THPT Đinh Tiên Hoàng (phường Tam Hiệp) về cách kiểm soát cảm xúc.

Hơn hết, các em cần được đồng hành, chỉ dẫn để vượt qua những bất ổn về tâm sinh lý; để tuổi dậy thì không mang những tổn thương khó có thể chữa lành; để các em có thể trở thành những người trưởng thành tử tế, hiếu thảo, biết sống có trách nhiệm, những công dân tốt của xã hội.

Hồi chuông cảnh tỉnh về sự đứt gãy kết nối cảm xúc

Chia sẻ góc nhìn về nhóm Facebook Con ghét bố mẹ, Thạc sĩ tâm lý Hà Văn Phúc, Viện trưởng Viện Đào tạo và Phát triển nguồn nhân lực (Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng: Xét về góc nhìn chủ quan từ xã hội, chắc chắn nhiều người cho rằng đây là một nhóm tiêu cực và các bạn trẻ tham gia nhóm này sẽ bị gán mác là những “đứa trẻ hư hỏng”, “bất hiếu” và “thiếu đạo đức”. Tuy nhiên, dưới góc độ tâm lý học, hiện tượng nhóm Con ghét bố mẹ trên mạng xã hội không chỉ là một trào lưu bồng bột hay sự chống đối bề nổi, mà là hồi chuông cảnh tỉnh về sự đứt gãy kết nối cảm xúc và những tổn thương chưa được lắng nghe trong gia đình. Đây chính là môi trường mà các em muốn thể hiện, khẳng định và muốn nói lên suy nghĩ của mình.

“Phía sau câu nói cực đoan “ghét cha mẹ” thường là sự ấm ức và nhu cầu giải tỏa cảm xúc chưa được lắng nghe, thấu cảm và đáp ứng. Ngoài ra, đây cũng là một cơ chế phòng vệ về tâm lý khi các em phải sống lâu ngày trong sự áp đặt, so sánh hoặc bầu không khí căng thẳng, gay gắt với cha mẹ và cũng là vòng lặp tổn thương giữa nhiều thế hệ với nhau thông qua mạng xã hội và các hội nhóm trên mạng xã hội” - Thạc sĩ tâm lý Hà Văn Phúc phân tích.

Sau khi nhóm Con ghét bố mẹ trở nên viral (lan truyền nhanh), nhiều bậc cha mẹ đã tham gia vào nhóm này để tìm hiểu nhóm. Khi đọc được những tâm sự mang tính tiêu cực của các bạn trẻ về mối quan hệ với cha mẹ, dành những lời trách móc, thậm chí thể hiện sự tức giận, ghét bỏ, xúc phạm cha mẹ, nhiều người đã có phản ứng gay gắt, đáp trả trở lại một cách tiêu cực. Tuy nhiên, điều đó không làm cho vấn đề được giải quyết mà ngược lại sẽ càng bùng nổ phức tạp, hoặc sẽ được các bạn trẻ “che giấu” và “bộc lộ” dưới các vỏ bọc khác nhau.

“Nếu một phụ huynh đọc được tâm sự mang tính tiêu cực của chính con mình, chắc hẳn phụ huynh đó sẽ có rất nhiều cảm xúc đan xen: sốc, bất ngờ, thất vọng, hụt hẫng, tức giận, đau khổ… Tuy nhiên, việc nên làm là học cách quản lý cảm xúc và giữ bình tĩnh, không vội vàng phán xét hay đôi co; ngược lại, hãy xem đó là tín hiệu để thấu hiểu tổn thương sâu kín của con. Thay vì tìm xem ai đúng, ai sai, hãy cố gắng lắng nghe và thấu hiểu, đặt câu hỏi điều gì đang khiến con đau lòng hoặc bất lực. Đồng thời đây cũng là cơ hội để cha mẹ có thể nhìn nhận lại bản thân và gia đình, tận dụng cơ hội quan sát khoảng cách giữa các thế hệ, từ đó đánh giá lại các phương pháp giáo dục, quan tâm và dạy dỗ con phù hợp hơn” - Thạc sĩ tâm lý Hà Văn Phúc chia sẻ.

Hãy học cách làm bạn cùng con

Ở chiều ngược lại, có không ít bậc cha mẹ tham gia vào nhóm Con ghét bố mẹ và có những bài viết với lời lẽ không hay, chửi mắng, thậm chí xúc phạm trẻ, quy kết trẻ là “vô ơn”, “hư hỏng”… Nếu những lời lẽ đó các bậc cha mẹ dành cho chính con của mình thì sẽ gây nên những tổn thương tâm lý nặng nề và làm gãy đổ hoàn toàn cầu nối giao tiếp trong gia đình. Những la mắng hay công kích ngược lại sẽ chỉ khiến trẻ khép kín hoặc tìm cách chống đối mạnh mẽ hơn, khiến cho khoảng cách gia đình ngày càng nới rộng và trẻ có nguy cơ nảy sinh các hành vi tiêu cực (tự tử, tự hủy hoại…) hoặc dễ gặp phải các rối loạn tâm thần (lo âu, trầm cảm…) từ những áp lực công kích của phụ huynh trên mạng xã hội.

Vì vậy, cha mẹ cần dừng ngay việc công kích bằng những lời lẽ thô tục hay “dán nhãn” tiêu cực để phán xét trẻ trên không gian mạng. Cha mẹ nên hạ cái tôi để lắng nghe, tìm hiểu nguyên nhân về những thái độ bất mãn của con thay vì tức giận. Đồng thời cố gắng tìm cách xây dựng lại sự kết nối thực tế thông qua việc trò chuyện, tôn trọng và đồng hành cùng con bằng tình yêu thương thay vì trút giận lên bàn phím.

Thạc sĩ tâm lý Hà Văn Phúc cho biết: Trong quá trình hoạt động hỗ trợ tham vấn tâm lý học đường, có rất nhiều học sinh (độ tuổi 12-18 tuổi) tìm đến nhờ hỗ trợ, tư vấn, tham vấn tâm lý với các vấn đề hoặc khó khăn xuất phát từ các mối mâu thuẫn gia đình. Nguyên nhân chủ yếu là do ba mẹ và con cái chưa tìm được “tiếng nói chung” trong quá trình tương tác, giao tiếp về cuộc sống, học tập hay các vấn đề xã hội… khiến trẻ cảm thấy bị áp đặt, thiếu sự tôn trọng, lắng nghe từ phía gia đình hoặc do sự khác biệt, khoảng cách giữa các thế hệ dẫn đến nảy sinh những bất đồng và mâu thuẫn.

Trước khi được hỗ trợ tâm lý, có nhiều trẻ đã từng có ý định, thậm chí là kế hoạch về những hành vi tiêu cực, nguy hiểm cho bản thân. Thông qua hoạt động hỗ trợ tâm lý, các em đã được chuyên viên tâm lý lắng nghe, đồng cảm và thấu hiểu, giúp các em nhận diện các khó khăn, vấn đề mình gặp phải, từ đó có thể đưa ra những cách xử lý, giải quyết vấn đề một cách tích cực, hiệu quả nhất...

Ở giai đoạn tuổi dậy thì, các em có sự thay đổi mạnh mẽ về thể chất lẫn tâm lý, đòi hỏi phụ huynh cần đặc biệt lưu ý để đồng hành. Đặc biệt, giai đoạn này trẻ có sự biến động cảm xúc và tâm lý rất nhạy cảm, các em dễ vui buồn thất thường, cáu gắt, nhạy cảm với lời nhận xét và dễ căng thẳng hoặc tự ti về ngoại hình. Ngoài ra, trẻ ở độ tuổi dậy thì thường rất đề cao tính độc lập và cái tôi, trẻ muốn tách khỏi sự kiểm soát của cha mẹ, muốn tự quyết định và khẳng định bản thân như người lớn; đồng thời thu hẹp mối quan hệ gia đình và tìm sự kết nối, mở rộng mối quan hệ xã hội bên ngoài.

Vì vậy, vai trò của phụ huynh đồng hành cùng con trong giai đoạn này vô cùng quan trọng. Bằng việc lắng nghe và không phán xét, cha mẹ hãy kiên nhẫn lắng nghe con chia sẻ với thái độ tôn trọng, tránh chê bai hay áp đặt khiến con thu mình lại. Thể hiện sự tôn trọng không gian riêng tư bằng cách cho con khoảng trời riêng để tự lập và suy nghĩ nhưng vẫn giữ các nguyên tắc kỷ luật rõ ràng, nhất quán. Ngoài ra, việc trang bị kiến thức giới tính đúng đắn cho con là điều vô cùng cần thiết, thông qua việc chủ động trò chuyện, giải thích khoa học về những thay đổi trên cơ thể để con không hoang mang hay tìm kiếm thông tin sai lệch. Và thay vì nuôi con theo kiểu áp đặt truyền thống, cha mẹ hãy học cách làm bạn cùng con, dành thời gian tham gia các hoạt động thể thao hoặc trò chuyện nhẹ nhàng mỗi ngày để thấu hiểu tâm tư của con, từ đó gia tăng cảm xúc và sự kết nối gia đình.

Nhóm Facebook Con ghét bố mẹ được thành lập vào ngày 17-1-2021 với dòng thông tin: “Vào đây tâm sự bày tỏ những nỗi buồn trong gia đình khi bạn ghét bố mẹ”.  Thời gian gần đây, nhóm này trở nên viral, lượng thành viên tăng theo cấp số nhân, lên đến gần 400 ngàn thành viên, trong đó có rất nhiều tài khoản là của các bậc cha mẹ. Kể từ ngày 6-10, người dùng Facebook khi truy cập vào nhóm này chỉ nhận được thông tin “Nhóm không hiển thị tại Việt Nam”. Tuy nhiên, hiện có nhiều nhóm Facebook cũng mang tên “Con ghét bố mẹ” hoặc “Hội những người ghét cha mẹ” với số lượng từ hơn 1 ngàn đến gần 70 ngàn thành viên.

Tường Vi