Câu chuyện hợp tác xã

Mặc dù có tổ chức liên kết, chỉ đạo là Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, có Luật Hợp tác xã, được hưởng nhiều ưu đãi trong quá trình hoạt động về thuế, lãi suất, chính sách… nhưng cho đến nay, sau nhiều năm thành lập hàng loạt hợp tác xã vẫn bị đánh giá là yếu kém, đặc biệt là hợp tác xã nông nghiệp.

Mặc dù có tổ chức liên kết, chỉ đạo là Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, có Luật Hợp tác xã, được hưởng nhiều ưu đãi trong quá trình hoạt động về thuế, lãi suất, chính sách… nhưng cho đến nay, sau nhiều năm thành lập hàng loạt hợp tác xã vẫn bị đánh giá là yếu kém, đặc biệt là hợp tác xã nông nghiệp. Nhiều hợp tác xã nông nghiệp đã giải thể, và điều này không chỉ xảy ra tại Đồng Nai, nhiều địa phương khác cũng vấp phải những khó khăn tương tự trong quá trình thành lập và duy trì các  hợp tác xã.

Câu hỏi đặt ra là: có cần duy trì hình thức hợp tác xã trong bối cảnh hiện tại, đặc biệt là các hợp tác xã nông nghiệp? Thực tế là cần, thậm chí rất cần. Bàn riêng ở lĩnh vực nông nghiệp, với thực trạng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, người nông dân mạnh ai nấy làm, nông sản ai nhà nấy bán… đã dẫn đến biết bao thất bát, khó khăn cho nông dân Việt. Hợp tác xã là mô hình cần thiết để liên kết nông dân lại với nhau, sản xuất lớn, tiêu thụ lớn. Nông dân khi liên kết với nhau trong cùng một hợp tác xã được điều hành hiệu quả, họ có thể sản xuất lớn hơn, cùng gieo trồng và áp dụng các biện pháp kỹ thuật tăng năng suất với giá thành rẻ hơn. Và do đủ số lượng với chất lượng sản phẩm đồng đều, họ bán được giá hơn. Đó là cách hiểu đơn giản nhất về hợp tác xã. Thực tế muôn màu muôn vẻ và đặt người nông dân vào nhiều lựa chọn với những rủi ro khác nhau, nhưng nhiều chuyên gia kinh tế đã khẳng định, càng hội nhập sâu, vai trò của hợp tác xã trong sản xuất nông nghiệp càng quan trọng.

Nhiều quốc gia có nền nông nghiệp phát triển đã thành công với mô hình hoạt động của các hợp tác xã, như: Anh, Ấn Độ, Israel, Thái Lan, Trung Quốc… Trong đó, Anh có hàng ngàn hợp tác xã với hàng triệu xã viên và có những hợp tác xã hoạt động lớn mạnh được điều hành chuyên nghiệp không kém những tập đoàn kinh tế lớn. Về mục đích, ngoài giải quyết nhu cầu kinh tế, nhiều nước trong đó có Việt Nam, cũng nhìn nhận vai trò của HTX trong việc giải quyết các vấn đề xã hội thông qua việc tương trợ lẫn nhau giữa các nông dân để giảm đói nghèo, thậm chí làm giàu.

Những đánh giá về tồn tại trong hoạt động các hợp tác xã Việt Nam hiện thường xoay quanh: quy mô hoạt động sản xuất - kinh doanh của hợp tác xã còn quá nhỏ, thiếu vốn, thiếu cơ sở vật chất, nội dung hoạt động còn đơn điệu. Nổi lên trong số đó, có lẽ là trình độ cán bộ quản lý yếu kém của các hợp tác xã nông nghiệp, bởi tình trạng “cây nhà lá vườn” về nhân lực.

Phân tích các khía cạnh yếu kém, đề ra giải pháp và hướng đi cho hoạt động của hợp tác xã hiện tại là một vấn đề quá lớn và nhiều chuyên gia đã tham gia bàn thảo. Nhưng trước hết, có lẽ các hợp tác xã cần đến những nhà quản lý chuyên nghiệp hơn, không phải với tư duy của những nông dân mà là với tư duy của doanh nghiệp, vì trước hết hợp tác xã phải đảm bảo hoạt động được như một “cơ thể sống” với những xoay trở về nguồn vốn, nguyên liệu đầu vào, thị trường trong nước, khả năng xuất khẩu… Nhà nước chỉ có thể hỗ trợ về chính sách, không thể “lo” luôn cả những vấn đề cụ thể.

VI LÂM