Kiến tạo môi trường để phát triển nội lực kinh tế tư nhân

Sau gần 40 năm đổi mới, kinh tế tư nhân Việt Nam đã phát triển mạnh về số lượng nhưng phần lớn doanh nghiệp (DN) vẫn nhỏ về quy mô, còn nhiều “điểm nghẽn” về thị trường, vốn, khả năng dự báo chính sách và đổi mới sáng tạo.

Trong bối cảnh kinh tế tư nhân là “động lực quan trọng nhất của nền kinh tế”, ông ĐẬU ANH TUẤN, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhận định: Yêu cầu đặt ra không chỉ là tạo thêm DN mới mà quan trọng hơn là giúp DN trụ vững, tích lũy và lớn lên. Các địa phương cần tiếp tục nâng cao chất lượng điều hành, mở rộng kết nối thị trường và tạo điều kiện để DN tư nhân tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị.

Từ “đông” đến “mạnh”

* Nhìn lại gần 40 năm đổi mới, kinh tế tư nhân Việt Nam đã có bước chuyển rất lớn về vị trí. Nhưng hiện nay, khu vực này đang đứng trước những vấn đề gì, thưa ông?

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

- Hành trình phát triển của kinh tế tư nhân Việt Nam là một quá trình thay đổi rất sâu sắc về nhận thức. Từ chỗ chưa được thừa nhận đầy đủ, khu vực tư nhân từng bước được xác lập vị trí trong nền kinh tế thông qua quá trình đổi mới thể chế. Luật Công ty, Luật DN tư nhân năm 1990, Luật DN năm 1999 và quá trình hội nhập đã tạo những bước chuyển quan trọng. Đến năm 2025, Nghị quyết số 68-NQ/TW, ngày 4-5-2025 của Bộ Chính trị ban hành về phát triển kinh tế tư nhân tiếp tục tạo một bước ngoặt khi xác định kinh tế tư nhân là “động lực quan trọng nhất”, là lực lượng tiên phong trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Khi vai trò được nâng lên thì yêu cầu cũng phải thay đổi. Việt Nam hiện có hơn 1 triệu DN đang hoạt động, trong đó DN tư nhân chiếm khoảng 96,6%. Tuy nhiên, hơn 80% DN có dưới 50 lao động và hơn 70% DN có vốn dưới 10 tỷ đồng.

Vấn đề cốt lõi hiện nay là làm sao để chuyển từ một khu vực “đông nhưng chưa mạnh” thành một khu vực có nhiều DN đủ năng lực tích lũy, mở rộng quy mô và nâng cao năng suất.

* Hơn 60% DN xem tìm kiếm khách hàng là khó khăn lớn nhất năm 2025. Vì sao bài toán đầu ra lại trở nên cấp thiết như vậy?

- Đây là một thay đổi rất đáng chú ý, sức ép từ thị trường đang ngày càng lớn và bài toán đầu ra đã vượt qua những “nút thắt” quen thuộc. Khi DN không có khách hàng, không có đơn hàng thì rất khó nói đến mở rộng sản xuất hay đầu tư dài hạn. Vì vậy, chính sách hỗ trợ DN cần quan tâm nhiều hơn đến xúc tiến thương mại, kết nối cung - cầu, kết nối chuỗi cung ứng và hỗ trợ DN tận dụng các hiệp định thương mại tự do.

Công nhân sản xuất tại một doanh nghiệp tư nhân ngành cơ khí chế tạo của Đồng Nai.

Điều này cũng cho thấy thách thức trọng tâm đã thay đổi. Trước đây, chúng ta thường quan tâm nhiều đến việc làm sao để DN gia nhập thị trường. Hiện nay, khi số lượng DN đã rất lớn, câu hỏi quan trọng hơn là làm sao để DN trụ vững, tích lũy và vươn tầm. Năm 2025, có 297,5 ngàn DN gia nhập thị trường, nhưng cũng có 227,2 ngàn DN rút lui. Phần lớn DN hiện hữu vẫn chưa sẵn sàng mở rộng quy mô.

* Vốn vẫn là một cánh cửa hẹp; 75,5% DN cho biết không thể vay nếu thiếu tài sản thế chấp, theo ông, cần thay đổi điều gì?

- Đây là một “điểm nghẽn” mang tính cấu trúc. Nếu tín dụng phụ thuộc quá nhiều vào tài sản thế chấp thì DN trẻ, DN có mô hình mới hoặc DN có tiềm năng tăng trưởng nhưng ít tài sản sẽ gặp bất lợi. Điều này cho thấy tín dụng chưa thực sự vận hành theo dòng tiền, phương án kinh doanh và tiềm năng tăng trưởng của DN.

Về phía DN cần nâng cao năng lực quản trị tài chính, minh bạch thông tin và xây dựng phương án kinh doanh có khả năng thuyết phục. Về chính sách cần từng bước chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa trên tài sản thế chấp sang đánh giá dòng tiền, phương án kinh doanh và vị trí của DN trong chuỗi giá trị.

Nếu không giải quyết được vấn đề này, rất khó để DN nhỏ tích lũy đủ nguồn lực để đầu tư công nghệ, mở rộng sản xuất và nâng quy mô.

Tạo không gian để doanh nghiệp lớn mạnh

* Trong bức tranh chung đó, ông đánh giá thế nào về thực tiễn Đồng Nai và đâu là yêu cầu đặt ra cho địa phương trong phát triển kinh tế tư nhân?

- Trong kết quả phân nhóm chất lượng điều hành PCI năm 2025, Đồng Nai thuộc nhóm “khá”. Đây là một nền tảng quan trọng để địa phương tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh và hỗ trợ khu vực tư nhân.

Tuy nhiên, điều quan trọng là chất lượng điều hành phải được chuyển hóa thành kết quả phát triển thực tế của DN. Đồng Nai cần đặc biệt quan tâm đến việc kết nối DN tư nhân với các DN lớn, DN có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và các chuỗi cung ứng. Một DN nhỏ nếu hoạt động riêng lẻ sẽ rất khó lớn mạnh. Nhưng nếu từng bước trở thành nhà cung ứng, đáp ứng được các yêu cầu về chất lượng, quản trị, công nghệ thì đó sẽ là con đường thực tế để DN tích lũy và trưởng thành.

* Bên cạnh thị trường và vốn, báo cáo cũng cho thấy khả năng dự báo chính sách còn thấp, trong khi đổi mới sáng tạo là một điểm yếu. Điều này đặt ra bài toán gì?

- DN cần một môi trường chính sách minh bạch và có khả năng dự báo. Khả năng dự báo thấp có thể làm tăng chi phí tuân thủ và khiến DN thận trọng hơn với những quyết định đầu tư dài hạn.

Do đó, cải thiện môi trường kinh doanh không chỉ là cắt giảm thủ tục hành chính. Chính sách cần minh bạch, ổn định, dễ tiếp cận và dễ dự báo hơn. Cùng với đó là câu chuyện đổi mới sáng tạo. Nếu DN chỉ dựa vào lao động giá rẻ, chi phí thấp hoặc những lợi thế truyền thống thì rất khó duy trì sức cạnh tranh trong dài hạn. DN phải từng bước chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng, công nghệ, quản trị, thương hiệu và năng lực đổi mới.

“Khát vọng tăng trưởng 2 con số hay kỷ nguyên vươn mình phải được chứng minh bằng sự lớn mạnh của DN, bằng sinh kế của các hộ gia đình và bằng một môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi. Đó là sự quyết tâm rất lớn của hệ thống chính trị trong nhiệm kỳ mới và chúng ta kỳ vọng rằng các địa phương sẽ đóng vai trò quan trọng bằng nỗ lực kiến tạo để giúp soi rọi tiềm năng của khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam”.

Ông ĐẬU ANH TUẤN, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam

* Từ những vấn đề nêu trên, ông có khuyến nghị gì cho DN tư nhân và chính quyền Đồng Nai để khu vực này thực sự trở thành động lực tăng trưởng?

- Với DN, trước hết phải nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, chủ động tìm kiếm thị trường và đầu tư cho đổi mới. DN không thể chỉ chờ chính sách hỗ trợ mà phải tự nâng cao năng lực cạnh tranh của mình.

DN cũng cần nhìn xa hơn thị trường hiện tại, tìm cách tham gia vào các chuỗi cung ứng, nâng tiêu chuẩn sản phẩm và xây dựng năng lực để trở thành đối tác của những DN lớn. Khi thị trường là khó khăn lớn nhất, DN càng phải chủ động tìm kiếm khách hàng, đa dạng hóa thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Với địa phương, điều quan trọng là tiếp tục cải thiện chất lượng điều hành, tăng tính minh bạch và khả năng dự báo chính sách; đồng thời tạo điều kiện để DN tiếp cận thị trường, nguồn lực và các chuỗi giá trị. Thước đo hiệu quả phải là DN phát triển tốt, tích lũy nguồn lực, mở rộng quy mô và đổi mới công nghệ.

* Trân trọng cảm ơn ông!

Vương Thế (thực hiện)