Khi nào nên điều trị phơi nhiễm HIV?

Hiện nay, tình trạng bơm kim tiêm vứt bừa bãi trong một số khu vực dân cư, khiến không ít người hoang mang khi đạp phải. Vậy, nếu không may gặp những tình huống này hoặc một số người vì công việc phải tiếp xúc với yếu tố lây như: máu, dịch tiết của người có HIV... thì phải xử lý như thế nào và nguy cơ lây nhiễm HIV ra sao?

Hiện nay, tình trạng bơm kim tiêm vứt bừa bãi trong một số khu vực dân cư, khiến không ít người hoang mang khi đạp phải. Vậy, nếu không may gặp những tình huống này hoặc một số người vì công việc phải tiếp xúc với yếu tố lây như: máu, dịch tiết của người có HIV... thì phải xử lý như thế nào và nguy cơ lây nhiễm HIV ra sao?

* Nguy cơ lây nhiễm HIV

Theo khuyến cáo của Trung tâm phòng chống HIV/AIDS của tỉnh, những trường hợp có nguy cơ lây nhiễm HIV cao là do bị kim có chứa máu đâm xuyên qua da gây chảy máu hay tổn thương da  sâu do dao mổ hoặc các ống nghiệm chứa máu và các chất dịch cơ thể của người có HIV bị vỡ, bắn vào các vùng da, niêm mạc bị tổn thương, viêm loét hoặc xây xát từ trước...  Nếu máu và dịch tiết của người có HIV bắn vào những vùng da lành (không bị tổn thương hay xây xước) thì không có nguy cơ lây nhiễm HIV.

Kim tiêm vứt bừa bãi trong bãi đất trống ở xã An Hòa, TP.Biên Hòa.

Khi không may gặp phải các trường hợp nêu trên, người dân cần đến Phòng tư vấn, xét nghiệm tự nguyện (VCT) của trung tâm, và các phòng VCT trên địa bàn tỉnh để được tư vấn và điều trị kịp thời. Phơi nhiễm HIV được hiểu là một người có nguy cơ bị nhiễm HIV sau khi tiếp xúc với các yếu tố nêu trên. Những người có nguy cơ phơi nhiễm HIV không chỉ là những người nghiện chích ma túy mà còn là những người trực tiếp chăm sóc, điều trị, chữa bệnh hay có công việc liên quan đến những người có HIV như nhân viên ngành y tế, hay công an bị phơi nhiễm HIV khi đang làm nhiệm vụ, thậm chí những người dân bình thường cũng có nguy cơ bị phơi nhiễm HIV (do đạp phải kim tiêm khi đang lao động, quan hệ tình dục với gái mại dâm mà không sử dụng bao cao su...). Thậm chí, trẻ em cũng không tránh khỏi nguy cơ bị phơi nhiễm (do sinh ra từ bà mẹ nhiễm HIV).

Vì vậy, điều trị phơi nhiễm HIV là biện pháp nhằm chống lại sự xâm nhập và phát triển của virus HIV (nếu có) trong cơ thể sau khi cơ thể đã tiếp xúc với virus HIV. Người bị phơi nhiễm cần tiến hành điều trị bằng phác đồ mà Bộ Y tế đã quy định (thuốc điều trị phơi nhiễm) càng sớm càng tốt, thời gian vàng để điều trị là từ 2 - 6 giờ đầu và không quá 72 giờ sau khi bị phơi nhiễm. Được biết, trong 9 tháng năm 2010, Phòng VCT đã tư vấn và điều trị cho 156 người, trong đó có 104 người có nguy cơ và 51 người phơi nhiễm HIV (hầu như 100% sau quá trình điều trị đều có kết quả âm tính với HIV). Hiện nay, ngày càng có đông người đến tư vấn tại Phòng VCT, trong đó có nhiều người bị phơi nhiễm với HIV.

* Điều trị phơi nhiễm HIV

Khi đến Phòng VCT, người bị phơi nhiễm sẽ được tư vấn về nguy cơ nhiễm HIV, viêm gan B, C... đồng thời, cung cấp các thông tin cần thiết và thích hợp về dự phòng lây nhiễm. Bên cạnh đó, người bị "phơi nhiễm" cũng cần nắm rõ các tác dụng phụ của thuốc và triệu chứng của nhiễm trùng tiên phát như: sốt, phát ban, buồn nôn hoặc nôn, thiếu máu, nổi hạch... và những thông tin về phòng lây nhiễm cho người khác (người bị phơi nhiễm có thể lây HIV cho người khác dù xét nghiệm HIV âm tính (thời kỳ cửa sổ).

Kế đó là việc tiến hành điều trị phơi nhiễm bằng phác đồ thuốc mà Bộ Y tế quy định. Đồng thời, xác định nguồn phơi nhiễm. Đối với nguồn gây phơi nhiễm có xét nghiệm HIV âm tính có thể xem xét ngừng điều trị. Đối với nguồn gây phơi nhiễm có xét nghiệm HIV dương tính thì tiếp tục điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ. Riêng trường hợp người bị phơi nhiễm có xét nghiệm HIV dương tính thì không tiến hành điều trị dự phòng sau phơi nhiễm và sẽ giới thiệu bệnh nhân chuyển đến các cơ sở chăm sóc và điều trị HIV/AIDS để được theo dõi, điều  trị như những người đã nhiễm HIV khác. Nếu phơi nhiễm không có nguy cơ thì tư vấn cho bệnh nhân không cần điều trị dự phòng phơi nhiễm. Đối với những trường hợp không xác định được tình trạng HIV của nguồn  gây phơi nhiễm thì cần được xử lý như là trường hợp phơi nhiễm với nguồn HIV dương tính.

Người điều trị phơi nhiễm sau khi được điều trị theo phác đồ cần xét nghiệm lại sau 1 tháng, 3 tháng và 6 tháng. Trong thời gian điều trị phơi nhiễm, cần được tư vấn tuân thủ điều trị và áp dụng các biện pháp an toàn phòng lây nhiễm HIV cho người khác. Chi phí điều trị khoảng 800.000 đồng/người, thời gian điều trị là một tháng: miễn phí với công an đang làm nhiệm vụ, cán bộ y tế đang làm công tác chuyên môn (phải có giấy xác nhận của thủ trưởng cơ quan). Tuy nhiên, mỗi lần điều trị phơi nhiễm thường kéo dài và có những ảnh hưởng nhất định đến sức khỏe, kinh tế, tâm lý... Chính vì vậy, không coi điều trị phơi nhiễm là biện pháp bảo vệ bản thân khỏi nguy cơ lây nhiễm HIV mà cần chủ động phòng tránh lây nhiễm HIV bằng các biện pháp tích cực, chủ động hơn hơn.

Minh Hoàn – Ngọc Thư