Thành phố của những cánh rừng

Với hơn 370 ngàn hécta rừng và đất quy hoạch 3 loại rừng, Ðồng Nai đang sở hữu không gian rừng có quy mô lớn và giá trị đa dạng sinh học nổi bật nhất ở vùng Ðông Nam Bộ.

Giữa một thành phố đang chuyển mình mạnh mẽ với sân bay, đường cao tốc, cảng biển, khu công nghiệp và nhiều đô thị mới, những cánh rừng tự nhiên đã góp phần tạo nên một giá trị riêng cho Đồng Nai.

Những “kho báu” xanh

Đồng Nai đang hoàn thiện hạ tầng với hàng loạt dự án giao thông, khu công nghiệp và đô thị quy mô lớn. Nhưng nếu chỉ nhìn thành phố từ góc độ các công trình thì khó hình dung ra một không gian tự nhiên rộng lớn với nhiều hệ sinh thái quý giá.

Ở phía Nam thành phố là Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai rộng hơn 100 ngàn hécta, trong đó hơn 68 ngàn hécta rừng, còn lại là mặt nước hồ Trị An. Nơi đây đã ghi nhận hơn 1,5 ngàn loài thực vật và gần 2,8 ngàn loài động vật, trong đó có nhiều loài nguy cấp, quý, hiếm. Sự kết hợp giữa rừng, hồ và hệ sinh thái phong phú tạo nên một không gian đặc biệt cho công tác bảo tồn, nghiên cứu và khám phá thiên nhiên.

Rừng ở Vườn quốc gia Cát Tiên và tại Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai. Ảnh: Bình Đặng - Hoàng Lộc

Không gian ấy tiếp tục được mở rộng ở Vườn quốc gia Cát Tiên. Tại đây, lực lượng chức năng ghi nhận hệ động, thực vật phong phú với nhiều loài quý, hiếm. Đặc biệt, nơi đây còn lưu giữ nhiều thảm thực vật nguyên sinh, tự nhiên đặc trưng và là vùng sinh cảnh quan trọng của các loài hoang dã, trong đó có voi, cá sấu…

Ở phía Bắc thành phố, Vườn quốc gia Bù Gia Mập là “kho báu” về đa dạng sinh học. Nơi đây cũng ghi nhận hàng ngàn loài thực vật, động vật; trong đó có nhiều loài động vật quý, hiếm, nguy cấp.

Đằng sau những con số về loài động, thực vật là nỗ lực bền bỉ của Đồng Nai trong bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái. Bởi động vật hoang dã không thể tồn tại trong những khu rừng nghèo sinh cảnh, nguồn nước suy giảm; các loài cây quý hiếm cũng khó sinh trưởng ở những nơi môi trường sống bị thu hẹp, đất đai suy thoái.

Vì vậy, Đồng Nai không chỉ có diện tích rừng lớn mà còn sở hữu một “tài sản tự nhiên” quý giá cho phát triển bền vững.

Cánh cửa mới của thành phố

Giữa tháng 7-2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 188/NQ-CP về việc chuyển giao Vườn quốc gia Cát Tiên về UBND thành phố Đồng Nai quản lý. Điều này giúp thành phố gia tăng nguồn tài nguyên xanh để đưa vào bài toán phát triển lâu dài.

Cát Tiên không phải là một khu rừng thông thường. Đây là vườn quốc gia có giá trị đặc biệt về đa dạng sinh học, được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển Cát Tiên năm 2001. Đến năm 2011, khu dự trữ sinh quyển được mở rộng và đổi tên thành Khu Dự trữ sinh quyển Đồng Nai. Năm 2024, Vườn quốc gia Cát Tiên được Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) đưa vào “Danh lục Xanh” toàn cầu.

Chính vì giá trị đó, việc tiếp nhận Vườn quốc gia Cát Tiên không đơn thuần là tiếp nhận thêm một diện tích rừng mà Đồng Nai có thêm cả một hệ sinh thái với những giá trị tự nhiên, khoa học, môi trường và quốc tế đã được xác lập; đồng thời nhận thêm một trách nhiệm lớn trong quản trị tài sản sinh thái.

Theo Nghị quyết số 188/NQ-CP, thành phố sẽ xây dựng phương án quản lý nhằm nâng cao năng lực bảo vệ rừng, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, nghiên cứu khoa học, cứu hộ sinh vật rừng, hợp tác quốc tế, chuyển đổi số và phát triển du lịch sinh thái. Thành phố phải duy trì tính toàn vẹn của hệ sinh thái và các danh hiệu quốc tế của Cát Tiên.

Thành phố đang phối hợp với các bộ, ngành, địa phương liên quan để tiếp nhận, quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị của rừng. Quan điểm của thành phố là đưa rừng trở thành một phần của đời sống, kinh tế xanh và định hướng phát triển bền vững.

Khi rừng trở thành sinh kế

Giữ rừng và phát triển rừng bền vững không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng quản lý, kiểm lâm hay những chương trình bảo tồn. Đó còn là nhiệm vụ giúp người dân sống quanh rừng có sinh kế ổn định và nhìn thấy lợi ích từ việc giữ rừng.

Anh Nguyễn Đình Thắng, ở phường Trị An, là hộ dân nhận khoán bảo vệ rừng nhiều năm nay. Anh Thắng chia sẻ: "Việc nhận khoán bảo vệ rừng giúp gia đình có thêm nguồn thu nhập để trang trải cuộc sống; quan trọng hơn, người dân thấy mình có trách nhiệm với rừng. Theo tôi, nếu có thêm những mô hình tạo thu nhập hợp pháp từ rừng, người dân sẽ càng có động lực giữ rừng lâu dài".

Rừng ở Vườn quốc gia Cát Tiên.

Đồng Nai đang tìm cách tiếp cận mới trong quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị của rừng. Thành phố đề cao bảo vệ rừng nhưng cũng xác định rõ khu vực, mức độ và phương thức khai thác bền vững các giá trị. Hiện một số dự án kết hợp du lịch sinh thái ven rừng đang được thành phố mời gọi đầu tư.

Theo Thành ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lê Thị Ngọc Loan, giá trị của rừng không chỉ nằm ở bảo tồn mà còn có thể được phát huy thông qua những sản phẩm du lịch phù hợp. Vườn quốc gia Cát Tiên có thể mở ra những hành trình khám phá rừng, quan sát động vật hoang dã, nghiên cứu đa dạng sinh học. Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai có thể kết nối rừng với hồ Trị An, văn hóa và đời sống cộng đồng. Những vùng rừng khác cũng có thể hình thành các sản phẩm du lịch, giáo dục môi trường, trải nghiệm thiên nhiên với quy mô phù hợp. Khai thác hiệu quả các lợi thế này, rừng trở thành nguồn lực cho du lịch sinh thái và kinh tế xanh.

Ông Nguyễn Hoàng Hảo, Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai cho rằng: Việc quan tâm tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng đệm để cộng đồng cùng tham gia bảo vệ rừng có ý nghĩa quan trọng trong giữ rừng. Khi người dân có thu nhập từ những hoạt động hợp pháp gắn với rừng như: khoán bảo vệ rừng, du lịch sinh thái…, họ sẽ có thêm động lực bảo vệ tài nguyên mà chính mình đang sống cùng.

Rừng là một lợi thế đặc biệt của Đồng Nai so với các địa phương trong vùng và các thành phố khác. Giữ được màu xanh ấy, đồng thời phát huy những giá trị mà rừng mang lại cho cộng đồng và nền kinh tế là cách để những cánh rừng trở thành một phần của tương lai thành phố.

Ðến cuối tháng 6-2026, Ðồng Nai có hơn 370 ngàn hécta rừng và đất quy hoạch 3 loại rừng, diện tích rừng này lớn nhất khu vực Ðông Nam Bộ và là thành phố có đất rừng lớn nhất trong 9 thành phố của cả nước. Tỷ lệ che phủ rừng của thành phố đạt 25,25%. Các khu rừng giàu giá trị tự nhiên: Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Ðồng Nai, Vườn quốc gia Cát Tiên, Vườn quốc gia Bù Gia Mập…

Hoàng Lộc