Tiền trúng xổ số khi bán cho người chưa đủ 18 tuổi xử lý ra sao?

Vấn đề xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi bán vé số cho người chưa đủ 18 tuổi một lần nữa được dư luận quan tâm. Bởi, việc xác định độ tuổi người mua không chỉ nhìn vào hình thể, mà cần có giấy tờ xác định nhân thân. Vấn đề này càng được quan tâm hơn khi người mua vé số chưa đủ 18 tuổi và trúng thưởng, thì số tiền thưởng đó thuộc về ngân sách nhà nước hay người bán, đại lý phát hành, công ty xổ số?

Một người bán vé số dạo ở khu vực công viên Biên Hùng (phường Trấn Biên).

Tăng mức phạt khi bán vé số sai đối tượng

Pháp luật Việt Nam cho phép kinh doanh các loại hình xổ số như: xổ số truyền thống (vé số kiến thiết miền Nam, miền Trung và miền Bắc); xổ số tự chọn số thủ công; xổ số tự chọn số điện toán (Vietlott); xổ số biết kết quả ngay (xổ số cào, xổ số bóc)… Người tham gia dự thưởng xổ số phải đáp ứng điều kiện về độ tuổi và năng lực hành vi dân sự theo quy định pháp luật. Đặc biệt, người chưa đủ 18 tuổi không thuộc đối tượng được phép tham gia dự thưởng. Trường hợp tham gia dự thưởng và trúng thưởng thì giao dịch đó được xem là vô hiệu, do vi phạm về mặt chủ thể và có thể bị áp dụng chế tài theo quy định.

Cụ thể khoản 1, Điều 37 Nghị định số 98/2013/NĐ-CP, ngày 28-8-2013 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh xổ số (gọi tắt là Nghị định số 98) quy định: Phạt cảnh cáo đối với một trong các hành vi vi phạm bán vé xổ số cho các cá nhân thuộc đối tượng không đủ điều kiện tham gia dự thưởng xổ số theo quy định của pháp luật.

Mới đây Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 389/2026/NĐ-CP (gọi tắt là Nghị định số 389) quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kinh doanh xổ số, có hiệu lực từ ngày 30-11-2026. Nghị định này bãi bỏ Nghị định số 98. Tại khoản 2, Điều 9 Nghị định số 389 nêu rõ: Phạt tiền từ 20-30 triệu đồng đối với hành vi bán vé số cho các cá nhân thuộc đối tượng không đủ điều kiện tham gia dự thưởng xổ số theo quy định của pháp luật.

Xung quanh quy định này, nhiều người bán vé số kiến thiết dạo trên địa bàn thành phố bày tỏ nhiều ý kiến.

Ông Phùng Văn Xa (ở phường Trấn Biên) cho biết: Trong nhiều năm bán vé số, tôi được biết pháp luật không cho phép bán vé số cho người chưa đủ 18 tuổi. Tuy nhiên, việc bán nhầm cho người dưới 18 tuổi là khó tránh khỏi. Sự nhầm lẫn đó không xuất phát từ lý do phải bán hết lượng vé số trong ngày vì lợi nhuận, mà do tôi không thể phân biệt được người nào đủ 18 tuổi hay chưa.

Còn bà Võ Thị Vân (ở phường Long Khánh) cho hay: Giữa người bán và người mua là tự nguyện nên không cần đối chiếu giấy tờ nhân thân để xem người mua đủ 18 tuổi hay chưa. Theo tôi, quy định xử phạt khi bán vé số cho người dưới 18 tuổi khó khả thi.

Phụ huynh không nên nhờ con em dưới 18 tuổi mua hay lĩnh thưởng vé số. Người lớn mua vé số nên trực tiếp đi lĩnh thưởng. Người bán vé số dạo và đại lý cũng cần chủ động từ chối bán vé cho học sinh, hoặc người có dấu hiệu chưa đủ tuổi. Bởi từ ngày 30-11 tới, mức xử phạt theo Nghị định số 389 đối với người bán lẫn người mua vé số dưới 18 tuổi sẽ cao hơn nhiều so với Nghị định số 98.

Tiền trúng thưởng thuộc về ai?

Giao dịch giữa người bán và người mua vé số chưa đủ 18 tuổi là giao dịch dân sự. Điều 131 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự bị vô hiệu: Theo đó giao dịch không làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thời điểm giao dịch được xác lập. Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên phải khôi phục lại tình trạng ban đầu và hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.

Khi được biết Nghị định số 389 sắp có hiệu lực, ông Lâm Văn Ngọc (ở phường Bình Phước) thắc mắc: Nếu người bán không biết độ tuổi của người mua mà bán vé số cho người chưa đủ 18 tuổi và vô tình tờ số đó trúng thưởng, thì tiền trúng thưởng sẽ được giải quyết như thế nào, số tiền đó thuộc về ai?

Luật sư Vũ Duy Nam, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Trước hết cần hiểu đúng Nghị định số 389 không quy định người dưới 18 tuổi không được nhận thưởng. Do đó, điều kiện người trúng thưởng, nhận thưởng được quy định trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác và trong thể lệ tham gia dự thưởng của từng công ty xổ số.

Cho nên vấn đề ông Lâm Văn Ngọc thắc mắc tiền thưởng thuộc về ai còn phụ thuộc vào việc tờ vé số trúng thưởng đó đã được chi trả hay chưa. Nếu công ty xổ số phát hiện người tham dự xổ số trúng thưởng chưa đủ 18 tuổi và chưa trả thưởng, thì có quyền từ chối trả thưởng và khoản tiền đó vẫn thuộc về công ty xổ số. Còn đã chi trả, sau đó mới phát hiện người lĩnh thưởng chưa đủ 18 tuổi, thì cơ quan có thẩm quyền sẽ buộc nộp lại số tiền đã nhận theo khoản 3, Điều 11 Nghị định số 389. Khi đó số tiền này được nộp vào ngân sách nhà nước, không trả lại cho công ty xổ số.

Luật sư Vũ Duy Nam lưu ý: Các công ty xổ số kiến thiết là doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, lợi nhuận nộp ngân sách địa phương. Vì vậy, xét về lâu dài, khoản tiền không chi trả vẫn gián tiếp quay về ngân sách thông qua thuế và lợi nhuận.

Đoàn Phú