Viết những điều tử tế và giữ sự công tâm

Người tốt - việc tốt mang đến những câu chuyện đẹp của cuộc sống; còn thông tin bạn đọc gửi đến tòa soạn Báo và Phát thanh, Truyền hình (PTTH) Đồng Nai lại mở ra những vấn đề nhiều chiều, đòi hỏi người làm báo phải tiếp cận bằng cả cảm xúc và trách nhiệm.

Tác giả (giữa) trao đổi với nhân vật trong một bài viết tại khu phố Suối Tre, phường Bình Lộc, thành phố Đồng Nai. Ảnh: Nguyễn Minh Sang

Tiếp cận người tốt, việc tốt hay thư bạn đọc luôn đặt người làm báo giữa 2 trạng thái: cảm xúc trước điều tử tế và trách nhiệm trước những vấn đề pháp lý.

Viết người tốt - việc tốt

Người tốt, việc tốt rất nhiều trong cuộc sống, từ việc nhỏ tốt đẹp đến ý nghĩa to lớn đều đáng tôn vinh, trân trọng. Vì vậy, tôi không bàn luận thế nào là người tốt, việc tốt, chọn cái gì tốt để viết… mà chỉ muốn góp thêm chút trải nghiệm của bản thân rút ra trong quá trình viết về người tốt, việc tốt là nhân vật trong người tốt - việc tốt rất dễ gần và cho người viết nhiều cảm xúc.

Không phải ngẫu nhiên tôi thân thiết với các kiểm lâm viên, cán bộ quản lý bảo vệ rừng dân tộc H’Mông ở Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai (gọi tắt là khu bảo tồn) như: Thào A Cho (quê ở tỉnh Điện Biên), Sùng A Tú (quê ở tỉnh Sơn La), Chà A Trá (quê ở tỉnh Sơn La)… để mỗi khi có dịp công tác tại khu bảo tồn hoặc thuận đường đi qua thì ghé thăm. Ấn tượng về các anh qua các bài viết: Theo tiếng gọi của rừng già, Rèn luyện võ thuật để bảo vệ rừng, Nỗ lực để giữ rừng thêm xanh… là khát vọng được làm đúng công việc được đào tạo, nỗ lực vượt qua mọi khó khăn, nhất là đầu quân kịp thời trong giai đoạn khu bảo tồn gặp khó khăn trong quá trình tuyển dụng nhân sự.

Gặp gỡ để viết về gương người tốt, việc tốt hiện diện độc lập qua từng bài viết trong các chuyên mục như: Nét đẹp đời thường, Gương sáng đảng viên, phóng sự… giúp tôi có thêm nhiều người bạn mới. Quá trình tiếp cận họ để tìm hiểu rất thuận lợi, đơn giản, dung dị, không quá cầu kỳ, chỉ cần cuộc điện thoại hẹn trước hoặc cán bộ ấp, xã dẫn tới gặp.

Viết về người tốt - việc tốt tùy theo chủ đề mà giới hạn câu chữ, sự kiện, tuy vậy, quá trình trao đổi, tìm kiếm tư liệu không bị giới hạn, miễn sao tác giả và nhân vật còn cảm xúc, thời gian cho nhau. Cho nên, một chuyến công tác trong ngày ngắn ngủi có thể thu hái được nhiều gương người tốt, việc tốt, hoặc chỉ 1 nhân vật người tốt - việc tốt đôi khi phải gặp trong nhiều lần mới khai thác triệt để.

Không phải tiếp xúc nhiều hay ít, bài viết ngắn hay dài mới tạo được sự gần gũi, niềm tin trong nhân vật. Để viết được những bài báo hay về nhân vật người tốt - việc tốt, phóng viên phải nghe tường tận, đồng cảm, mong muốn được hành động cùng nhân vật...

Cân nhắc từng thông tin bạn đọc

Nếu việc tiếp cận người tốt, việc tốt nhẹ nhàng, thuận lợi, thăng hoa bao nhiêu thì việc tiếp cận bạn đọc với những vấn đề pháp lý, tâm tư tình cảm lại phức tạp bấy nhiêu. Đồng thời, cuộc hẹn gặp, quá trình tiếp xúc, tìm hiểu thông tin phải theo quy trình được lãnh đạo phòng hoặc người quản lý phân công, nhằm đảm bảo quá trình thực hiện bài viết khách quan, trách nhiệm, giảm thiểu rủi ro, làm cơ sở giải trình nếu có phát sinh.

Khi tiếp cận với vấn đề bạn đọc phản ánh, những vấn đề bạn đọc trình bày thường chỉ chứa một phần thông tin trong lá đơn viết sẵn, kèm với rất nhiều tài liệu đính kèm và những khẳng định đanh thép lời trình bày hoàn toàn là sự thật. Trong khi đó, bản thân người viết không phải là chuyên gia pháp lý, chưa nắm chắc được thông tin từ người có trách nhiệm, thẩm quyền giải quyết vấn đề. Do vậy, xử lý tình huống ra sao cho phù hợp luôn là yêu cầu đặt ra khi tiếp nhận đơn thư hoặc tiếp xúc trực tiếp với bạn đọc có đơn thư.

Trong những trường hợp viết bài theo đơn thư phản ánh của bạn đọc, phóng viên không được nhận định một cách chủ quan vì nội dung có thể không đúng bản chất vấn đề, bài viết sẽ không có sức hút... Ngược lại, nếu tác giả chọn giải pháp khép lại bài viết, giải trình, trình bày với lãnh đạo phân công lý do không phản ánh, thì đây luôn là giải pháp an toàn, chấp nhận mất thời gian tìm hiểu, bỏ qua sự kỳ vọng của bạn đọc.

Còn một giải pháp thứ 3 là chỉ thông tin vài dòng trên hộp thư công dân, sau khi chuyển đơn thư cho cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết nhằm đôn đốc. Giải pháp này dù bạn đọc không mong muốn nhưng khá an toàn và đúng luật, chức năng, thẩm quyền. Bởi vì báo chí không có chức năng, thẩm quyền giải quyết vấn đề của cơ quan quản lý nhà nước. Do đó, lấy lý do nhà báo không được phép phán xét đúng sai qua thông tin chưa thể hiện đầy đủ giá trị pháp lý để khép lại bài viết cũng phù hợp. Hơn nữa, đối với dạng bài phản ánh theo thông tin, thư bạn đọc cung cấp, người viết phải chủ động phân rõ ranh giới, phạm vi hỗ trợ bạn đọc thông tin, vấn đề cung cấp cho báo chí với trách nhiệm giải quyết vấn đề thuộc về cơ quan có thẩm quyền. Như vậy càng có cơ sở tự bảo vệ tốt hơn cho chính nhà báo.

Có thể người chuyên về phản ánh, điều tra theo thông tin, thư bạn đọc có kinh nghiệm sẽ có nhiều giải pháp hay hơn, phù hợp và quyết liệt với nghề nghiệp, đáp ứng sự kỳ vọng của bạn đọc, đúng pháp luật. Tuy nhiên cũng cần nhìn nhận rằng, quy trình viết, tiếp cận người tốt - việc tốt thường được trải thảm êm, “phóng bút lãng tử” dễ thăng hoa. Riêng với phản ánh theo thông tin, thư bạn đọc luôn đòi hỏi lý trí, nhận thức đúng đắn vấn đề pháp lý. Do đó, ít ai được lựa chọn đóng 2 vai nếu không được phân công nhiệm vụ và tự nguyện nhận nhiệm vụ vì sở thích được đi cơ sở nhiều, tiếp cận đa chiều đời sống xã hội để đề tài thêm phong phú.

Ðoàn Phú