Quỹ Học bổng quốc gia: Mở rộng cơ hội, bảo đảm đúng đối tượng

Học sinh, sinh viên và những người học đáp ứng điều kiện sẽ nhận học bổng hỗ trợ học tập, nghiên cứu và phát triển năng lực từ Quỹ Học bổng quốc gia.

Nghị định số 317/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, quản lý và sử dụng Quỹ Học bổng quốc gia (HBQG), gọi tắt là  Nghị định số 317, chính thức có hiệu lực từ tháng 10-2026. Đây chính là cơ sở pháp lý cho việc triển khai các chương trình học bổng phục vụ học tập, nghiên cứu, phát triển kỹ năng nghề và năng lực của người học.

Đại diện Ban Giám hiệu Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh (phường Tam Hiệp) trao thưởng cho học sinh giỏi năm học 2025-2026. Ảnh: ĐVCC

Nhiều nhóm học bổng, tiêu chí xét chọn riêng

Theo Nghị định số 317, Quỹ HBQG là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, có nhiệm vụ huy động, tiếp nhận, quản lý và sử dụng các nguồn lực để cấp học bổng, hỗ trợ người học theo quy định.

Theo khoản 1, Điều 12 của Nghị định số 317, Quỹ HBQG tổ chức 5 nhóm chương trình học bổng, gồm: học bổng tài năng; học bổng cho người học đi học tại nước ngoài; học bổng theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; học bổng thu hút người nước ngoài học tập, nghiên cứu tại Việt Nam; học bổng tạo cơ hội phát triển.

Đối với học sinh, sinh viên Việt Nam, đáng chú ý là chương trình học bổng tài năng và học bổng tạo cơ hội phát triển. Học bổng tài năng hướng đến người học thuộc các chương trình tài năng, người có thành tích xuất sắc, năng khiếu, năng lực nổi trội hoặc tiềm năng phát triển đặc biệt trong học tập, nghiên cứu, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, phát triển kỹ năng nghề và các lĩnh vực ưu tiên khác.

Việc đánh giá xét học bổng không chỉ căn cứ vào điểm số. Tùy chương trình, kết quả học tập, nghiên cứu, rèn luyện, sản phẩm khoa học - công nghệ, thành tích đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, giải thưởng và kỹ năng nghề có thể là những căn cứ xem xét. Người học phải đáp ứng điều kiện, tiêu chí và yêu cầu hồ sơ của chương trình tương ứng.

Bên cạnh đó, nhóm học bổng tạo cơ hội phát triển mở ra hướng hỗ trợ khác cho người học theo mục tiêu, nhiệm vụ của Quỹ HBQG. Các chương trình cụ thể sẽ xác định đối tượng, điều kiện và nội dung hỗ trợ phù hợp, căn cứ yêu cầu phát triển nhân lực trong từng giai đoạn và khả năng cân đối nguồn lực.

Ông Nguyễn Thanh Tùng (ở phường Dầu Giây) bày tỏ sự phấn khởi trước việc Nhà nước có thêm chính sách hỗ trợ người học. Theo ông, điều phụ huynh quan tâm là con em mình có thuộc diện được xem xét hay không, mức hỗ trợ ra sao và cần chuẩn bị những thủ tục gì. Thông tin càng cụ thể, phụ huynh càng có cơ sở tìm hiểu, định hướng cho con và chủ động chuẩn bị hồ sơ khi chương trình phù hợp được triển khai.

Sinh viên Ngô Kim Khôi (ở phường Tam Hiệp) bộc bạch: “Em mong sớm được biết rõ những nhóm người học nào có thể được xét cấp HBQG, các tiêu chí đánh giá và thời điểm có thể đăng ký. Với sinh viên, thông tin về điều kiện và hồ sơ có ý nghĩa thiết thực để xác định cơ hội của mình, nhất là khi mỗi chương trình có thể hướng đến những nhóm đối tượng và mục tiêu khác nhau”.

Liên quan vấn đế này, luật sư Trương Hồng Kỳ, Đoàn Luật sư thành phố cho biết: Theo quy định, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ phê duyệt từng chương trình học bổng; đồng thời quy định đối tượng, điều kiện, tiêu chí xét chọn, thang điểm, chính sách ưu tiên, khung mức hỗ trợ và phương thức giải ngân. Đối với người học, việc cần làm là theo dõi thông báo chính thức của Quỹ HBQG để biết chương trình, đợt xét cấp, thành phần hồ sơ, thời hạn, phương thức và địa điểm tiếp nhận hồ sơ.

“Ngày Nghị định số 317 có hiệu lực là mốc pháp lý để triển khai cơ chế của Quỹ HBQG, không đồng nghĩa mọi chương trình học bổng đều bắt đầu nhận hồ sơ ngay từ ngày này”- luật sư Trương Hồng Kỳ nói.

Theo Điều 32 Nghị định số 317/2026/NĐ-CP, trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày nghị định có hiệu lực, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp triển khai các công việc để tổ chức hoạt động của Quỹ HBQG, xây dựng quy chế, quy trình và chuẩn bị các điều kiện cần thiết. Vì vậy, người học cần tiếp tục theo dõi thông tin chính thức để cập nhật tiến độ triển khai và thông báo của từng chương trình.

Xét chọn công khai, tránh cấp trùng hỗ trợ

Nghị định số 317 quy định việc xây dựng và tổ chức thực hiện các chương trình học bổng phải phù hợp với mục tiêu, nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền giao, khả năng cân đối nguồn lực, yêu cầu phát triển nhân lực trong từng giai đoạn và quy định pháp luật. Quá trình lựa chọn phải phù hợp với đối tượng, điều kiện của từng chương trình, bảo đảm công bằng, công khai, minh bạch; có cơ chế so sánh, xếp hạng ứng viên, phòng ngừa xung đột lợi ích và bảo đảm liêm chính trong đánh giá. Người học cần căn cứ thông báo cụ thể, thay vì chỉ dựa vào thông tin khái quát về quỹ để kết luận mình đủ điều kiện nhận học bổng.

Nghị định số 317 cũng đặt ra nguyên tắc liên quan đến việc người học nhận nhiều nguồn hỗ trợ. Người học được nhận học bổng từ Quỹ HBQG vẫn có thể hưởng học bổng hoặc chính sách hỗ trợ khác theo quy định. Tuy nhiên, phải bảo đảm không cấp trùng hỗ trợ từ ngân sách nhà nước cho cùng một nội dung chi trong cùng thời gian, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Do đó cần xem xét nguồn hỗ trợ người học đang được hưởng và quy định của chương trình cụ thể, không nên hiểu rằng nhận một học bổng sẽ đương nhiên bị loại khỏi mọi chính sách hỗ trợ khác.

Luật sư Trương Hồng Kỳ cho rằng: Người học cần phân biệt giữa việc thuộc nhóm đối tượng có thể được xem xét và việc đáp ứng đầy đủ điều kiện để được cấp học bổng. Khi chương trình cụ thể được công bố, người học cần đọc kỹ tiêu chí, hồ sơ, thời hạn và các yêu cầu liên quan để xác định mình có phù hợp hay không. Việc xét chọn phải được thực hiện theo quy trình công khai, minh bạch, công bằng và đúng mục tiêu hỗ trợ.

Bên cạnh trách nhiệm của cơ quan tổ chức thực hiện, người học cũng cần cung cấp thông tin, hồ sơ trung thực và thực hiện các nghĩa vụ theo quy định của chương trình nếu được cấp học bổng. Với những khoản hỗ trợ gắn với mục tiêu cụ thể, người nhận cần tuân thủ yêu cầu về sử dụng kinh phí, báo cáo hoặc cam kết liên quan nếu chương trình quy định.                  

Kim Liễu