Mô hình tăng trưởng mới  mang tầm chiến lược

Văn kiện Ðại hội XIV của Ðảng xác lập mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam: “Cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa, lấy khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ÐMST) và chuyển đổi số (CÐS) làm động lực chính”.

Lãnh đạo xã Phú Trung tham quan mô hình sản xuất, kinh doanh giỏi của xã. Ảnh: CTV

Mô hình tăng trưởng mới theo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng không chỉ là lựa chọn kinh tế mà là một định hướng phát triển mang tầm chiến lược, thể hiện bản lĩnh, trí tuệ và sự chủ động của Đảng trong việc dẫn dắt đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, hiện đại, bền vững và nhân văn hơn.

Tính tất yếu của chuyển đổi mô hình tăng trưởng mới

Theo Thạc sĩ Trương Thị Thanh Thùy, giảng viên Khoa Kinh tế chính trị, Học viện Chính trị khu vực II (Thành phố Hồ Chí Minh), thực tiễn phát triển kinh tế Việt Nam những năm gần đây cho thấy, mô hình tăng trưởng theo chiều rộng đang dần bộc lộ nhiều hạn chế. Trong giai đoạn trước, tăng trưởng kinh tế chủ yếu dựa vào mở rộng vốn đầu tư, khai thác tài nguyên và lợi thế lao động chi phí thấp. Mô hình này đã góp phần giúp Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng khá cao trong thời gian dài. Theo đó, GDP bình quân giai đoạn 2011-2015 đạt khoảng 6,5%.

Tuy nhiên, sang giai đoạn 2016-2020, tăng trưởng giảm xuống 5,9%/năm, phản ánh xu hướng chậm lại của tăng trưởng kinh tế. Bước sang giai đoạn 2021-2025, tăng trưởng kinh tế có sự phục hồi, tăng lên 6,3%/năm dù nền kinh tế chịu nhiều tác động của đại dịch Covid-19 và những biến động của kinh tế thế giới. 

Thạc sĩ TRƯƠNG THỊ THANH THÙY, giảng viên Khoa Kinh tế chính trị, Học viện Chính trị khu vực II chia sẻ: Có thể khẳng định mô hình tăng trưởng mới theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng là định hướng chiến lược quan trọng, tạo nền tảng để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng đất nước phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới.

Song, xét về bản chất và số liệu cho thấy, tốc độ tăng trưởng của Việt Nam có xu hướng dao động và chưa thực sự bền vững, phản ánh những giới hạn của mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào mở rộng vốn và lao động. Hiệu quả sử dụng nguồn lực của nền kinh tế cũng cho thấy nhiều dấu hiệu hạn chế. Đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế của Việt Nam có xu hướng gia tăng những năm gần đây nhưng so với các nền kinh tế phát triển trong khu vực, mức đóng góp của TFP vẫn còn khiêm tốn.

Bên cạnh đó, Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức mới như: biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên, già hóa dân số và áp lực cạnh tranh trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 diễn ra mạnh mẽ.

Trước những vấn đề nêu trên, trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa, lấy KHCN, ĐMST và CĐS làm động lực chính.

Trong mô hình này, KHCN, ĐMST và CĐS không còn là yếu tố hỗ trợ mà trở thành nguồn lực then chốt, có vai trò dẫn dắt toàn bộ quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng cũng chỉ rõ yêu cầu: “Thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất và phương thức sản xuất mới, trọng tâm là phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, xây dựng xã hội số, thân thiện với môi trường sinh thái”.

Cách tiếp cận này cho thấy, Đảng không đơn thuần lựa chọn các mô hình kinh tế đang thịnh hành trên thế giới mà đặt các mô hình đó trong một cấu trúc phát triển tích hợp. Trong đó, kinh tế số giữ vai trò nền tảng của công nghệ, dữ liệu và ĐMST, tạo điều kiện nâng cao năng suất lao động, hiện đại hóa quản trị và hình thành các phương thức sản xuất mới.

Kinh tế xanh định hướng quá trình tăng trưởng theo hướng giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Kinh tế tuần hoàn đóng vai trò cấu trúc tổ chức sản xuất - tiêu dùng nhằm tối ưu hóa vòng đời sản phẩm, giảm chất thải và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Sự tích hợp của các cấu phần này phản ánh tư duy phát triển hiện đại, trong đó tăng trưởng kinh tế không còn được đo lường đơn thuần bằng tốc độ hay quy mô mà được đánh giá thông qua chất lượng tăng trưởng, mức độ bền vững và khả năng lan tỏa lợi ích xã hội.

Phản bác quan điểm sai trái

Thạc sĩ Trương Thị Thanh Thùy cho rằng: Quá trình xây dựng và thực hiện mô hình phát triển bền vững tại Việt Nam, bên cạnh những thuận lợi và kết quả bước đầu, vẫn tồn tại một số luận điệu xuyên tạc, phủ nhận bản chất khoa học và tính ưu việt của định hướng phát triển mà Đảng ta đã lựa chọn. Các quan điểm sai trái thường lợi dụng những khó khăn trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng để bóp méo đường lối phát triển của Việt Nam. Từ đó gieo rắc hoài nghi về năng lực lãnh đạo của Đảng và con đường phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Một trong những luận điệu xuyên tạc là “Việt Nam vẫn chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá, coi nhẹ môi trường”.

Thạc sĩ Trương Thị Thanh Thùy cho biết: Từ Đại hội lần thứ XI trở đi, Đảng đã xác định nguyên tắc “không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng bằng mọi giá”. Đến Đại hội lần thứ XII, tư tưởng phát triển bền vững được nâng lên một bước với yêu cầu “tăng trưởng xanh, ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu”.

Đặc biệt, Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030 đã được phê duyệt, đặt mục tiêu cắt giảm cường độ phát thải khí nhà kính, chuyển đổi năng lượng, thúc đẩy tiêu dùng bền vững. Tại Hội nghị Biến đổi khí hậu Liên hợp quốc năm 2021 (COP 26), Thủ tướng Chính phủ đã cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 là minh chứng rõ ràng cho quyết tâm chính trị cao của Việt Nam về phát triển bền vững, môi trường không chỉ là “vấn đề phụ” mà còn là một tiêu chí phát triển chủ đạo trong thời kỳ mới.

Bên cạnh đó, thế lực thù địch thường rêu rao “Đảng Cộng sản không thể dẫn dắt một mô hình tăng trưởng bền vững vì thiếu cạnh tranh”.

Thạc sĩ Trương Thị Thanh Thùy cho biết: Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã làm rõ bản chất vai trò của Đảng trong mô hình tăng trưởng mới khi khẳng định: “Đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực quản lý, quản trị và kiến tạo phát triển của Nhà nước; phát huy đầy đủ vai trò của thị trường trong phân bổ nguồn lực, đồng thời đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa”. Điều này cho thấy, Đảng không thay thế thị trường cũng không can thiệp hành chính vào hoạt động sản xuất, kinh doanh mà giữ vai trò định hướng chiến lược, hoàn thiện thể chế và kiến tạo môi trường phát triển. Cách tiếp cận này đã tạo điều kiện cho kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ, cho ĐMST và CĐS lan tỏa sâu rộng trong nền kinh tế.

Các thế lực thù địch cũng rêu rao, mô hình tăng trưởng mới chỉ là “sao chép xu hướng quốc tế”.

Để phản bác luận điệu xuyên tạc này, Thạc sĩ Trương Thị Thanh Thùy dẫn chứng, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã nêu rõ: “Đổi mới mô hình phát triển đất nước trên cơ sở tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam và xu thế phát triển của thời đại”. Mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam không phải là sự sao chép máy móc mà là kết quả của quá trình lựa chọn có cơ sở khoa học, xuất phát từ yêu cầu nội tại của nền kinh tế và mục tiêu phát triển xã hội chủ nghĩa. Các mô hình kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế chia sẻ được tích hợp trong một tổng thể thống nhất, gắn với yêu cầu phát triển lực lượng sản xuất mới, nâng cao năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng, đồng thời bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội.

Việc xác lập mô hình tăng trưởng mới theo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng thể hiện bước phát triển mới trong tư duy lý luận và thực tiễn của Đảng về tăng trưởng và phát triển ở Việt Nam. Mô hình này không chỉ nhằm khắc phục những hạn chế của mô hình tăng trưởng truyền thống mà còn hướng tới xây dựng nền kinh tế phát triển dựa trên tri thức, KHCN, ĐMST và CĐS, gắn với yêu cầu phát triển bền vững và bao trùm. Cách tiếp cận tích hợp các mô hình kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế chia sẻ trong một chỉnh thể thống nhất cho thấy sự chủ động, sáng tạo của Đảng trong việc lựa chọn con đường phát triển phù hợp với điều kiện Việt Nam và xu thế của thời đại.

Phương Hằng