Trao quyền cho trẻ sáng tác

Trao quyền cho tác giả trẻ em: Liệu người lớn có thực sự xem trẻ em là một nhà sáng tạo hay chỉ là độc giả? là một phiên tọa đàm nằm trong chuỗi hoạt động của Lễ hội Sách tranh thiếu nhi Việt Nam vừa diễn ra tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Các diễn giả trao đổi tại Tọa đàm Trao quyền cho tác giả trẻ em: Liệu người lớn có thực sự xem trẻ em là một nhà sáng tạo hay chỉ là độc giả? Ảnh: Thùy Trang

Nuôi dưỡng hệ sinh thái xung quanh sách

Không đơn giản là xuất bản một cuốn sách, để bán cuốn sách đó, mà các nhà xuất bản hiện nay còn nuôi dưỡng một hệ sinh thái xung quanh sách, chia sẻ những giá trị tốt đẹp, điều tử tế trong cuộc sống. Thông qua nhiều dự án, các buổi tọa đàm, bàn tròn chia sẻ… đã, đang và sẽ diễn ra, các nhà xuất bản, đơn vị làm sách gửi gắm thông điệp sâu xa hơn đó là lan tỏa tri thức, thói quen đọc, nhất là trong bối cảnh hiện nay, mạng xã hội và phương tiện công nghệ lấn lướt rất nhiều so với văn hóa đọc.

Tại tọa đàm, công chúng yêu sách được nghe câu chuyện hợp tác của Dự án Ô cửa sách và Chi nhánh Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam. Thạc sĩ Vũ Thị Thanh Tâm, Giám đốc Công ty Phát triển văn hóa đọc Ô cửa sách kể: “Trong Chương trình Kể chuyện trên những đám mây cho trẻ trong thời Covid-19, tôi thường đăng tải thông tin về các buổi kể chuyện và lãnh đạo Chi nhánh Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam đã liên hệ, hỏi về những tác phẩm được kể trong chương trình. Từ đó, Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam trở thành người đỡ đầu cho các ấn phẩm của Ô cửa sách qua 2 phương thức: mua bản quyền để trực tiếp phát hành, hoặc liên kết xuất bản, hỗ trợ hoàn thiện quy trình biên tập và thủ tục pháp lý nhằm cùng Ô cửa sách ra mắt các tác phẩm do trẻ em sáng tác”.

Trẻ trở thành chủ thể sáng tạo

Thời điểm dịch bệnh Covid-19 phải cách ly, mất kết nối nhưng trẻ nhỏ và những người yêu trẻ lại kết nối với nhau nhiều hơn thông qua các chương trình, dự án cộng đồng. Chương trình Kể chuyện trên những đám mây diễn ra hàng tuần trong khoảng một năm, lúc cao điểm bùng nổ Covid-19 cho đến khi trẻ đến trường lại. Một vấn đề đặt ra đối với những người kể, trong đó có chị Tâm đó là nguồn chuyện kể bị “vơi” dần  và phải đảm bảo vấn đề về bản quyền. Lúc này, chị Tâm đã nảy ra ý tưởng lấy chất liệu là những câu chuyện diễn ra trong thời dịch Covid-19 do trẻ kể lại, sau đó thêm yếu tố hài hước, cảm động… để xuất hiện trong các chương trình kể chuyện. “Lúc đó, các câu chuyện hình thành từ ý tưởng của các bạn nhỏ. Các bạn nhỏ đã trở thành chủ để sáng tạo. Trong bối cảnh phải ra mắt các câu chuyện rất nhanh phục vụ chương trình, tôi cho các em nhỏ đảm nhận luôn phần vẽ tranh. Từ một số hình vẽ ứng dụng Canva, một số hình các em vẽ thêm, sau này các em vẽ tay toàn bộ và xuất bản được sách” - chị Thanh Tâm chia sẻ.

Từ những cuốn sách ban đầu được xem là thử nghiệm, qua rất nhiều thăng trầm, trắc trở, các thành viên Ô cửa sách đã kiên trì con đường của mình, các tác giả nhí đã xuất bản được nhiều sách hơn, nhất là gặt hái được nhiều thành công khi đoạt được các giải thưởng có uy tín. Bộ sách Covid trong mắt trẻ thơ ra đời đầu năm thì đến tháng 4-2023, bộ sách lọt vào tốp 8 Giải thưởng thiếu nhi Dế mèn và Giải triển vọng cho trẻ em. Năm 2024, tác giả Sinh Hùng nhận Giải Khát vọng Dế mèn khi 14 tuổi, tác giả Trọng Hiếu đoạt giải ba Đóa hoa đồng thoại khi 12 tuổi. Vừa qua, tác giả Nhã Uyên vào chung khảo Giải thưởng Thiếu nhi Dế mèn 2026 khi mới 10 tuổi… “Tôi luôn có một niềm tin mãnh liệt khi khẳng định chất lượng sách của mình một ngày nào đó các nhà xuất bản sẽ đầu tư” - chị Thanh Tâm chia sẻ.

Những sáng tác phản ánh đúng độ tuổi, tâm lý, mong ước của trẻ

Khẳng định những bộ sách tranh do trẻ em sáng tác không hoàn mỹ, không hoàn hảo theo cách nhìn của những người làm nghề chuyên nghiệp, bà Nguyễn Thị Thu, Trưởng chi nhánh phía Nam, Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam nhấn mạnh: “Chính các em vẽ cho các em, các em là chủ thể sáng tạo, nên nét vẽ của các em ngây thơ, mộc mạc, không thiên nhiều về yếu tố kỹ thuật, mà mang nhiều về cảm xúc, phản ánh đúng độ tuổi, đúng tâm lý, đúng mong ước, đúng chia sẻ của các bạn nhỏ. Đó chính là giá trị mà chúng tôi hướng tới và luôn ủng hộ”.

“Tôi rất tự hào vì sách tranh do các con vẽ tay, nhất là trong thời minh họa kỹ thuật số, thời trí tuệ nhân tạo lên ngôi. Tôi không cảm thấy xấu hổ vì các con tô màu lem nhem, trái lại, đó là sự bảo chứng của sáng tạo, là sự mộc mạc và tôi tin rằng là dấu ấn làm nên dòng sách của mình. Tôi cũng tạo điều kiện để các con tự do sáng tác. Tất nhiên, trong quá trình biên tập, cũng phải có vai trò của người biên tập như: sửa câu chữ, hình ảnh cho phù hợp nhưng phải là sửa chữa nhỏ, không đụng chạm nhiều vào tác phẩm của các con” - chị Thanh Tâm cho biết.

Chia sẻ về nội dung này, chị Hồng Anh, người dẫn dắt buổi tọa đàm cho biết: Trong lần làm thành viên một hội đồng thẩm định sách cho trẻ và có mời một số bạn đọc nhỏ tuổi đến tham gia thẩm định. Kết quả, các bạn nhỏ đã bình chọn yêu thích sách của các tác giả nhí của Ô cửa sách...

Những câu chuyện tại tọa đàm cho thấy có sự khác nhau giữa suy nghĩ và cảm quan về sách tranh giữa người lớn và trẻ nhỏ. Tôn trọng và khuyến khích trẻ đọc, vẽ và sáng tác sách tranh chính là một trong những cách hữu hiệu để người lớn, những bậc làm cha mẹ có thể nuôi dưỡng tâm hồn, nhân cách, trí tuệ cho trẻ nhỏ…

Thùy Trang